Tag Archives: Адольф Шаевич

В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ & МУХІ (119)

Усім халаднаватага шалому! Не дае спакою падзея, што здарылася месяц таму ў Брэсце-Літоўскім. Там – фактычна ў цэнтры горада – пры будоўлі знайшлі парэшткі яўрэяў, забітых нацыстамі. Гарадскія ўлады, не без уплыву сталічнай адміністрацыі, прынялі рашэнне 22.05.2019 пахаваць косткі за межамі Брэста ў агульных магілах, па 10 шкілетаў у труне. Асобныя брэсцкія (і, натуральна, мінскія) яўрэі пагадзіліся, але вось як адрэагаваў ізраільскі журналіст Шымон Брыман: «Дзеля прыбытку забудоўшчыкаў улады вырашылі забраць усе парэшткі з месца, дзе яны спачывалі амаль 77 гадоў. Не ведаю, як удалось намовіць мясцовага рабіна на такое грубае парушэнне яўрэйскіх традыцый. Можа, яму сказалі: Мы ўсё роўна будзем будаваць, а табе, грамадзяніну Ізраіля, яшчэ выпадзе працягваць візу для знаходжання ў РБ. Дарэчы, пасол Ізраіля таксама ўхваліў перанос парэшткаў».

Далей была вострая дыскусія Брымана з РБ-шным «дыпламатам» Андрэем С-кім, аўтарам мема «Брэст пакуль не ўключылі ў склад Ізраіля», і рознымі цікавымі асобамі кшталту мясцовага «галоўнага прагрэсіўнага рабіна» («Усё тут на костках, не толькі Брэст»). Прадказальна, усе засталіся пры сваіх. Cпытаўся ў Якава Гутмана – прэзідэнта Сусветнай асацыяцыі беларускіх яўрэяў – чыя пазіцыя яму тут бліжэй. 27 мая атрымаў адказ:

«Мне бліжэй за ўсё пазіцыя яўрэйскага закона, які забараняе перанос парэшткаў, за выняткам іх перамяшчэння ў Ізраіль. Брацкая магіла ахвяр Халакоста паводле заканадаўства Беларусі – гісторыка-культурная каштоўнасць, якая можа быць перанесена толькі ў выніку стыхійных бедстваў. Пра гэта пісаў у лісце да Лукашэнкі раў Адольф Шаевіч, калі я патрабаваў спынення будаўніцтва дамоў на яўрэйскіх могілках у Гомелі і Мазыры».

А вось «калега» Я. Гутмана з Сусветнага яўрэйскага кангрэса, багатыр Рональд Лаўдэр – той ухваліў зробленае беларускімі ўладамі ў Брэсце, нават паставіў іх у прыклад чыноўнікам з іншых краін…

Не ведаю, наколькі абгрунтаваныя закіды сп. Брымана, ці з аўтарытэтнымі духоўнымі лідэрамі ён размаўляў («Усе рабіны ў Ізраілі, з якімі я раіўся, казалі: патурбаваць парэшткі і перанесці іх можна толькі ў выпадку, калі ёсць “ліхадзейская ўлада”, якая хоча знішчыць яўрэйскае пахаванне і глухая да просьбаў яўрэяў не рабіць гэтага»). Так ці іначай, з яго высновай – «Мэрыя [г. зн. Брэсцкі гарвыканкам – В. Р.] магла паказаць сапраўдны гуманізм і разуменне, адмовіўшыся ад будоўлю ўсутыч з расстрэльнай ямай. Але бізнэс-інтарэсы забудоўшчыкаў аказаліся важнейшымі» – я схільны пагадзіцца. Па шчырасці, цяганне трупаў туды-сюды, няхай і ў трунах з шасцікутнымі зоркамі, не даспадобы мне. І не хацеў бы такога ні для сябе, ні для сваіх блізкіх.

Улетку 2017 г. прамільгнула вестка пра тое, што рыхтуецца перанос парэшткаў Змітрака Бядулі (1886–1941) з Уральска ў Мінск – для гэтага, маўляў, патрэбная супраца з консулам РБ у Казахстане, збор сродкаў і г. д. Планавалася, што ўсё будзе здзейснена к восені 2018 г. Ідэя гучала і раней – яе выказваў у перапісцы са мной адзін вядомы вязень «злачыннага рэжыму» яшчэ ў 2013 г. Тады я, пры ўсёй пашане да свайго карэспандэнта, паставіўся да такой прапановы скептычна – і пазалетась не памяняў сваёй пазіцыі. Але хто я такі, каб нешта раіць раскручаным блогерам? Зважаючы на тое, што «цела» Самуіла Плаўніка (Хаімава сына) не вярнулася ў Беларусь і к чэрвеню 2019 г., ідэя заглухла сама па сабе. Упарадкаваць магілу пісьменніка ў казахстанскім Уральску – іншая справа, яе б я падтрымаў.

Нямала цікавага «з яўрэйскім акцэнтам» адбудзецца неўзабаве на тутэйшых прасторах. Людзі іншага паходжання/веравызнання ўсё часцей займаюцца «нашымі праблемамі»: напрыклад, 17.07.2019 прадбачыцца «велапакатуха» «Мінск яўрэйскі: экскурсія з пэйсамі» (можа, і сам бы не пашкадаваў 10 рублёў, каб меў тут ровар).

А Сяргей Доўгушаў з гурта «Vuraj» даводзіць, што «Гісторыя Беларусі непарыўна звязаная з габрэйскім народам, які здаўна жыў на нашых землях… Хочацца, каб зноў у беларускіх гарадах і мястэчках загучалі габрэйскія мелодыі і песні на ідыш». І, мяркуючы па тым, што на краўдфандынгавай платформе цягам пары дзён было сабрана 1415 руб. з 1600 запрошаных, яму тое ўдасца.

Вядома, ёсць ва ўсім гэтым прысмак культурнай апрапрыяцыі… На абвестку пра велаэкскурсію «з пэйсамі» пару год таму крыўдавалі афіцыйныя яўрэі. Але ў цэлым, што б ні рабілася, усё да лепшага. Хочуць беларусы на манер чэхаў, палякаў або літоўцаў «папулярызаваць» нашу спадчыну – няма прычын ім замінаць. Пацяруха з цягам часу адсеецца, культурка як спосаб удасканалення жыцця застанецца, а як яна будзе звацца – беларуска-яўрэйская, яўрэйска-беларуская – не так ужо істотна.

У рэшце рэшт, многае – калі не ўсё – залежыць ад нас. Другі раз я звярнуўся ў міністэрства сувязі і інфарматызацыі наконт адзначэння юбілею Майсея Кульбака (упершыню звяртаўся ў 2016 г., і адказ не здаволіў) – атрымаў пісульку ад той жа намесніцы міністра, спадарыні Гардзеенка. Цяпер – дакладней, 14.06.2019 – яна дорыць больш спадзеваў: «Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь разгледзела Ваш электронны зварот аб выпуску ў 2021 годзе паштовай маркі і/ці канверта да 125-годдзя пісьменніка Мойшы Кульбака і паведамляе, што дадзена тэма будзе ўключана ў праекты тэматычных планаў выдання дзяржаўных знакаў паштовай аплаты Рэспублікі Беларусь на 2021 год для разгляду ў наступным годзе на пасяджэнні мастацкага савета пры Міністэрстве сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь». Цытуецца з захаваннем арфаграфіі арыгіналу.

Сярод маіх калегаў па Саюзе беларускіх пісьменнікаў і «суседзяў» з ПЭН-цэнтра цяпер багата кульбакафілаў (ужо хіба кожны трэці ;)) Будзе ахвота – падтрымайце… Яшчэ 50 зваротаў – і канверт з выявай Кульбака амаль гарантаваны, яшчэ 100 – і «Белпошта» налепiць марку на тую «капэрту», яшчэ 120 – і будзе нам усім суцэльнае спецгашэнне.

З чэрвеньскіх навінаў (або падзеяў, не разабраўся яшчэ) – адстаўка міністра ўнутраных спраў Шуневіча, пра памыснасць якой публікаваліся развагі ў «Катлетах…» месяц таму. Драбяза, але прыемна. На фоне адстаўніка новы міністр – былы начальнік унутраных войскаў, «ваяка да мозгу касцей» з характэрным прозвішчам Караеў – здаецца некаторым ледзь не лібералам. I як жа ж: напярэдадні Еўрапейскіх гульняў у Мінску (не блытаць з Еўрагульнямі, што ладзяцца сярод геяў і лесбіянак; а многія ж блытаюць, нават і наўмысна) параіў падначаленым усміхацца, быць ветлівымі і малапрыкметнымі. Што выклікала проста-такі крык душы народнага барда і драматурга Змітра Дзядзенкі:

Мне роспачна, самотна і няўтульна,

Нібыта Рагнар’ёк усё бліжэй:

Мне падалося, што на Еўрагульнях

Мая міліцыя мяне не беражэ!

Забаранілі ім цягацца строем,

І я мянтоў заўважыць не магу:

У нашым чыстым горадзе-героі

Іх толькі два.

На кожным на рагу.

*

Інтэрв’ю Святланы Алексіевіч я чытаю праз адно, а мо і праз два-тры, бо наперад ведаю, у якім рэчышчы пойдзе гаворка з лаяльнымі журналістамі. Апошняя вакханалія нелаяльнасці мела месца пару год таму – цяпер нязручных пытанняў лаўрэатцы (напрыклад, ці перапрасіла яна Зянона Пазняка за…) ніхто не задае. Што да выказванняў на актуальныя тэмы – ну, мабыць, трэба ў сучасным свеце пэўныя рэчы даводзіць да абсурду, каб цябе пачулі, але ж гэта «не наш метад». «Я б нават сказала, што забіваць трэба камунізм, камуністычнае мысленне» – дзякуй, што не саміх камуністаў, але нейкай лабатаміяй ды «Завадным апельсінам» ад гэтага тхне. І як падобныя заклікі стасуюцца з візітам у КНР (жнівень 2016 г.), атрыманнем літаратурных прэмій ад камуністычнага ўраду? Прычым – на фоне маўчання пра лёс таварыша па Нобелеўскай прэміі Лю Сяабо (на той час знаходзіўся ў кітайскай турме за дысідэнцтва; памёр у ліпені 2017 г.)?

Яшчэ з сёлетняй прамовы «нашага ўсяго»: «У Чэслава Мілаша, польскага паэта, таксама лаўрэата Нобелеўскай прэміі, ёсць словы: “Фашызм – гэта такая кароткая безгустоўная аперэтка, а самая страшная пагроза для свету – гэта камунізм”». Буду ўдзячны знаўцам творчасці Мілаша (1911–2004), калі яны пацвердзяць або абвергнуць наяўнасць у яго спадчыне такіх слоў, бо нешта не верыцца… Антыфашыст, які перажыў Другую сусветную вайну і на свае вочы бачыў яе жахі, пазней, што вынікае з «яго» цытаты, трактаваў фашызм як меншае ліха? Вой, наўрад ці.

Ну і да кучы: «Нядаўна ў Маскве мяне прывёў у поўны жах магазін дзіцячага вайсковага адзення. Я падумала: «Божа мой, як хутка ўсё адбылося, як імгненна!» Гэтак сама як у нас у Беларусі, калі моладзь выйшла на вуліцу і ўсіх адразу пасадзілі, у нас імгненна запрацавала сталінская машына».

Сувязь паміж крамай з дзіцячай вопраткай у стылі «мілітары» і мілітарызацыяй грамадства, а пагатоў «сталінскай машынай», яна такая… невідавочная. Пачаць з таго, што падобных гандлёвых устаноў не бракуе і ў краінах «першага свету» (гл., напрыклад, тут і тут). Мяркую, найперш гэта звычайныя камерцыйныя праекты, а не сродак татальнай уніфармізацыі юнага пакалення… Так ці іначай, не помню, каб у Маскве-2016 дзеці масава хадзілі ў ваеннай форме ды махалі аўтаматамі, няхай цацачнымі. Падобнага не бачыў і ў Пскове-2019, горадзе, які, здавалася б, мусіць быць яшчэ больш ваяўнічым за сталіцу.

Карацей, некаторым апалагет(к)ам пацыфізму не зашкодзіла б успомніць старую савецкую прыказку: «Вайны-то не будзе, але будзе такая барацьба за мір, што каменя на камені не застанецца».

Яшчэ адна «ціхамірная» дама, прызнаная на Захадзе, дабілася таго, што на канферэнцыі Беларускай федэрацыі шахмат 1 чэрвеня за працяг яе паўнамоцтваў да 2023 г. прагаласавалі ўсе 24 дэлегаты – нягледзячы на мноства «касякоў», дапушчаных за апошнія 2 гады. Найвялікшым факапам было, бадай, выгнанне з федэрацыі брэсцкага трэнера Уладзіслава Каташука. Ну, гэта больш праблема тых, хто галасаваў за «ранейшы курс» – як прынята казаць, «ім з гэтым жыць».

Што ў чэрвені пацешыла? Поспех таго самага Каташука разам з яго вучаніцай Аляксандрай Тарасенка. Дзяўчынка, якой яшчэ не споўнілася 13, выйграла першыя сем партый дарослага чэмпіянату краіны (перад гэтым зрабіўшыся чэмпіёнкай РБ ва ўзросце да 20 год). Звёўшы восьмую партыю ўнічыю, Тарасенка датэрмінова заваявала першае месца. Трапна зазначыў нейкі Se8astianpereira тутака (04.06.2019): «Уладзіславу Віктаравічу проста адплацілася. За час і сілы, аддадзеныя вучням. За тое, што ён не баяўся выказваць сваё меркаванне, заступаючыся за іх (няхай часам і крыху перагінаючы палку, але заўсёды шчыра), з-за чаго атрымаў у выніку абсалютна несправядлівае выключэнне з федэрацыі». Магу толькі дадаць – ганаруся тым, што ў 2004 г. друкаваў у сваім часопісе «Шахматы-плюс» матэрыялы сп. Каташука.

Шлях чэмпіёнкі. Фота з brestchess.ucoz.ru

*

Cёння ў Ізраілі на 74-м годзе памёр рэдактар і грамадскі дзеяч Леанід Школьнік, з якім аднойчы выпала перасякацца па справах (21 год таму). Чалавек быў… няпросты, і не ўсе яго погляды/праекты ўва мне адгукаліся. Тым не меней ён зрабіў многа добрага для нашага культурнага поля, заслужыўшы добрую памяць.

Цытатнік

«Калі завяршаецца фаза актыўных пратэстаў на свежым паветры і надыходзіць фаза перамоў, то неарганізаванасць з перавагі ператвараецца ў недахоп. Тут, вядома, куды лепей мець структуру, якая можа дэлегаваць сваіх членаў на перамовы, прадстаўнікі якой могуць сказаць: “За маёй спінай стаіць столькі-та людзей. Я прадстаўляю не толькі сам сябе, а яшчэ многіх і многіх нашых прыхільнікаў”» (Кацярына Шульман, 28.05.2019)

«Тора, якую мы атрымалі ў свята Шавуот, – не пуга і не пернік. І дакладна не сцяг, пад якім чарговыя харызматычныя правадыры павядуць захопленыя натоўпы напрасткі ў рай» (Меір Антопальскі , 07.06.2019)

«Мы не зможам паправіць культуру, яна нас паправіць сама» (Мікалай Фаменка, 21.06.2019)

Вольф Рубінчык, г. Мінск

21.06.2019

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 21.06.2019  22:57

Водгук
Пра перанос костак у Брэсце чытаў і ў “Звяздзе”. Слоў няма. 
Дарэчы, быў мінулагодняй восенню ў Слуцку на могілках. Відовішча яшчэ тое. Кальвінскія могілкі як разбомбленыя. Насупраць, цераз сцежку, недагледжаныя іудзейскія. Гэта нейк не па-габрэйску. Раней яны былі вельмі чыстыя. Ці габрэяў у Слуцку ўжо адзінкі і тыя старыя?” (Анатоль Сідарэвіч, 11.07.2019)

ЯКОВ ГУТМАН АКТИВНИЧАЕТ…

Из открытого письма Якова Гутмана в адрес Александра Лукашенко, 28.06.2017

Прекращение строительства на еврейских кладбищах в Гомеле и Мозыре, грамотно проведенные раскопки для определения границ кладбища, благоустройство их территории позволит начать восстановление международного авторитета Беларуси. Я не думаю, что интересы нескольких бизнесменов и государственных чиновников могут быть выше интересов страны. (…)

У Беларуси есть шанс остаться в семье цивилизованных государств. Второй вариант – занять место рядом с Исламским государством и афганскими талибами. В ХХI веке только они уничтожали кладбища.

Диалог на встрече со Светланой Алексиевич в Гомеле, 12.08.2017

Ведущий: Cейчас мы затронули еврейский вопрос, у нас в Гомеле он получил месяца три назад прикладной характер. И даже наш земляк из Мозыря, мы с ним познакомились неделю назад, по этому делу приехал, он сейчас в Гомеле подает судебный иск… У него высокий титул – президент самоназванный… Сам создал организацию, сам стал президентом. Имеет белорусское гражданство, постоянно проживает в Соединенных штатах. Яков Гутман. И у него тоже есть вопрос, он уже руку тянет. Пожалуйста, Яков, Ваш вопрос. Он прикладной – с одной стороны. С другой стороны… ведь правда всегда неприятна. Литва восстала против Руты [Ванагайте]. Литовцы действительно устроили геноцид евреев у себя, так? В Беларуси его в таких масштабах не было, но тоже было, так?

С. Алексиевич: Вы знаете, мне очень хорошо ответил один старик, когда я писала «Время секонд-хенд». Я тоже так наивно говорю: «Всё-таки мы не убивали евреев как поляки, как литовцы». Он говорил: «Беларус – не уб’е, але за мяшок мукі прадасць».

Ведущий: Всё было, так? Правду мы еще с вами откроем, потому что она не вписывается в идеологию… Яков Бенционович, пожалуйста.

Я. Гутман: Я даже не знаю, с чего начинать. Наверно, с названия организации, которую я представляю. Она называется «Всемирная ассоциация белорусских евреев». И эта организация зарегистрирована в Соединенных Штатах, в штате Нью-Йорк, в частности, с 1993 года. И вот всё, о чём шёл разговор до того, как я получил возможность задать вопрос, это всё то, что лежит на сердце у каждого человека (неважно – еврей, русский, поляк и так далее). Нас – когда я говорю «нас», я имею в виду организацию – очень оскорбляет, обижает отношение нынешних властей к могилам наших предков, которые нашли свой последний приют в белорусской земле. Вообще есть такая старая мысль: «для того, чтобы определить, как живет город, надо побывать в двух местах: на кладбище и на рынке». Я не думаю, что надо объяснять, почему эти два места, скажу про кладбища. Состояние кладбищ отражает уровень духовности народа. У каждого из нас кто-то здесь – или даже в других государствах – похоронен. И все мы, все нормальные люди думают о том, чтобы сохранить могилы своих предков.

Речь президента

К сожалению, то, что происходит с кладбищами в Беларуси, когда к некоторым могилам просто подойти невозможно, оно усугубляется тем, что на христианских кладбищах люди всё-таки… У кого-то осталась внучка, у кого-то дочка, у кого-то сын, они приходят. На наши могилы практически никто не приходит. Но этого мало. Сегодня, вчера, позавчера на еврейских кладбищах в Мозыре и Гомеле строятся жилые дома. И разрешения, естественно, дают власти. И если мы не сможем остановить власти, я думаю, что мы потеряем всё, все еврейские кладбища по Беларуси. Потому что вы, наверное, знаете, что при советской власти крушили кладбища, невзирая на национальность или веру тех, кто там лежит. В Мозыре, например, в 1950-х годах на католическом кладбище построили дом культуры, дом строителей. В 70-х годах на еврейском кладбище построили школу, а в 80-х годах на православном кладбище построили спортплощадки для школы. А вот начиная с 1994 года крушат только еврейские кладбища, только. Всегда в истории было так, что начинали с нас, а заканчивали всеми.

Возвращаясь к памяти, к Куропатам – то, что Вы отказались возглавить этот фонд, или как он будет называться, связанный с Куропатами, наверное, это объяснимо и понятно. Но я хочу попросить Вас как-то участвовать (а форму можно определить) в остановке процесса уничтожения кладбищ, потому что если говорить о белорусском законе, то белорусский закон запрещает любое строительство на любом кладбище независимо от даты последнего захоронения. Более того, 21 сентября прошлого года правительство Беларуси и правительство Соединенных Штатов подписали межправительственное соглашение – со стороны Беларуси подписал министр иностранных дел Макей – в котором Беларусь взяла на себя обязательства сохранять эти места. Строя на кладбищах, они нарушают собственный закон, международное соглашение, я уж не говорю о моральных всех… Кстати, еврейский закон тоже нарушается, потому что по еврейскому закону останки можно переносить только в Израиль. Поэтому естественно, Ваше участие – я еще раз говорю, форму можно определить – в процессе остановке этой дикости… Даже нацисты не трогали еврейские кладбища, а в XXI веке только ИГИЛ разрушает кладбища. Я надеюсь, что мы найдем какую-то форму Вашего участия в этом процессе, в остановке уничтожения кладбищ, не только еврейских. Спасибо.

В Гомеле поднимут вопрос о еврейском историческом наследии Беларуси

24 августа Президент Всемирной ассоциации белорусских евреев Яков Гутман и руководитель общественно-политического центра в Гомеле Владимир Кацора проведут совместную пресс-конференцию: «Еврейское историческое наследие Беларуси – прошлое, настоящее без будущего», на которой планируется поднять вопросы о строительстве жилых домов на еврейских кладбищах в Гомеле и Мозыре.

Как отмечается в специальном пресс-релизе организаторов, за время руководства страной Александром Лукашенко еврейское историческое наследие понесло невосполнимые потери. Уничтожены синагога в Любани, две синагоги в Минске. Велись земляные работы на еврейских кладбищах в Гродно, Гомеле, Мозыре, Волковыске. Власти Беларуси, правоохранительные органы получили десятки обращений с сотнями подписей от людей, организаций Австралии, Израиля, США с требованием оставить в покое места захоронений.

Главный раввин России Адольф Шаевич, обращаясь к президенту Беларуси в 2016 году, писал: «Наша религия, также как христианство и ислам, требует безусловного уважения к останкам покойных. Закон Республики Беларусь «О погребении и похоронном деле» запрещает любое строительство на территории кладбищ, независимо от даты последнего захоронения». Этот же Закон запрещает возведение капитальных строений на участках земли, на которых находятся старые могилы, за исключением мемориальных и культовых объектов».

Организаторы также отмечают, что в прошлом году наша страна и США подписали международное Соглашение об охране и сохранении некоторых культурных ценностей, по которому взяли на себя взаимные обязанности по охране культурного наследия всех национальных, религиозных и этнических групп, которые живут или жили на их территориях. Это Соглашение относится, в том числе и к старинным кладбищам.

«Но, к сожалению, подписание Соглашения не остановило, а придало новый импульс строительству жилых домов на еврейских кладбищах в Гомеле и Мозыре. Судебные инстанции отказываются принимать к рассмотрению иски защитников святых для каждого нормального человека мест. На них оказывается давление», – говорится в пресс-релизе.

Пресс-конференция состоится 24 августа в 14.00 в Общественно-политическом центре по адресу: г. Гомель, ул. Полесская, 52.

Приглашаются представители СМИ, заинтересованные лица.

Десять фактов уничтожения в Беларуси еврейского исторического наследия

Эти факты перечислил 24 августа в Гомеле во время пресс-конференции в общественно-политическом центре на улице Полесской президент Всемирной ассоциации белорусских евреев Яков Гутман.

  1. В 2001 году снесено здание синагоги в Минске по улице Димитрова. Двухэтажное здание было возведено во второй половине ХIХ века, в нем размещались синагога, библиотека, школа. В 2000 году эту синагогу внесли в Государственный список историко-культурного наследия, который относился к компетенции Совмина Республики Беларусь.
  2. Через территорию двух бывших еврейских кладбищ в Мозыре летом 2003 года проложили газопровод, вырыли котлован под строительство многоквартирного жилого дома.
  3. В Рогачеве в августе 2003 года памятники с еврейских могил свалили в кучу, через кладбище проложили дорогу и устроили там футбольную площадку.
  4. Установленный в ноябре 2003 года Всемирной ассоциацией белорусских евреев в Мозыре на улице Кирова мемориальный знак на месте самосожжения мозырских евреев во время оккупации города нацистами был уничтожен по решению горисполкома.
  5. В Минске в декабре 2003 года при строительстве паркинга на Немиге окончательно уничтожен фундамент Холодной синагоги. Памятник еще можно было восстановить, однако городские власти не захотели. Предлагалось на месте самой старой синагоги столицы установить хотя бы памятный знак, но и его так и не поставили, хотя паркинг уже достроен.
  6. В апреле 2009 года в местечке Любань Минской области разрушили деревянное здание бывшей синагоги, связанное не только с историей любанской еврейской общины, но и с известным иудейским религиозным деятелем Моше Файнштейном — признанным во всём мире лидером ортодоксального еврейства. Снесенное здание — уникальный образец культовой деревянной архитектуры, одна из последних деревянных синагог в Беларуси.
  7. В Гомеле в 2008 году в южной части еврейского кладбища на улице Сожской построены корты и футбольный стадион.
  8. В райцентре Воложин Минской области в 2013 году построили дома для работников свинофермы на костях жертв Холокоста.
  9. В 2016 году в Мозыре начали строительство 10-этажного жилого дома на бывшем еврейском кладбище.
  10. Июнь 2017 года. В Гомеле на улице Сожской начали строить 18-этажный жилой дом на северном мысе бывшего еврейского кладбища.

Пресс-конференция с участием историка Евгения Маликова, Владимира Кацоры, Якова Гутмана и архитектора Сергея Ляпина

(перевод с белорусского по материалу svaboda.org от 24.08.2017)

Мнение историка Алеся Белого (25.08.2017; пер. с бел.)

«8. В райцентре Воложин Минской области в 2013 году построили дома для работников свинофермы на костях жертв Холокоста».

Не построили, а хотели построить. Местный краевед Георгий Корженевский всё время устраивал пикеты и иные акции протеста, несмотря на угрозы анонимов, возможно, связанных с застройщиками. В результате поисковый отряд нашел останки 108 человек и строительство отменили. Сейчас на месте бывшего стадиона разбили парк, но Георгий Корженевский умер от инсульта. Безусловно – фактов пренебрежения и равнодушия при обхождении с еврейским наследием в Беларуси много, но это не отменяет требования быть точными (Яков Гутман поясняет: «В моей письменной информации сказано: “2013 год. Ноябрь. В г. Воложине дома для работников свинофермы строятся на костях жертв Холокоста”. Я не написал, что дома были построены». – belisrael.info).

И я бы всё же не спешил называть эту тенденцию «правительственным антисемитизмом». Это непонимание сути дела. На самом деле мы сталкиваемся с сочетанием жуткой необразованности, эмоциональной глухоты, отсутствием квалифицированных кадров и системного подхода к защите не только еврейского, но и иного культурного наследия. Еврейское часто оказывается самым беззащитным потому, что на местах почти нет евреев, а столичные еврейские организации – слишком пассивные, чересчур формально относятся к своим функциям, в культурных вопросах часто сами проявляют равнодушие и вообще – скорее в своей деятельности отрабатывают приказы крупных еврейских организаций, а не ищут местные форматы деятельности.

Опубликовано 27.08.2017  19:44