Мisfortune makes everyone equal.

It was only after Chernobyl that Bliakha[1] recognized that he too was a human being. Who would ever have imagined that the old man himself, at one time the best farmer in the village, would limp over to ask Bliakha to help him slaughter a pig tomorrow? And the way he put it: “Vic, I’m already done for, you see it yourself… I’ve had my day…” He even remembered my real name, Bliakha thought.

The farmer had brought a bottle of wine with him. Of course, Bliakha might have reminded him of something, reminded him that when he was a little boy the old man would not allow him to sing Christmas carols in his house, while letting others perform and paying them more than anybody else did — a ruble to each of them. To him, the old man had said, “What, you’re still crawling around under foot?” Bliakha might also have reminded him how his wife had fabricated stories that he had stolen some buckets or something from her, when he had not even been at home at the time but at the dentist’s in Naroulia. Yes, he might have reminded him, but, well, he didn’t. He only patted the old man on the shoulder and said, “Oh bliakha, I’ll come, what else is there to do…”

Bliakha was a gentle, harmless man who, before Chernobyl, when the village was still alive, would do any kind of work for anyone in exchange for a drink. In the village, however, people avoided him and disliked him, as they generally dislike failures in Belarusan villages. How could you get along with someone like that: a puny, drunken convict? He had grown up without a father, never listened to his mother, had done poorly in school, and in the eighath grade had stolen a moped and been put behind bars for a year and a half. While he was in prison, his mother had died. It seems he had had some problems in jail; he may have been beaten, because he was declared disabled upon his release. Bliakha got along somehow on his meager monthly pension of sixteen rubles. He lived by himself — no girl would marry him, and he was afraid to get too close himself.

Bliakha came back to life when, after Chernobyl, the military came to his village and started dousing houses with water from fire engines and sinking concrete posts into the ground on the outskirts of the village to stretch barbed wire between them. Bliakha came back to life when buses began rolling from behind the wire from neighboring villages as if fleeing a war; when trucks, loaded with people and livestock, started moving; when villagers, however slowly, began leaving voluntarily. He helped people load the trucks, saw them off, visited the cemetery with them to say goodbye to the deceased, and listened to their crying, wailing, and cursing. He even put in an accusing word of his own: “There, they did it…” The people readily offered him drinks. They looked at him and talked to him as if he, a stranger, were their closest relative. For the first time he read in their eyes not disdain, but something more like guilt, and the very love that he had missed so much in his life.

By winter, only an old man with his wife and a single old woman, a paramedic whom Bliakha helped eagerly because she offered him pure alcohol to drink, remained in their village, which had been small to begin with. Bliakha’s neighbor was the last to leave. After seeing him off that day, Bliakha climbed over the fence in the evening, pulled the boards from a window, removed a window pane and entered the neighbor’s house, without even realizing why he was doing it. First, he sat at a table, the same table at which the landlady had cried recently while he shared a drink with the man of the house. There was a wardrobe with both doors open, two empty beds with patched mattresses, and two armchairs turned over along the wall — a sign for a good and speedy return. Bliakha did not look for anything, nor did he want to steal anything. It was simply interesting: There had been people living here, and, suddenly, the place was empty. Later he would break into other people’s houses, but he never took anything.

In the evenings he occasionally ventured into the “zone”, the neighboring abandoned villages. It was even more interesting there. There were houses with decorative rugs on the walls, with television sets, refrigerators, and wardrobes full of clothes… If not for a strong odor inside, one would think that people were still living here, that they had just stepped out to the garden.

From these visits Bliakha brought back a radio set (even though he had a similar set of his own), a bottle of vegetable oil, and a nylon jacket with snap fasteners. Later he stopped his visits; they were no longer interesting, they had become frightening. Once he barely saved himself from packs of dogs, which of late had begun roaming wild through the villages, tearing up everything in sight. Recently they tore the farmer’s dog Tuz to pieces, right under the old man’s window. Another time, soldiers caught Bliakha near the barbed wire fence and punched him. And still another time, while returning from the “zone” at dusk, he saw two cars with their lights out near a house, and heard some muffled voices. Bliakha sat in the bushes, afraid to make a sound. He saw men carrying items from the house and loading them into their cars. After that he lost the desire to visit the “zone.”

So it was that, after Chernobyl, a drunk nicknamed Bliakha became a man. And now, as if he were a real solid, practical family man, he was asked to help slaughter a pig.

He woke up late, looked out the window, and only then realized why he had slept so well: It was snowing. Bliakha dressed, put on his coat, pulled down his winter cap, finished on an empty stomach the rest of the wine the old man brought for him yesterday, and shuffled outside. There was so much snow that he could barely open the door. It was still falling, with a pleasant smell, white, thick, and fluffy. The street, as lifeless as it was, with no tracks upon the roadway and no smoke above the white roofs, was winterly festive, with white trees along the fences and wires on poles sagging from the weight of the snow.

At the intersection of the street and the Naroulia highway, Bliakha saw a car with both front doors open. A young man wearing a brown leather jacket and athletic pants was standing at the car, shamelessly watering the snow. Military automobiles, police cars, and several other types of vehicles were running along the highway every day now, so this was nothing new for Bliakha. Looking down at his feet and feigning disinterest in everything around him, he let the car slip away from his sight.

“Hey, man, just a minute,” he heard, in Russian, from behind him. He turned and saw the young Russian buttoning his jacket and coming toward him. The man had a buzz cut that he probably got before he joined the military. He came closer, staring with round blank eyes, so that Bliakha shrank in fear from his gaze. He had seen a lot of people in his life with such eyes. These people always needed some warming up. They always wanted to hit somebody for no reason at all, beat up somebody and watch what happened. Bliakha remembered similar eyes from his interrogations, from the jail, railway stations, and from the Naroulia joint.

Without a word, the young man kicked Bliakha in the chest. Bliakha was spun around and flung headlong into the snow toward the fence. Despite the blow, he managed to jump quickly to his feet and run to the nearest house. Luckily, the gate was unlocked. He went in and, gasping for air, hid behind a gate post. Then he heard the engine of the automobile.

Bliakha sat down right on the snow with his knees trembling. It was lucky for him that the man did not follow him. He could have been killed here, and nobody would even have looked for him. Still, it turned out well — only his chest was hurting and his neck was hard to turn. Bliakha did not harbor much of a grudge against the man. He was a little hurt because it all happened at home, in his own village, on his own street.

 

A hungry young hog was knocking against its feeding trough. The heavy snow was coming down and Bliakha had not yet arrived. The old man’s wife had jumped out of bed early, at about five o’clock in the morning, fired up the stove, washed her cast-iron kettles, steamed the pork tub, rinsed the trough for the intestines, gone up to the loft and thrown down a bundle of straw. And now while shoveling the snow around the pigsty, she kept running to the street after each shovelful, cursing not only slaughterers like Bliakha but also snow that falls when nobody needs it. The old man, feeling a little better today, was also hobbling around. He crushed some salt in the box with his hammer, put in the shed sharpened knives, a rope, and a bucket with a cup to collect blood, and filled the blowtorch with gasoline. He saw that the old lady was nervous. She didn’t even want to talk, so he too was guiltily silent.

But, come to think of it, why was he guilty? Was it because he had become ill, or that the snow was falling and they would have to come up with a way to burn off the pig’s bristles — that is, if somebody would still slaughter it today? Had the old man always been like this? No, during his life he had kept his distance, wouldn’t come within a mile of people like Bliakha or any other kind of “helpers.” Would he ever have slaughtered his pig on a snowy day like today? No, he always selected a quiet frosty day with a little snow on the ground. He would talk to his pig, scratch its belly and behind its ears, loop a cord over the pig’s hind leg, tie the cord carefully to the gate post and then push the pig down. He always aimed at the “apple,” the center of the throat. His pig would never squeal like other people’s would; it would only wheeze and choke, each time producing more blood. He burned off the pig’s bristles by himself. First he burned some straw to impart a pleasant aroma to the skin, and then used a gasoline blowtorch or a gas burner, making the pigskin nice and yellow. It did not matter that he did it all by himself.

By this time of the day the pig would have been cleaned of bristles, thoroughly scraped, washed, and ready for butchering. But then again, properly speaking, who would ever slaughter such a small summer hog if it weren’t for Chernobyl, which before the disaster was a place no one had even heard of. It was good that we were smart enough not to move anywhere, the old man thought. They used to come and ask him and his wife to move to their son’s town, promising to register them to obtain any size dwelling, and then threatening to move them by force sooner or later. It is a good thing that we didn’t listen, the old man thought, because they have stopped coming now — nobody needs anybody any longer.

Naturally, the old man and his wife never believed in any Chernobyl disaster or radiation; 90 percent of the people who were moved or left on their own didn’t. One couldn’t believe in such nonsense.

Radiation, which had been neither heard nor seen before by anyone, did not come by itself; it was something produced by people, directly related to them. It wasn’t radiation that drove people from their homes, invented the “zone” and put a fence around it; it wasn’t radiation that kept farmers from making hay and rejected their milk, cows, and pigs. All this was done by people, people like the old man and his wife.

They had gotten used to defending themselves from others — before, during, and after the war. They had to live quietly, not bother anybody, and endure everything silently. Then nobody and nothing would bother them, neither people nor radiation.

There was one bad thing: Their son and their granddaughter stopped coming from the town to visit them. Their son never invited them to see him as he did before. It wasn’t that he thought radiation might harm the granddaughter, but because everybody acted that way; nobody ever came to see them. The old man and his wife pointed out that even the paramedic’s niece came with a little girl to visit her on October holidays.

How could they not see their granddaughter, now that the old man had physically gone to pieces? Now he says openly that this is his last year and the old lady will not live forever, either.

So they seized upon a reason to visit their son and granddaughter; not empty-handed, but with fresh pork. “Besides, what the devil do we need the pig for? First we have to feed it, and then we don’t even know what to do with it. Life has passed us by, we don’t need our little farm. It’s enough to keep the three chickens we still have, and who knows if they’ll pull through. Look at our Tuz, killed by wild dogs… the only thing left was the doghouse and a rusted chain attached to a post…”

By now they had resigned themselves to the fact that nobody would come and that it was too late to slaughter the pig today. When the old lady took some food to the pig, Bliakha showed up all rumpled and fussy.

“Where is the pig?” he said. “Oh bliakha, I thought I was too early.”

 

A good farmer might say, about this particular slaughter, “Well, at least we choked the life out of that pig somehow.”

The pig was small, but stiff, resilient. It was not sleepy or awkward, like well-fed pigs, with clumsy legs. Those are easy to slaughter. When the pig was let out into the fenced-in yard, it walked around, did not find the trough, snorted angrily with its snout in the snow, and tried to go back into the pigsty, but the old lady closed the door and began scratching its belly. The old man was not in the yard. He pushed the end of a cord to Bliakha between the fence boards, saying, “Use the cord, as I did.”

Bliakha waved him away. He stretched out his arm with the knife in his hand, circled the pig, aimed, and suddenly threw himself upon it with desperate swiftness, grabbing it by the foreleg and throwing it onto its back. Before the knife was lodged inside the throat the stunned animal jumped back to its feet with the kind of terrible squeal that fills people’s ears and makes their blood run cold.

“Oh, Lord!” cried the old lady in despair, not knowing what to do with herself. With a squeal, and bloody foam pouring from its open mouth, the pig struck the pigsty door with its head, and standing on its hind legs crawled up the door, scraping at the iron latch with its forehooves. Jumping toward the pig, Bliakha pushed his entire blade into the open wound two or three times and pulled the knife out. Only then blood rushed from the wound, the squealing stopped, and the pig fell slowly down from the door. It wheezed, contracted convulsively, and soiled itself in the blood that poured out all over the snow. It jerked its legs so frequently and with such force that nobody dared come near it. They didn’t collect any blood, not a drop.

“Be thankful the pig stood up at the door!” the old man smiled, for some reason taking off his hat when the pig was finally still. “They do stand up sometimes. You know, once…”

“I know — once you missed the mark, too!” interrupted Bliakha, justifying himself. His right hand was still trembling, and tiny drops of blood fell on the snow from the knife.

After burning off the pig’s bristles, they were drenched in sweat. The snow was not fluffy anymore. It was dry from the wind, which kept putting out the fire on the burning straw. They had to sweep the snow off the pig. The blowtorches worked poorly, so some spots didn’t get enough heat, while others got too much. When they turned the pig over they tore the skin on its belly. The old lady could barely control her emotions. They washed the pig, cut off the head and set it on the snow to drain the blood. When they started butchering it, they tore an intestine. The old lady cried and shouted at her husband, “What are you doing?” She didn’t say anything to Bliakha, as if he weren’t even there.

Somehow or other they butchered the pig, carried the pieces into the work room, and placed them on the tables lining the wall. In the main room of the house, the old lady began frying pork on the gas range while the old man, after wiping his hands with a towel, sliced some bread and wiped off some shot glasses. Bliakha, feeling guilty the whole day and seeing that he could not please the old lady, asked her, “Where do you have some warm water to wash my hands?”

“Go wipe your hands on the snow, I don’t have anybody to carry the water…”

When they sat down at the table, it wasn’t even four o’clock, but nothing could be seen through the window. The wind was blowing, making noise like grain striking the window panes. Bliakha squeezed in at the end of the table by the window, and the old man sat at the opposite end, with his back to the inside of the house. The old lady brought in the trough with the intestines and began splashing water in the trough without even glancing at the table.

“Come and sit with us, missus,” Bliakha said as politely as he could, while filling the shot glasses.

“You don’t need me! Drink faster, and… I still have work enough until midnight.”

“Oh bliakha, why are you all so angry? Why? Is your life so bad? Look at me: I didn’t have any life and I’m not crying! Am I right, old man?”

“It’s true…”

“We’re such a sorry lot — we’re in it so deep already that this is really piddling! Oh, bliakha to all this radiation! Am I right?”

“It is all true, we’ve had our day…”

“Just go ahead and drink. Enough with the ‘bliakhas’ already.” The old lady left the intestines and went out into the work room. It was already dark, as though late at night. She lit a lamp, pushed the pork tub in from the shed, and began cutting and salting the pork fat, which cooled quickly, and placing it back in the tub.

The old lady was angry at Bliakha, not at her life. God grant every woman a chance to live as she had with the old man. She was angry that everything had become senseless, stupid, with no one knowing what to do any longer. With each day, everything was getting worse and worse.

Why wouldn’t you sit at the table, drink, have a bite to eat, and sing songs — if there were nothing hanging over your head; if everything were leisurely, peaceful; if one knew that the old man was well and that their son would visit them on his days off; if there was nothing to worry about; if she were healthy and spry as she had been before. As it was, night had fallen and nothing had gotten done yet. She had completely forgotten about the chickens, which people were now afraid to let outside. They had been sitting hungry since this morning. The old lady stopped salting pork, filled a glove with millet and went to feed the chickens.

The wind snatched the door out of her hand. The wind was dry and cold. It blew all over the place, making snowdrifts that seemed to be reaching toward the sky. The middle of the yard was clear, as though it had been swept clean, while substantial drifts had built up along the fence, the barn, and the woodshed. Shielding herself from the wind, the old lady came to the end of the yellow rectangle cast by the light from the house, and here, along the line between the areas of dark and light, a long black shadow shifted right under her feet. In front of her, near the woodshed where they had worked on the pig, she saw several other shadows and heard a sound through the wind as if paws were raking the snow.

She immediately remembered the wild shriek from under the window when the dogs were tearing their Tuz to pieces, and she and the old man had been afraid even to walk out of the house. She shouted from fear, and the shadows, whining their displeasure, slipped behind the woodshed, deeper into the dark. Their attention was caught not by the shout but by a pale, strange light which, passing through the snow from the street, reflected off the barn wall, and by a hollow roar barely audible in the wind. The old lady, forgetting her chickens and moving backward, returned to the porch; the gate squeaked, pushing the snow away, and somebody entered the yard.

Bliakha, sitting at the window, pushed the curtain aside, trying to make out anything. The only thing to be seen outside was the snowstorm.

“Dogs, carrion… They fell into the habit,” the old man said, rolling fried pork around inside his mouth between his bare gums. He was a bit tight. “They smell it!”

“Yes, bliakha, old man, there are enough hunters even for your pitiful pork,” laughed Bliakha, drunk and quite pleasant. “Man, listen to me…” He tapped his fingernail on the empty bottle. “How about another?”

“It’s up to my old lady; I…” hesitated the old man. Then he agreed, and went to open the door to the work room. It wouldn’t budge. He pushed with more strength, knocked on it, leaned against it with his shoulder, and then sighed and stretched his arms out in a futile gesture…

Both the old man and Bliakha thought that the old lady had locked the door on purpose, so they wouldn’t bother her any more. They sat a while longer and talked. Bliakha had a smoke and had put his coat and cap on when the latch opened and the old lady, half-dead from fright, tumbled inside the main room, wailing and wringing her hands.

“Oh, people! What did I do to deserve such a fate! Hey, old man, run to the police… He even took the thigh, ribs, and the fat! He had a backpack!”

 

While they were drinking, a thief had entered the work room, terrorized the old lady who was already numb from fear, closed the latch carefully so that nobody could come out from the main room, and had taken whatever he wanted. Now all three of them stood in the work room, not knowing what to do.

“Why didn’t you say anything?” Bliakha shouted at the old lady, who stood next to the old man. They were both bent over with age.

“What if he had hit me over the head?”

Suddenly, dogs yelping, growling, and a man’s voice and foul language could be heard from the yard closer to the street. The sounds, rolling forward like a ball, became easier to hear, and clear. The ball was rolling into the yard, toward the house, closer to the door.

The old lady began wailing again and ran into the main room. Bliakha grabbed a knife from the table and stood at the door, while the old man pulled a flail from behind some bags in the corner.

The ball, squealing and growling, calmed down a bit, as though it had struck the wall. There came a knock at the door, which was unlocked, and someone shouted in Russian, with a high-pitched, frightened, childlike voice, “Ma’am, ma’am, please — anybody!”

Bliakha shouted back, “I’ll kill you, don’t you say a word!” He opened the door a little.

***

A young man tumbled into the work room. He slid his back down the door jamb and came to rest on the floor, squeezing his arms, bloodied up to the elbows, between his legs. Not a single spot on him was left unscathed. His short leather coat was full of holes, torn to pieces. Bloody gashes showed through his shredded athletic pants. Blood was running down his nose and lips onto his chin. His face was white, without a trace of blood left in it. The young man sat up and looked around the work room with round, deeply sunken eyes and whispered, “Ma’am, please, a bandage… there is a first aid kit in the car.”

He didn’t even notice that his “ma’am” was not in the work room. Bliakha, without taking his eyes off the man, dropped his knife-wielding hand.

“Well, should we bandage you up?” he said, squinting his eyes. “So this is your work? Where is the meat?”

“You, you sweet people, I beg of you,” whispered the young man, curling himself into a ball as Bliakha did in the mornings.

“Where is the meat?”

“The dogs carried it off.” Excited and pleased, the old man came closer, without letting the flail out of his hands.

“Here’s your bandage!” Bliakha kicked the man in the side.

“People! I beg you!” the young man shrieked wildly — where did the strength come from? — and then fell, face down.

“That’s for stealing!” laughed the old man.

A bloodstain was getting darker near the door jamb where the young man had been sitting. Bliakha bent over him saying, “Well, let me see,” and pulled the man’s hands from between his legs. “Oh bliakha, he’s passed out,” he said, dumbfounded. “Look here, old man, how he has been torn up all over… nothing but raw flesh.”

The old man looked and touched him. “I hope he doesn’t die,” he scratched his neck. “All these dogs have rabies… Maybe we should get the police or an ambulance.”

“What should we do?” Bliakha mused. He felt sorry now for kicking the young man. With the kick, not only had he lost all his resentment and his grudge against the young man, but some drunk, silly pity, some humble affection had rushed to his head, as if the young man were his son. To draw away the pity — and to keep from crying, for that matter — Bliakha wanted to have a smoke, but he could not find his matches. He turned quickly as though his heels were burning.

“What should we do, eh, old man?” he repeated. “Let him stay here until the morning and then we’ll see. What else is there to do? Oh bliakha, I feel sorry for the young carrion. Listen, old man, call your wife and drag him into the main room. Maybe we should put some bandages on him or something. I will run over to the paramedic’s house, or if not, I will run to the post where the soldiers are. Do you hear me?”

“He brought it on himself. He shouldn’t steal,” said the old man, standing still.

“Hey, old man, who was I talking to? I’ll be right back!”

 

He jumped outside, excited, drunk, full of energy, squeezing the knife in his hand. He had run almost to the gate, he could even see the outline of the light-colored car on the street, when in his excitement he ran into a black beast gnawing something at the gate. The creature, with a gleeful growl, snapped at him and bit into his thigh. Bliakha still had time to jump away, but he slipped and fell on all fours, and swung his knife into emptiness. He even had time to think, “Are they dogs?” But they were already upon him, gnawing at his legs, tearing at the back of his light nylon coat, coming closer to his face and throat. He tried to push them away, run away and somehow get back to the door…

He shouted something, but his shouts were drowned in the wild yelping and mad squealing of an excited pack that had tasted blood — a pack that, as if surrounding a hated animal during the hunt, attacked, tore, gnawed, and tried to bite into its prey’s throat, without waiting for so much as a sign from the hunter.

There was no one to help, protect, or save him. Only the wind swirled the snow up from below, as if it were the end of the world.

 

Translated from the Belarusan

by Russell and Alex Zavistovich

[1] bliakha — literally, a thin plate of metal. However, the word is frequently used as a mild profanity in Belarus.

Published on August 27, 2017 08:10

***

БЛЯХА

Апавяданне

І

Бяда ўсіх раўняе. Толькі пасля Чарнобыля Бляха пазнаў, што і ён чалавек. Хто б мог падумаць — дзед, лепшы колісь гаспадар на вёсцы, сам прыкульгікае да яго і будзе прасіць памагчы заўтра зарэзаць кабана. I як прасіць! «Ужо ж мне, Віця, капцы — сам бачыш… Гэта вам, маладым, як кажуць…» Успомніў, што і Віцем завуць. Віна пляшку прынёс. Мог бы яму Бляха сёе-тое прыпомініць — як некалі яго, яшчэ малога, дзед не пусціў у хату калядаваць, хоць другіх пускаў і даваў больш чым хто — па рублю. А на яго сказаў: «Яшчэ й гэты поўзае!» Мог бы напомніць, як дзедава баба выдумала на яго неяк, што ён пакраў у яе нейкія вёдры, ці што, а Бляхі ў той дзень нават дома не было — ездзіў у Нароўлю да зубнога… Мог бы, але нічога, вядома, не напомніў, паляпаў дзеда па плячы і сказаў: «Прыйду, дзе я, бляха, дзенуся…»

Бляха гэты быў рахманы, бяскрыўдлівы чалавек, які за чарку ішоў да любога рабіць любую работу, але ў вёсцы яго асцерагаліся і не любілі, як увогуле асцерагаюцца і не любяць на беларускіх вёсках людзей няўдалых. Ды і як любіць такога: дохлы, п’яніца, да таго ж злодзей, «цюрэмшчык». Жыў без бацькі, маткі не слухаўся, вучыўся абы-як, у восьмым класе ўкраў мапед і адсядзеў за гэта паўтара года. Пакуль сядзеў, матка памерла. У турме, відаць, гора цяпнуў, папабілі добра, бо вярнуўся адтуль з «групаю». На мізэрную пенсію — шаснаццаць рублёў — ён неяк і перабіваўся. Жыў адзін — ні адна дзеўка не пайшла б за яго, ды ён і сам да іх падыходзіць баяўся.

Калі пасля Чарнобыля панаехала ў вёску ваенных, якія пачалі паліваць з брандсбойтаў хаты, потым — укопваць за вёскаю бетонныя слупы і нацягваць на іх калючы дрот, калі з суседніх вёсак, з-за дроту, як перад вайною, пачалі ехаць гружаныя людзьмі і жывёлаю машыны, калі пакрысе, самахоць, пачалі выбірацца і з іхняе вёскі, Бляха ажыў. Ён памагаў людзям грузіцца, праводзіў, хадзіў разам на могілкі, калі хадзілі развітвацца з нябожчыкамі, слухаў плачы, галашэнні, лаянку, сам устаўляў накшталт: «От зрабілі…» Яму многа і ахвотна налівалі. Калі глядзелі і размаўліялі з ім, дык так, быццам ён быў гэтым чужым людзям блізкай раднёю; упершыню бачыў ён на тварах не пагарду, не спагаду да сябе, а тую самую любоў, якой яму так не хапала ўсё жыццё.

К зіме ў іхняй і да таго невялікай вёсачцы, акрамя Бляхі, асталіся толькі дзед з бабаю ды адзінокая старая фельчарка, якой Бляха яшчэ да Чарнобыля асабліва ахвотна ішоў памагаць — яна прастаўляла чысты медыцынскі спірт. Апошнім з’язджаў Бляхаў сусед. Правёўшы яго, Бляха тым жа вечарам пералез цераз плот, адарваў ад вакна дошкі, выцягнуў шыбку і, сам не ведаючы чаго, залез у суседавую хату. Пасядзеў за сталом, за якім зусім нядаўна плакала гаспадыня і ён, Бляха, выпіваў з гаспадаром, прайшоў у большую хату, дзе стаяла пустая шафа з расчыненымі палавінкамі, два голыя ложкі з палатанымі матрасамі, два табурэты паўз сцяну, перакуленыя дагары ножкамі — знак на добрае і хуткае вяртанне… Бляха нічога не шукаў, нічога не збіраўся красці, проста цікава было: жылі-жылі людзі, раптам — нікога… Пасля таго ён яшчэ залазіў у хаты аднавяскоўцаў, але нічога не браў. Разоў колькі вечарамі схадзіў у «зону», у суседнія кінутыя вёскі. Там было яшчэ цікаівей: былі хаты з дыванамі на сценах, з тэлевізарамі, халадзільнікамі, поўнымі шафамі адзення… Каб не патыхала так нежылым духам, можна было падумаць, што людзі жылі тут, проста выйшлі некуды на агарод. З паходаў гэтых Бляха прынёс радыё, хоць у яго і сваё было такое ж, пляшку алею, люстэрка, куртку балоневую на кнопках… Потым перастаў хадзіць — стала нецікава, ды і страшнавата. Адзін раз ледзь уратаваўся ад здзічэлых сабак, якія апошнім часам бегалі па вёсках цэлымі гайнямі і шматалі, дзе што бачылі (у дзеда нядаўна пад самым вакном, у будцы, загрызлі сабаку Туза); другі раз яго каля дрота злавілі салдаты і далі пару кухталёў; трэці раз, вяртаючыся з «зоны» ў прыцемках, ён убачыў каля адной хаты дзве легкавушкі з патушанымі фарамі і пачуў прыглушаныя галасы. Бляха сядзеў у кустах, баючыся рыпнуцца, і глядзеў, як выносяць нешта з хаты і піхаюць у машыны. Пасля гэтага і расхацелася яму хадзіць у «зону».

Вось так пасля Чарнобыля п’янчужка, якога дражнілі Бляха, стаў чалавекам. I яго, як сапраўднага мужчыну, сталага, гаспадарлівага, сямейнага, звалі біць кабана.

Прачнуўся ён пазнавата, глянуў у вакно і зразумеў, чаго так добра спалася — снег ішоў. Бляха адзеўся, нацягнуў куртку, шапку зімовую, дапіў нашча астаткі віна, якое прынёс учора дзед, і пасунуўся на двор. Дзверы ледзь адчыніліся, столькі за ноч наваліла снегу. Падаў ён і цяпер — пахучы, густымі пухнатымі камякамі. Вуліца — нават нежывая, без адзінага следу на дарозе, без дымкоў над белымі стрэхамі — была па-зімоваму ўрачыстая, з белымі дрэвамі паўз платы і з правіслымі ад снегу правадамі на слупах.

На крыжаванні вуліцы з Нараўлянскай шашою Бляха ўбачыў светлую легкавушку з расчыненымі пярэднімі дзверцамі. Каля машыны стаяў малады хлопец у карычневай скураной куртцы і ў спартыўных штанах і, не саромеючыся, паліваў снег. Легкавушкі — і ваенныя, і міліцыянерскія, і любыя — цяпер часта шнуравалі па гэтай шашы, і для Бляхі не было тут асаблівай навіны; ён, знарок гледзячы сабе пад ногі, паказваючы, што ніяк не цікавіцца, хто тут што робіць, прамінуў машыну.

— Мужичок, одну минуту!.. — пачуў ён і павярнуўся.

Хлопец, зашпільваючы куртку, падыходзіў да яго. Ён быў зусім малады, відаць, яшчэ да войска, коратка падстрыжаны, — ён падыходзіў і глядзеў на Бляху кругла-бліскучымі, бяздумнымі вачыма. Што за людзі з такімі вачыма, Бляха ведаў добра. Такім людзям чамусьці заўсёды хацелася біць — без прычыны, без зачэпкі, проста, каб размяцца; такія вочы помніў ён са следства, з турмы, з вакзалаў, з нараўлянскае забягалаўкі…

Бляха сцяўся. Хлопец моўчкі ўдарыў яму нагой у грудзі. Бляху развярнула, ён адляцеў да плота і закапаўся носам у снег, але хуценька ўскочыў і пабег у бліжэйшы двор — добра, веснічкі не былі зашчэпляныя, — заскочыў і стаў за шулам, задыхаючыся. На вуліцы завуркатала машына. Бляха аж прысеў проста ў снег, так у яго калаціліся калені. Добра, што не пагнаўся… Яшчэ лёгка абышлося — толькі грудзі балелі і шыя кепска паварочвалася.

Асаблівай крыўды на хлопца ў Бляхі не было, было толькі трохі крыўдна, што гэта ў сваёй вёсцы, дома, на сваёй вуліцы.

II

Галодны падсвінак бохаў у свінюшніку карытам, снег усё валіў, а Бляхі не было й не было. Баба падхапілася шчэ гадзінаў у пяць, выпаліла ў печы, вымыла чыгуны, выпарыла кубел, спаласнула начоўкі для кішак, злазіла на гарышча і скінула куль саломы, а цяпер расчышчала каля свінюшніка снег, штораз кідаючы шуфлю і выбягаючы на вуліцу, клянучы ў думках і такога байца, як Бляха, і гэты снег, які валіць, калі не трэба, і такую жытку. Клыпаў і дзед, якому сёння было трохі лягчэй: пабіў малатком соль у скрыначцы, паклаў пад паветкаю навостраныя нажы, вяроўку, паставіў вядро з кружкаю — пад кроў, падаліваў бензінам паяльныя лямпы… Ён бачыў, што баба нервуецца, не хоча нават гаварыць, і сам вінавата маўчаў. А ў чым, падумаўшы, ён быў вінаваты? Што захварэў? Што снег такі валіць і трэба яшчэ падумаць, як гэтага кабана смаліць, калі яшчэ яго хто зарэжа сёння? Хіба ж ён, дзед, заўсёды быў такі, як цяпер? Ды ён за кіламетр абыходзіў не тое што такіх, як Бляха, а любых памочнікаў! Хіба б ён біў у такі снег кабана? Ён выбіраў дзянёк ціхі, каб і снег невялічкі ляжаў, і марозік; ён гаварыў з кабаном, чухаў яму жывот, за вушамі, надзяваў на заднюю нагу шворачку, раз — куляў і цаляў заўсёды ў самае яблычка — кабан і не вішчаў у яго, як ва ўсіх, а толькі хрыпеў і душыўся, ад чаго больш набіралася крыві. I смаліў ён сам, перш — акалоткам, тады — лямпаю, жоўта, роўненька… Дарма, што рабіў усё сам, а да такога часу кабан быў пасмалены і вышараваны — толькі разбірай.

А яшчэ, на добры лад, хіба б ён рэзаў такога малога, з лета, кабана, каб не закруціла так усё з гэтым Чарнобылем, пра які раней ніхто ніколі нават не чуў, што ён такі ёсць? Добра, што хоць хапіла розуму нікуды не ехаць. Раней і да іх з бабаю прыходзілі, прасілі з’язджаць у горад да сына, абяцаючы, што іх прапішуць там на любую плошчу, пагражаючы, што рана-позна ўсё роўна вывезуць сілаю. Добра, што не паслухалі, — цяпер і прыходзіць перасталі, ніхто нікому не трэба.

Ні ў які Чарнобыль, ні ў якую радыяцыю дзед з бабаю, вядома, не верылі, як не верылі ў гэха 90 працэнтаў ад усіх, каго высялялі ці хто з’язджаў самахоць. I як можна было верыць у такую дурату?! Ніколі раней не чутая, не бачаная радыяцыя была ж не сама па сабе, а нешта зробленае людзьмі і прама з людзьмі звязанае; не яна ж, радыяцыя, гнала з хатаў, прыдумляла, гарадзіла «зону», не яна забараняла касіць сена, не прымала на базу малако, кароў, свіней… Усё гэта рабілі людзі — такія ж, як і дзед з бабаю. А ад людзей дзед з бабаю заўсёды прывыклі бараніцца: да вайны, у вайну, пасля вайны, — трэба было толькі жыць сабе ціха, нікога не чапаць, зносіць усё маўчком, тады і цябе ніхто не зачэпіць — ні чалавек, ні радыяцыя.

Адна была бяда — перастаў з горада прыязджаць сын з унучкаю. I да сябе не запрашаў, як раней. Старыя не крыўдавалі, наадварот, хвалілі сына. Не таму, што верылі, быццам радыяцыя можа пашкодзіць унучцы, а таму што ўсе так рабілі, ніхто не прыязджаў з малымі дзецьмі. Дзед з бабаю нават абгаварылі фельчарку, калі да яе на «акцябрскія» прыязджала пляменніца з малой дзяўчынкаю. Але як было не пабачыць унучку, калі дзед так расклеіўся, што ўжо ўпрамую кажа, што дажывае апошні год. Таму і знайшлася прычына ехаць — не з пустымі рукамі, са свяжынкаю. А другая прычына — на чорта гэты кабан, якога адкармі і не знай, дзе дзець? Усё, прайшло жыццё, і гаспадарства не трэба — хопіць трох курэй, калі яшчэ і тыя ацалеюць — парвалі ж вунь сабакі Туза, толькі будка засталася ды прыкручаны да слупа ржавы ланцуг…

Ужо змірыліся, што біць позна, што не прыйдзе ніхто, ужо баба нясла кабану есці, як зайшоў на двор Бляха, нейкі памяты і мітуслівы:

— Ну, давайце, дзе той кабан… Я, бляха, думаў, рана прыйду.

III

Раней пра такое біццё сказалі б: «От задушылі неяк…»

Кабан быў невялікі, але пругкі, нацяты, у ім не было той санлівасці, непаваротлівасці сальных хракаў, пад якімі падломваюцца ножкі і якіх сама лёгка рэзаць. Калі яго выпусцілі ў катух, ён даў круга, не знайшоў карыта, сярдзіта пырхнуў лычам у снег і памкнуўся назад у свінюшнік, але баба зачыніла дзверы. Яна стала пачухваць яго па жываце. Дзед, які ў загарадку не заходзіў, тыкаў праз дошкі Бляху вяровачку:

— Трэба шворачкаю, як я рабіў…

Бляха адмахнуўся, шырака адставіў правую руку з нажом, патапгаўся вакол кабана — і з не чаканай, нейкай адчайнай прыткасцю схапіў яго раптам за пярэднюю нагу і кульнуў на спіну. Перш чым нож далез да горла, кабан з дзікім перадсмяротным віскам, ад якога закладала вушы і стыла кроў, ускочыў на ногі.

— А Божа! — роспачна крыкнула баба, не знаючы, дзе дзецца.

Ашалелы кабан з усяго разгону ўдарыўся галавою ў дзверы свінюшніка і ўстаў на заднія ногі — з віскам, які ішоў з разяўленага рота разам з крывавай пенаю, абдзіраючы аб жалезную засаўку пярэднія капыты… Падскочыўшы збоку, Бляха пацэліў у ранейшую дзірку і разы тры, на ўсю даўжыню, загнаў і выцягнуў нож. Нарэшце віск захлынуўся крывёю, і кабан бразнуўся долу. Ён хрыпеў, сціскаючыся ў сутаргах, паліваючы снег крывёю і пэцкаючыся ў гэтую кроў, так часта і з такой сілаю дрыгаючы пярэднімі і заднімі нагамі, што ні хто не адважыўся да яго падступіцца, пакуль ён не заціх. Крыві не набралі ані грама.

— Добра, што на дзверы палез, а то было б вам, — засмяяўся дзед і чамусьці зняў шапку. — Парваў бы к чорту… А ў рост яны часта становяцца! Я колісь…

— Не пацэліў… — сканфужана, апраўдваючыся, перабіў Бляха. Правая рука ў яго трымцела, і ад нажа ляцеліі на снег драбнюткія чырвоныя пырскачкі.

Пакуль смалілі і разбіралі, таксама добра ўпарыліся. Снег ішоў ужо не камякамі, а больш сухі і з ветрыкам— забівала агонь на акалотцы. Каба на трэба было ўвесь час абмахваць, каб не засыпала снегам. I лямпамі смалілася кепска — дзе недапяклі, дзе папалілі; калі пераварочвалі, парвалі на жываце скуру. Баба ледзь цярпела. Памылі, адрубалі галаву, паставілі ў снег, каб выцягвалася кроў, сталі разбіраць і парвалі кішку. Баба аж за плакала, крыкнула на дзеда:

— Чаго ты яго зваў?!.

Бляху яна як і не заўважала, быццам і не было яго тут.

З горам папалам разабралі, панасілі ў верааду, расклалі на сталах паўз сцяну. Баба пачала смажыць на газе мяккае, дзед, выцершы ручніком рукі, наразаў хлеб і праціраў чарачкі.

— Дзе ў вас вада гарачая, цётка?.. — папрасіў Бляха, які ўвесь дзень пачуваўся вінавата, бачыў, што ніяк не можа дагадзіць бабе.

— От ідзі снегам абцяры! Хто мне той вады на носіць…

Калі сядалі за стол, не было яшчэ чатырох, а ў акно ўжо нічога не было відаць. Толькі вецер шумеў і шамацеў аб шыбы, як крупамі. Бляха залез у кут, а дзед сеў насупраць, на хату. Баба прынесла ў хату начоўкі з кішкамі і стала плёхацца, нават не пазіраючы на стол.

— Дык хадзіце, цётка… — як мог ласкава пазваў Бляха, наліваючы чарачкі.

— От я яшчэ табе трэба! Піце хутчэй, да… Мне шчэ работы да паўночы!

— I што вы, бляха, такія злыя ўсе? Што, судзьба паганая? Ды ў мяне яе саўсім не было, а я не плачу! Правільна, дзед?

— Праўда…

— Мы такая нацыя — нам похер, бляха, радзіяцыя, правільна?

— Праўда, усё, аджылі сваё…

— От піце!

Баба кінула кішкі і выйшла ў калідор. Было ўжо саўсім цёмна. Яна запаліла святло, выкаціла з каморкі дзежку і стала наразаць, прасольваць і ўкладаць у яе сала, якое застыла ўміг.

Баба была злая не на Бляху і не на сваю «судзьбу» — пражыла яна за дзедам дай Бог так кожнай пражыць, — а на тое, што коціцца ўсё не як бязладна, па-дурному, і горш і горш з кожным днём… Чаму б не выпіць за сталом, і не закусіць добра, і не паспяваць, — але каб над душою нічога не вісела, каб было ўсё неяк спаважна, спакойна, каб ведаць, што здаровы дзед і што сын прыедзе на выхадныя, каб ні пра што, як колісь, калі яна была здаровая і спрытная, не балела галава… А так хоць разарвіся: ужо ноч, а яшчэ нічога не зроблена. Пра курэй, якіх цяпер баяліся выпускаць на двор, яна зусім забылася — так і сядзелі з раніцы галодныя. Яна насыпала ў рукавіцу пшана і выйшла на двор.

У яе ветрам вырвала з рук дзверы. Вецер быў сухі, сіверны, ён матаўся па ўсім двары, збіраючы снег у віхуры, і здавалася, снег ляціць з двара на неба. Пасярэдзіне двара было чыста, як падмецена, а паўз плот, паўз хлеў і пад дрывотняй панамятала сапраўдныя сумёты. Захінаючыся ад ветру, баба дайшла да канца светлага прамавугольніка, які клаўся ад святла ў хаце, і тут, на мяжы светлага і цёмнага, з-пад самых яе ног мігнуўся чорны цень. Уперадзе, на месцы, дзе смалілі кабана, яна ўбачыла яшчэ некалькі ценяў і нават праз вецер пачула, як лапы грабуць снег. Ад страху баба крыкнула, і цені нездзволена паскульваючы, адступіліся да дрывотні, яшчэ глыбей у цемру, — але не ад яе крыку, з ад бляклага святла, якое двума слупкамі адбілася на сцяне хлява, і ад глухога, за ветрам ледзь чутнага, вуркатання, што даносілася з вуліцы. Пакуль баба дайшла да ганка, ужо рыпелі, адсоўваючы снег, веснічкі — у двор нехта ішоў.

Бляха, які сядзеў каля акна, адхінуў фіранку і паспрабаваў нешта разгледзець. Але за акном гуляла завіруха.

— Сабакі… падлы… панадзіліся… — казаў дзед, жуючы голымі дзяснамі смажаніну. Ён быў добра пажвавелы. — Чуюць свежыну!

— Да, бляха, да храна ахвотнікаў на гэтую вашу свежыну! — засмяяўся Бляха. — Слухай, дзед… —Ён шчоўкнуў пазногцем па парожняй пляшцы. — Як бы, а?

— Як баба, хіба ж я… — замяўся дзед.

Але падняўся, падышоў адчыняць дзверы ў калідор. Дзверы не падаваліся. Ён тузануў мацней, стукнуў, нават прываліўся плячом, потым уздыхнуў і развёў рукі.

Абое, і дзед, і Бляха, падумалі, што баба зачынілася знарок, каб яе больш не чапалі.

Пасядзелі трохі, Бляха пакурыў, ужо адзеў куртку, шапку, як раптам адкінулася зашчапка — і ў хату ўвалілася, ціха галосячы, ламаючы рукі, баба:

— А лю-у-дцы, а за што ж мне такая до-о-ля!.. Дзед, бяжы ў якую мілі-і-цыю… А ён жа і сцягно забраў, і рэбры, і са-а-ла…

IV

Пакуль яны пілі, нейкі злодзей пралез у калідор, прыпужнуў і без таго нямую ад страху бабу, накінуў зашчапку, каб не ўвайшлі з хаты, і набраў чаго хацеў.

Бляха выскачыў у калідор, замітусіўся.

— Не магла крыкнуць? Пазваць? — напусціўся ён на бабу, што стаяла ў расчыненых дзвярах поруч з дзедам — такія аднолькава згорбленыя і няшчасныя.

— А ён даў бы чым па га-а-лаве…

З двара, недзе ад вуліцы, данеслася раптам сабачае віскатанне, гырканне, людскія крыкі, мат, і гукі гэтыя, збіваючыся ў клубок, рабіліся ўсё больш чутнымі і выразнымі, — клубок гэты каціўся бліжэй у двор, да хаты, пад самыя дзверы…

Баба зноў загаласіла і пабегла ў хату. Бляха схапіў са стала нож і стаў каля дзвярэй. Дзед выцягнуў з-за мяшкоў у кутку сякач.

Клубок з віскам і гыркатаннем ударыўся аб сцяну, трохі прыціх, і ў дзверы моцна закалацілі і закрычалі ледзь не дзіцячым спалоханым голасам:

— Мать, открой! Прошу, кто-нибудь!..

— Пастой-пастой… — адазваўся Бляха, калоцячыся ўвесь.

— Да люди милые, прошу!.. Бляха крыкнуў:

— Уб’ю падлу — толькі пікні! — і прыадчыніў дзверы.

У калідор уваліўся малады хлопец — як уваліўся, так і асеў спінаю да вушака на падлогу, заціскаючы між ног акрываўленыя па локаць рукі. На ім не было жывога месца. Скураная кароткая куртачка была скрозь пашкамутаная, праз аба драныя спартыўныя штаны відаць былі крывавыя пісягі, з носа — на губы і на бараду — цякла кроў… Сам твар быў белы, без крывіначкі, і вочы круглыя і глыбока западзеныя.

— Мать, прости, перевяжи! — узмаліўся хлопец, не бачачы нават, што «маці» на калідоры няма. — В машине… аптечка…

Бляха, які не спускаў з хлопца вачэй, апусціў руку з нажом.

— Дык цябе, значыць, перавязаць? — прыжмурыўся ён. — Дык ты, значыць, робіш такую работу? Дзе мяса?

— Люди милые — прошу… — прашаптаў хлопец, яшчэ больш сцінаючыся ў камячок — якраз як Бляха раніцаю.

— Дзе мяса?!

— Дзе — сабакі адабралі… — падступіўся бліжэй узбуджаны і давольны дзед, не выпускаючы з рук секача.

— Н-на!.. — Бляха ўдарыў хлопцу нагою ў бок.

— Люди, прошу!!! — дзіка, адкуль узяліся сілы, віскнуў той і паваліўся нічком.

— От табе красці! — засмяяўся дзед.

Каля вушака, на тым месцы, дзе сядзеў хлопец, цямнела пляма крыві. Бляха нагнуўся:

— Ану-ну, пакажы… — выцягнуў хлопцавы рукі спаміж ног. — Самлеў, бляха… — сказаў ён збянтэжана. — Паглядзі, дзед, як парвалі… Мяса адно…

Паглядзеў, памацаў і дзед.

— Хаця б ні сканаў… — пачухаў ён патыліцу. — Гэтыя ж сабакі ўсе кручаныя… Коб міліцыю ці скорую…

— Што ж рабіць, га, дзед?

Цяпер Бляха шкадаваў, што стукнуў хлопца. Разам з гэтым ударам не толькі знікла ўся яго крыўда, увесь страх, а нейкае п’янае, дурное шкадаванне, нейкая слёзная пяшчота да гэтага хлопца шуганулі яму ў галаву — як бы гэты хлопец быў Бляхавым сынам, ці што… Каб адагнаць гэтае шкадаванне, каб не заплакаць, чаго добрагл, Бляха хацеў закурыць, але запалкі ніяк не знаходзіліся, і ён круціўся, як у пяты пякло.

— Што ж рабіць, га, дзед? — паўтараў ён.

— Хай ляжыць да ранку, а там будзем глядзець… Што ты яму зробіш?..

— Шкода ж, бляха, падлу маладую… Слухай, дзед, заві бабу, цягніце яго ў хату! Мо паравязаць, ці што… Я пабягу па фельчарку. А не — пабягу на пост, да салдатаў. Чуеш?

— От нарабіў сабе… От яму красці… — казаў дзед і не кранаўся з месца.

— Дзед, бляха, я каму сказаў? Я хутка!..

Ён выскачыў на двор разгарачаны, п’яны, поўны сілы, сціскаючы ў руцэ нож, і паспеў дабегчы амаль да самых веснічак — ужо бачыў контуры светлай легкавушкі на вуліцы, — як з гарачкі, з разгону наляцеў на чорную звяругу, што грызла нешта пад веснічкамі, і тая, з нейкім радасным захліпам гыркнуўшы, упілася яму ў сцягно… Ён паспеў яшчэ адскочыць, але паслізнуўся, упаў ракам, махнуў упустую нажом… паспеў нават падумаць: «Ды ці… сабакі?!!» — а яго ўжо грызлі за ногі і рвалі на плячах, падступаючыся да твару і да горла, лёгка балонь курткі… Ён спрабаваў яшчэ адмахвацца, уцякаць, хоць бы неяк дапаўзці да дзвярэй калідора, крычаў, — але крыкі гэтыя патаналі, упляталіся ў дзікае яхкатанне, у звар’яцелы віскат узбуджанай, паспыталай крыві гайні, якая быццам на паляванні, абклаўшы з усіх бакоў ненавіснага звера і не чакаючы знаку паляўнічага, наскоквала, і рвала, і грызла, і старалася ўпіцца ў самае горла… I не было каму памагчы, абараніць, уратаваць, — толькі вецер свістаў ды круціў сабе снег віхурамі знізу ўверх — як на канец свету.

Апублiкавана 27.08.2017  08:10