Tag Archives: памятник Янке Купале в Ашдоде

В. Рубiнчык. Катлеты & мухi (48)

От ред. belisrael
.

Когда весной 2017 напросился приехать ко мне в июне с жонкой на 3 недели из Минска на свое 40-летие борец с лукой, я никак не мог предполагать, что столкнусь с циничным подлецом.

Хотя уже тогда можно было заметить его  хитрые заходы. В дальнейшем все более проявлялась патологическая трусость того, кто спрятавшись за израильским сайтом, сидя в минской квартирке, «боролся» с диктатором и его опричниками, гордо заявляя, что никто его не заставит уехать, при этом жаловался на тяжесть жизни и годами занимался вымогательством, вытащив огромные финансы. Засыпав сайт бесконечными опусами, украл тысячи часов времени на публикацию, да еще и кроме своих присылал массу др, отысканного в сети, в большинстве своем заумного и интересного только самому «политологу». Когда же окончательно достал переустройством своей любимой Синеокой, услышав, что принес много вреда, то ответил: «у такім выпадку сайт мяне не цікавіць».

А после израильской трагедии 7 октября, эта нечисть на своем канальчике с тремя десятками подписчиков, чем« гордится!, хотя среди них никто не обращает внимание на полнстью съехавшего с катушек,  уже 2 года показывает себя как защитника «бедных газоватов». Как он шел к этому в материале Хронология бесконечной подлости Вольфа Рубинчика

*

Минский паразит, живущий заа счет смародеренного бабла и квартирок, прикупленных после дефолта дядькой-одиночкой, вернувшимся из Израиля в конце 90-х,  где в Ерушалайме около 10 лет перебивался на разных черных работах, экономя на всем,  продолжает следить за режимом  Синеокой,  вспоминая свои опусы.

Предобеденный постик 22 декабря:

Нарэшце адставiлiся такія верныя афарміцелі судовых рашэнняў, як В. Сукала і П. Міклашэвіч. Не тое каб верыў, што цяпер у Вярхоўным і Канстытуцыйным судах справы наладзяцца, але…сяджу-думаю: чакаў адставак гэтых чыноў (а раней – “тэфлонавых” Л. Ярмошынай, У. Андрэйчанка…), можа дачакаюся і іншых?

В конце концов подали в отставку такие верные оформители судовых решений, как В. Сукало и П. Миклошевич. Не то чтоб верил, что сейчас в Верховном и Конституционном судах дела наладятся, но…сижу-думаю: ожидал отставок этих чинов (а ранее – “тефлоновых” Л. Ермошиной, В. Андрейченко…), может дождусь и других?

*

А в то время, как 48-летний минский “смельчак”  занят своей обычной “работой”, в ночь на 21 декабря в Варшаве умер 37-летний известный белорусский журналист Никита Мелкозеров.

Родился в Хабаровске, еще в детстве переехал в Минск, где поступил на журфак БГУ и в 2012 году окончил обучение.

Начинал карьеру как спортивный журналист, работал в изданиях “Все о футболе” и Goals.by/Tribuna.com., затем перешел на Onliner.by, где и завоевал популярность как колумнист.

В 2020-м начал проект “Жизнь-малина”. Из-за преследований в Беларуси Никита Мелкозеров, как и сотни других журналистов, был вынужден эмигрировать  и с 2021-го жил и работал в Польше. 

На YouTube-канале “Жизнь-Малина”размещал интервью с известными людьми на самые разные темы, включая политику и спорт.

Мелкозеров также был популяризатором белорусского языка и автором YouTube-проекта об истории Беларуси “Загляне сонца”. Вот что он писал о себе в аннотации к нему: “До 2020 года я был довольно равнодушен к происходившему в стране. Сейчас я открываю в себе способность гордиться белорусским языком и получать удовольствие от его звучания. А также чувствовать некоторую силу от новых знаний об истории моей страны”.

Скороспостижный уход  Никиты Мелкозёрова вызвал немало вопросов, следствием чего появились обращения в польские правоохранительные органы провести всестороннюю и независимую экспертизу, чтобы установить причины смерти.  

Белорусские пропагандисты Григорий Азарёнок и Кирилл Казаков в своем эфире 28 ноября 2024 года призывали к физической ликвидации Никиты Мелкозёрова.

22  декабря 2025    13:53  

***

зноў чалом-шалом! Асобам, каторыя на волі, і тым, хто яшчэ не… Праўда, рыса паміж «воляй» і «няволяй» у нашым гаспадарстве істотна сцертая: шчасны той, хто гэтага не разумее.

Даўно прыкмечана: жыццё нярэдка імітуе літаратуру. Магчыма, тыя, хто чытаў правільныя мастацкія кнігі, уладаюць перавагай, бо здагадваюцца, чым усё скончыцца – а можа, і не… Дзе шмат ведаў, там шмат смутку.

Трывожным свістком для мяне 20 год таму сталася тое, што першы прэзідэнт фактычна паўтарыў словы обер-бандыта з п’есы Бертальта Брэхта «Кар’ера Артура Уі, якой магло не быць». Калі хто не помніць, А. У. там вымаўляе на адрас пажылога ўплывовага канкурэнта (меўся на ўвазе Гіндэнбург): «Мне сорок лет, вам – восемьдесят. Значит, Я с божьей помощью переживу вас». Дарэчы, пастаноўку п’есы – пад крыху іншай назвай, тыпу «Узлёт Артура Уі» – я паглядзеў у тэатры беларускай драматургіі, тады яшчэ сапраўднай «Вольнай сцэны» пад кіраўніцтвам рэжысёра Валера Мазынскага. Праз некалькі тыдняў пасля майго паходу ў тэатр на вул. Крапоткіна Лукашэнка сказаў пра Ельцына: «Я – малады прэзідэнт. Мне – сорак, а яму – восемдзесят». Рыгоравічу тады было 43, Мікалаевічу – 66. Кур’ёзна, што супер-пупер філолаг Ф. нават праз некалькі гадоў не «прасёк фішку», абмежаваўшыся ў сваім фаліянце пра Лукашэнку бяззубай, па сутнасці, заўвагай: «так няўрымслівы нашчадачак прагаворваецца пра тое, што чакае не дачакаецца скону горача любімага татулі».

Свядомы або несвядомы парафраз Брэхта сам па сабе дазваляў зразумець, куды мы коцімся. Прыкладна з таго часу праваахоўная сістэма РБ паскоранымі тэмпамі пачала ператварацца ў леваахоўную, і ейныя ахвяры не раз прыпаміналі творы Франца Кафкі, у прыватнасці, знакаміты «Працэс» (1914-1915). Вось у тэму нешта зусім новенькае… Пра стаўленне ў сучаснай Беларусі да спецыялістаў, пра тое, як выпадае прыніжацца і прасіць дазволу, каб зрабіць што-небудзь карыснае, ёсць іншы твор Ф. К. – «Замак» (1922). Нездарма ж калісьці жартуны спявалі: «Мы рождены, чтоб Кафку сделать былью».

Надоечы перакладаў на беларускую Канстытуцыю вольнага горада Кракава (1815) – дальбог, праз 200 гадоў тутэйшым заканадаўцам/правазнаўцам ёсць чаго павучыцца. Узяць хаця б артыкул ХVІІ: «Усе цывільныя і крымінальныя справы будуць разглядацца публічна. У вядзенні судовых спраў увогуле (асабліва тых, якія належаць найперш да крымінальнага права) будзе прымяняцца інстытут прысяжных, адаптаваны да мясцовых абставін, культуры і характару жыхароў». І «наш адказ Чэмберлену» – адносна свежая (05.12.2016) навіна з беларускіх парламенцкіх палёў: «Як паведаміла кіраўніца парламенцкай камісіі [па заканадаўстве] Наталля Гуйвік, у Беларусі не плануецца ўводзіць суд прысяжных». Дзіва што: не пасаромеўся ж старшыня Вярхоўнага суда РБ у лютым 2017 г. сказаць, што канцэпцыя судова-прававой рэформы, прынятая ў красавіку 1992 г., дзе прапаноўвалася ўвесці інстытуты міравых судоў і прысяжных засядацеляў, была «нежыццёвая», «супраць яе выказваліся юрысты-практыкі».

Канцэпцыю забілі і пахавалі ў 1997 г. – акурат тады, калі Валянцін Сукала быў прызначаны на сваю «хлебную» пасаду (многа цікавага пра гэтага «юрыста-практыка» можна даведацца тут, дарма што не гарантую праўдзівасці ўсіх звестак). Пазней быў чысты папулізм: абяцанка кандыдата ў прэзідэнты гр-на Лукашэнкі А. Р. у 2010 г. «будзе забяспечаны паўнавартасны спаборны судовы працэс, сфармаваны суд прысяжных…» – і прызнанне ў жніўні 2015 г.: «Нават калі я і казаў [пра суд прысяжных], то не казаў, што мы заўтра вырашым гэтую праблему». Гаспадар свайго слова – сам даў, сам забраў. Гэта ж ясна, што, раз узяўся, павінен быў вырашыць да чарговых сваіх «перавыбараў» (кастрычнік 2015 г.)…

Кафка, Лаа Шэ – колькі заўгодна, а параўнанне сучаснай Беларусі з экранізацыяй Оруэла мне неяк не даспадобы, «не каціць» яно. Чамусьці ў масавай свядомасці павялося: раз бамбізы з дубінкамі і аўтазакамі – значыць, Джордж Оруэл. Між тым вялікі брытанец маляваў раздушанае, цалкам падкантрольнае грамадства, дзе бунтаваць асмельваюцца адзінкі. У нас жа не так, і так не будзе – рот усім нязгодным заткнуць ніколі не ўдавалася, на вуліцы выходзяць тысячы. Я б сказаў, адбываецца вялацякучая (адрозна ад незабыўнай казкі Яўгена Шварца) барацьба калектыўнага Ланцэлота з калектыўным жа Драконам. Так, у сакавіку 2017 года «лепшыя людзі горада» прыбеглі прасіць Ланцэлота, каб ён «сышоў прэч». «Асабісты сакратар пана дракона» па меры неабходнасці выпускае камюніке, якія потым выдаляюцца… Усё, як паложана ў казцы. Нават жывёлы адыгрываюць сваю ролю ў гэтай фантасмагорыі. У Шварца кот – першая істота, якую Ланцэлот бачыць у горадзе, і яна моцна памагае рыцару. Можа быць, гэтым тлумачыцца знікненне коціка з кватэры Дашкевічаў падчас ператрусу напярэдадні 25 сакавіка? 🙂 Усё прагрэсіўнае чалавецтва хвалявалася за Леапольда, які вярнуўся да гаспадароў 26-га…

Чаму барацьба млявая? Мо таму, што абодва бакі харчуюцца бульбай, а там крухмал, які зніжае агрэсіўнасць. Праўда, гэта не зашкодзіла «праваахоўнікам» пад сцягам барацьбы з тэрарызмам цягам гэтага месяца прэвентыўна затрымаць дзясяткі актывістаў (палітолагу Алесю Лагвінцу, выхадцу з ЕГУ і руху «За свабоду», 23.03.2017 зламалі нос і збілі так, што нават рахманая Алена Анісім абурылася), а 25-26 сакавіка «ўпакаваць» сотні пратэстоўцаў.

Перад чарговым раўндам барацьбы – і нават пасля аднаўлення маштабных рэпрэсій – нейкія людзі з АБСЕ вялі актыўны дыялог з беларускімі чыноўнікамі, адзначалі «збліжэнне пазіцый». Асабліва зачапілі фразачкі італьянца, дэпутаціка Еўрапарламента Андрэа Р.: «Мы, вядома ж, адзначылі нашу пільную ўвагу адносна гэтых затрыманняў, тым больш напярэдадні заўтрашняй дэманстрацыі. Нам сказалі, што затрыманні зьяўляюцца чыста адміністрацыйнымі і цалкам адпавядаюць дзейнаму заканадаўству». Асоба кшталту былога пасла Ізраіля – «нам сказалі», мы рэтранслюем, а хто не схаваўся, сам вінаваты. 27 сакавіка для прыліку прапанаваў уладам «заставацца засяроджанымі на дыялогу… і неадкладна вызваліць усіх, хто быў затрыманы ў сувязі з дэманстрацыямі з нагоды Дня Волі 25 сакавіка». Няма даверу да гэтага слізкага спецдакладчыка, у свой час пакаранага ў Італіі за нейкае махлярства. «Еўропа» ведала, каго нам «сватаць», пачынаючы з канца 2000-х гадоў…

Мала хто цяпер у «дэмакратычным лагеры» cпадзяецца на рэальную помач з боку Захаду – усё ж на дварэ 2017 год, а не 1997-ы. Жыццё паказвае, што рэзалюцыі і справы ў пераважнай большасці заходніх палітыкаў дужа разыходзяцца (версію, чаму так адбываецца ў дачыненні да Беларусі, чытайце тут). A наш пільны аўтар Анатоль Сідарэвіч заўважыў, што «на вуліцах беларускай сталіцы з’явіліся аўтаматчыкі. Яны ўзброеныя нямецкімі аўтаматамі МР5. Нямецкімі аўтаматамі жыхарам нашай сталіцы не пагражалі вось ужо 72 гады – ад таго часу, як Менск пакінулі апошнія нацысцкія акупанты… Падзякуем Нямеччыне за чарговы клопат пра Ordnung у Беларусі?»

Патруль са «шмайсерамі», Мінск, 24.03.2017

Да Ізраіля некаторыя ставяцца лепей – прынамсі ставіліся да нядаўняга часу… Як пісала Маргарыта Акуліч у фэйсбуку (13.03.2017): «Ізраіль беларусы лічаць дэмакратычнай краінай. Калі ўжо ў Ізраілі няма [нармальных палітыкаў], то на каго спадзявацца?» Гэтак яна адрэагавала на чарговы візіт у Беларусь Софы Ландвер – міністаркі абсорбцыі, сустаршыні ізраільска-беларускага камітэта па эканамічным і гандлёвым супрацоўніцтве. Софа ў сябе расказала, напрыклад: «У час змястоўнай сустрэчы з міністрам Макеем я вынесла на парадак дня шэраг пытанняў. Перш за ўсё, пытанне пра выплату пенсій беларускім бокам сваім былым грамадзянам, якія жывуць у Ізраілі. Кіраўнік МЗС Макей адзначыў, што Беларусь гатовая аднавіць кансультацыі з ізраільскім бокам неадкладна, бо ў краіне назіраюцца прыкметы эканамічнай стабільнасці… Што ж, з’явілася надзея!».

Пра Софу ўсё даўно вядома – не тое што з яе мінулага візіту ў чэрвені 2016 г., а нават з ранейшых гадоў. Калі дыпламаваныя лагапеды і масавікі-зацейнікі займаюцца эканамічным супрацоўніцтвам, то потым і выходзіць, што «за студзень-лістапад 2016 года беларуска-ізраільскі тавараабарот склаў 83 мільёны долараў, знізіўшыся ў параўнанні з такім жа перыядам 2015 года на 30,8%».

Крытыкі гора-міністаркі апублікавалі з’едлівы артыкул на «Беларускай праўдзе», а ў фэйсбуку дабіліся таго, што С. Л. прыбрала свой «вясёлкавы» пост пра «надзею» і «прыкметы эканамічнай стабільнасці» – невялікая, але перамога. Насамрэч ВУП Беларусі за студзень-люты 2017 г., паводле афіцыйных звестак, скараціўся на 1% у параўнанні з аналагічным перыядам 2016 г. Сярэдні заробак у лютым знізіўся і склаў 716,5 рублёў, што менш за 400 USD (трэба дадаць, што безліч работнікаў нават у Мінску толькі марыць пра такі заробак). К 13 сакавіка «сілавікі» пачалі ўжо хапаць актывістаў – карацей, горшы час для паездкі ў Беларусь і размоў пра пенсіі цяжка было прыдумаць.

Іерусалім, Кнэсет. Галоўны рабін пасылае С. Ландвер у «сінявокую» (насамрэч не).

Затое! Беларусы збіраюць тысячы долараў на дапамогу арыштаваным. Няма сумневаў, што пратэсты прадоўжацца. Чаго б мне хацелася на наступны Дзень Волі, калі раптам ён будзе праходзіць прыкладна ў гэткіх жа ўмовах, як у 2017-м – каб шаноўныя арганізатары мелі запасны план. Неабавязкова гуртом крочыць на галоўны праспект, дзе збольшага адміністрацыйныя будынкі; гэта зручна для журналістаў, але таксама і для ўладаў. 25.03.2017 апошнія падрыхтаваліся загадзя, нагналі «касманаўтаў»-амапаўцаў, рассеклі натоўп. Чаму б не «парваць шаблон», не сабрацца адносна невялікімі (150–200) групамі ў мікрараёнах тыпу Серабранкі, Уручча, Грушаўкі, Малінаўкі? Пакуль «сілы непрыяцеля» будуць засяроджаны ў цэнтры горада, ёсць сэнс арганізаваць шэсці пад нацыянальнымі колерамі ў «спальных раёнах», не просячы ні ў кога дазволу. Так свята закране больш абывацеляў, а нехта, бадай, і далучыцца да калон.

Безумоўна, падрыхтоўка такіх міні-шэсцяў вымагае пэўнай канспірацыі, і тут вопыт яўрэяў мог бы прыгадзіцца. Гірш Смоляр у кнізе «Менскае гета» пісаў пра 1941 г.: «Маёй галоўнай задачай было выбудаваць агульную структуру арганізацыі, асноўным ядром якой была б ячэйка, кожная – з дзесяці чалавек; на чале “дзясятак” мусілі стаяць надзейныя людзі, здольныя самастойна прымаць рашэнні ў крытычных сітуацыях».

Тое, што я бачыў на «Маршы недармаедаў» 15.03.2017, пакінула змяшаныя ўражанні. Людзей ішло даволі шмат – 2 тысячы, а мо і болей – аднак згуртаванасці яўна бракавала. Кожны крочыў, як хацеў, нёс, што хацеў, і крычаў, што жадаў. Свабода свабодай, але… Я выставіў наперад плакацік з надпісам супраць пастановы міністэрства культуры ад 30.01.2017 (неўключэнне Саюза беларускіх пісьменнікаў у спіс творчых суполак), амаль ніякай рэакцыі ад суседзяў не паступіла. Правяраць, вядома, не стану, але дапускаю, што, напрыклад, лозунг па матывах выказванняў «украінскай Жанны д’Арк» Надзі С. «Не жыдам ва ўрадзе!» таксама пакінуў бы натоўп абыякавым. Карацей, атамізаванасць пратэстоўцаў можа згуляць з імі кепскі жарт.

Прагнозы? Калі далей усё пойдзе па Шварцу, то Дракона мае змяніць Бургамістр… Добра гэта ці так сабе, вырашайце самі.

PS. Дзень Волі, у які 99 гадоў таму была прынятая Трэцяя Устаўная грамата БНР, сёлета адзначалі і ў Ізраілі – сціпла, але не без пафасу, з бел-чырвона-белым сцягам на ашдодскім помніку Янку Купалу, з чытаннем вершаў па-беларуску і на іўрыце.

Вольф Рубінчык, г. Мінск 

27.03.2017

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 27.03.2017  21:36

 

 

Про Янку Купалу и евреев

Янка Купала и еврейская литература

Стихи и поэмы Янки Купалы часто печатались в переводе на еврейский язык, особенно в периодических изданиях, которые выходили в Белоруссии: в журнале «Штэрн» («Звезда»), в ежедневной газете «Октябрь», в молодежной газете «Юнгер Арбэйтэр» («Юный рабочий») и в детской газете «Юнгер Ленинец» («Молодой ленинец»).

Произведения народного поэта выходили на еврейском языке и отдельными изданиями. В 1936 году в Белгосиздате вышел его однотомник «Стихи» в переводе Зелика Аксельрода. Вступительную статью написал известный в то время еврейский критик Яков Бронштейн. Художественный оформитель книги – Борис Малкин. Сюда вошли стихи и поэмы из сборников «Жалейка», «Шляхам жыцця», «Гусляр», а также стихи и поэмы советского периода.

Отдельным сборником на идиш изданы в 1938 году драматические произведения Янки Купалы.

Эти книги пользовались особенно большим спросом среди читателей еврейской литературы в Российской Федерации, на Украине, в Грузии, Узбекистане и в других республиках, где еврейское население не знает белорусского языка.

Юбилейные даты народного поэта отмечались и в зарубежной прогрессивной еврейской прессе.

Что касается читателей еврейской литературы в нашей республике, то абсолютное большинство из них читало и читает произведения Янки Купалы не только в переводе. Они свободно владеют белорусским языком, и произведения белорусских писателей до них доходят в оригинале.

Произведения ряда еврейских поэтов дооктябрьского и советского периодов созвучны с творчеством Янки Купалы. В дооктябрьском периоде особенно это чувствуется у классика еврейской поэзии уроженца Койданово (ныне Дзержинск Минской области) Аврама Рейзина, который в своих стихах и новеллах изображал бесправную долю и трудную жизнь еврейских и белорусских местечек, гневно осуждал угнетателей и ставленников царизма. Созвучие с поэзией Купалы чувствуется и в стихах еврейских поэтов начала двадцатого века Мориса Винчевского, Иосифа Бовшовера, Давида Эдельштата и других.

В Вильно, где издавалась белорусская газета «Наша Нiва», функционировало самое популярное в то время еврейское издательство Бориса Клецкина. С 1921 года в этом издательстве печатались книги на белорусском языке. В частности, были изданы: «История белорусской литературы», «Хрестоматия белорусской литературы», «География Белоруссии» и ряд поэтических сборников, в том числе Янки Купалы. Об этом писалось в 1931 году в белорусском журнале «Шлях моладзi», который выходил в Польше. «Этим, – читаем в журнале, – Борис Клецкин имеет также заслуги и перед белорусами. Его имя навечно вписалось в историю белорусской литературы».

Поэзия Купалы оказала влияние и на творчество таких популярных поэтов, как Изи Харик, Моисей Кульбак.

Поэма Изи Харика «Аф а фрэмдер хасенэ» («На чужом пиру») перекликается с поэмой Купалы «Курган». Действие в обеих поэмах происходит во времена средневековья (прим. ред.: у Харика – в ХIX в.).

В поэме «Курган» князь, известный жестокостью и самодурством, зовет на свадьбу гусляра и ставит ему условие: если он в своих песнях не будет восхвалять князя, то получит «конопляную петлю». Свободолюбивый непокорный гусляр высказал в песнях князю всю правду и за это был казнен.

В поэме «На чужом пиру» богач приглашает на свадьбу своей дочери бадхена, как именовались тогда народные певцы-импровизаторы, и обещает ему хорошую плату, если будет восхвалять родителей невесты, сулить счастье молодоженам и веселить гостей. Вместо этого бадхен высмеивает богача и присутствующих на свадьбе таких же, как и он, стяжателей и самодуров. Он находит себе пристанище у окружающих крестьян, участвует в крестьянском восстании и погибает.

Сюжет пьесы Моисея Кульбака «Разбойник Буйтра» (прим. ред.: пьеса опубликована в переводе на белорусский Феликса Баторина под названием «Бойтра» в журнале «Дзеяслоў», № 72, 2014) перекликается с темой поэмы Янки Купалы «Магіла льва».

Но это не просто влияние. Сама действительность сблизила судьбы народов, живущих в одном и том же краю. Отсюда близость тематики и сюжетов.

Янка Купала интересовался еврейской литературой. В его личной библиотеке насчитывалось немало книг, переведенных с еврейского языка на русский и белорусский. Тут были произведения зачинателя еврейской реалистической литературы, классика Менделе Мойхер-Сфорима (уроженца Копыля Минской области), Шолом-Алейхема, дарственные книги с автографами советских еврейских писателей.

Купала тепло отзывался о классической еврейской литературе. 19 апреля 1939 года в Москве в Колонном зале Дома союзов на торжественном вечере, посвященном восьмидесятилетию со дня рождения Шолом-Алейхема, Янка Купала выступил с речью о значении творчества классика еврейской литературы. Он причислил Шолом-Алейхема к лучшим писателям мира.

С вниманием и заботой относился Янка Купала к советским еврейским писателям Белоруссии: интересовался их произведениями, общался с ними лично.

Близкая дружба была у него с Изи Хариком.

В 1935 году, когда отмечалось пятнадцатилетие творчества Харика, Янка Купала в своем приветствии сказал: «Хай Вашы думкі, пачуцці надалей красуюць, квітнеюць на карысць нашай вялікай свабоднай Радзімы, хай будзяць у сэрцах людзей радасныя пачуцці нашага прыгожага жыцця».

В часы досуга в доме Янки Купалы среди гостей можно было видеть и еврейских писателей – Зелика Аксельрода, Гиршу Каменецкого, Элю Кагана, Айзика Платнера, Геннадия Шведика и других.

Личные контакты были у Янки Купалы с еврейскими писателями не только Белоруссии, но и других республик. Он переписывался и встречался с еврейскими поэтами Украины Давидом Гофштейном, Ициком Фефером, а также с еврейскими писателями Москвы Самуилом Галкиным, Перецом Маркишем, Давидом Бергельсоном…

В декабре 1940 года, когда широко отмечалось тридцатипятилетие творчества Купалы, среди многочисленных поздравлений юбиляру были и такие:

Горача вітаю маршала арміі паэтаў нашай вялікай сацыялістычнай радзімы. Па-сяброўску абнімаю, цалую.

І. ФЕФЕР.

Сардэчна віншую вас, дарагі Іван Дамінікавіч, жадаю здароўя і радаснай творчасці на карысць нашай радзімы.

Давід ГОФШТЭЙН.

А вот что писал жене Геннадий Шведик из эшелона, который приближался к фронту: «Сёння даведаўся, што памёр Янка Купала. Гэта было так, быццам я даведаўся, што больш ніколі не ўбачу месяца ў нябёсах. Мы ж так прызвычаіліся, што ён існуе, што ён ёсць, гэты блізкі і сардэчны чалавек! Ці даўно мы пілі з ім віно ў Чэбаксарах!»

Еврейский поэт Айзик Платнер в стихотворении «Ля помніку Янку Купалу» писал:

Стаіць тут пясняр Беларусі Купала

І сочыць нядрэмна за бегам часоў,

Ніводнае слова яго не прапала

І хутка жыццё аднаўляецца зноў.

А дальше:

Паэтава сэрца ніколі не схлусіць,

Яно, як набат, да змагання заве.

У прошлым і даўнім маёй Беларусі

Нямоўкнае сэрца Купалы жыве…

…Бываюць пачуцці – як чыстыя росы,

У кропельцы кожнай па сонцу гарыць.

Я вельмі шчаслівы, бо мне давялося

У адным пакаленні з ім жыць і тварыць.

(перевод А. Вольского, П. Макаля)

Выдержка из статьи Платнера «Памяти белорусского народного поэта»:

«Янка Купала – любимый поэт всех народов нашей Родины. Он принадлежит всем и является большим другом всего трудового человечества».

В годы войны, гневно осуждая неслыханные в истории издевательства фашистов над беззащитными людьми на оккупированной советской земле, Янка Купала в незаконченной им балладе «Дзевяць асiнавых колляў» пишет:

Іх вывелі, дзевяць маіх беларусаў,

Іх вывелі, дзевяць яўрэяў маіх,

Зямлі беларускай людзей сівавусых,

Людзей непавінных, мне родных, блізкіх.

Насколько великий поэт земли белорусской был глубочайшим гуманистом и убежденным интернационалистом, настолько кипела в нем ненависть к фашистам – смертельным врагам всех народов Земли. И это явно выражено и в незаконченной балладе.

Стихи, посвященные Янке Купале, встречаются также в сборниках известных еврейских поэтов Белоруссии Гирши Каменецкого, Зямы Телесина и Хаима Мальтинского.

* * *

Судьба и этапы жизненного пути белорусского народа во многом совпадают с судьбой и этапами жизненного пути многих народов бывшего Советского Союза, и поэтому поэзия Янки Купалы, выразителя дум, чувств, чаяний и желаний своего народа, близка не только белорусам, но и русским, украинцам, узбекам, латышам, евреям, особенно тем, которые проживают в Белоруссии, и многим другим народам. Всё это лишний раз доказывает, что великие творцы литературы и искусства принадлежат не только своему народу, но и всему человечеству.

Григорий РЕЛЕС

(публикуется по газете «Авив», Минск, № 5, июль 1992)

У ізраільскім Ашдодзе на плошчы Янкі Купалы ўсталяваны памятны знак з надпісам па-беларуску і на іўрыце  21.12.2015 15:36

Некалькі слоў па тэме і не

У 1998 г. мяне зацікавілі яўрэйскія матывы ў творчасці беларускіх пісьменнікаў. Натрапіўшы на верш «Жыды!..» Янкі Купалы (1919 г.), я заўважыў, што ў адных крыніцах ён падаецца з купюрамі, у другіх – без, і апошні варыянт не зусім-такі юдафільскі…. Незалежна ад паважанага Рыгора Львовіча Рэлеса, z’’l, напісаў артыкул для ізраільскай рускамоўнай газеты. Яна надрукавала яго толькі праз год з лішнім… і пад чужым прозвішчам (асобнае дзякуй рэдактару Школьніку за ідыёцкую «рэкламу» майго допіса на 1-й паласе, прыкладна такую: «Янка Купала – антисемит?»). У 2000 г. заходзіў у рэдакцыю таго тэль-авіўскага выдання: пераемнік Школьніка не перапрашаў, аднак прапанаваў выказацца пра Купалу і «яўрэйскае пытанне» яшчэ раз, крыху змяніўшы змест… Што ж, пачакаў яшчэ год, і ўлетку 2001 г. артыкул «Купала и евреи» з’явіўся ў «Еврейском камертоне». Пазней публікацыя з газеты была прадублявана на сайце беларускага зямляцтва ў Ізраілі, і на мой сціплы опус нечакана cталі спасылацца навукоўцы – напрыклад, д-р Гімпелевіч з Канады – і ненавукоўцы. Увосень 2007 г. карэспандэнтка «Нашай Нівы» спрачалася са мною наконт адносін Купалы да яўрэяў. Увесну 2012 г. артыкул часу майго студэнцтва ўвогуле справакаваў «літаратурны скандал» у мэрыі Ашдода: Намеснік мэра ад фракцыі «Наш дом Ашдод» менаваў мяне «вядомым літаратуразнаўцам» (ім я ніколі не быў) і даводзіў, што не трэба спяшацца называць плошчу ў горадзе імем Купалы…

Да 125-гадовага юбілею Янкі Купалы ў беларуска-яўрэйскім бюлетэні «Мы яшчэ тут!» я надрукаваў радкі, якія крыху ўдакладняюць сказанае ў вышэйпададзеным Рэлесавым артыкуле 1992 г.: «Гірш Рэлес успамінаў у 2003 г.: да Купалы ў 1930-я любілі хадзіць маладыя пісьменнікі, у т.л. яўрэйскія, гулялі з ім у шахматы (радзей) і ў карты на грошы (часцей). Прычым яны рэгулярна нешта выйгравалі: бадай, не таму, што гаспадар не ўмеў гуляць, а таму, што на справе падтрымліваў “моладзь”». Між іншага, вельмі добра адгукалася пра беларускага класіка і слынная паэтка Рахіль Баўмволь – у час адзінай нашай сустрэчы ў Іерусаліме.

Стрымана стаўлюся да беларускага пасольства ў Ізраілі, якое часта ўводзіла мясцовых жыхароў у зман, але ініцыятыва з плошчай, якая ўмагчыміла ўсталяванне мемарыяльнага знака ў снежні 2015 г., яўна была не найгоршай з пасольскіх ініцыятыў. Купала заслугоўвае памяці ў розных краінах свету, і кожны візіт на яго малую радзіму ў Вязынку (40 мінут на электрычцы ад Мінска) грэе мне сэрца.

Вольф Рубінчык,

г. Мінск, 21.12.2015

Размещено 23.12.2015