Tag Archives: смысл жизни

Мікалай Статкевіч: Сэнсы жыцця

11-12-2021

Мікалай Статкевіч нейкім цудам здолеў перадаць з-за кратаў свой артыкул. «Напрыканцы жыцця людзі, якія захавалі мысленне, задаюць сабе пытанне: «Навошта я жыў?» Адказаць на яго будзе прасцей, калі ты сваімі справамі зрабіў свет, хаця б вакол сябе, істотна лепшым», — падагульняе палітвязень.

.

.

Шмат каго з нас цікавіць сэнс чалавечага жыцця. Навошта мы з’явіліся на свет, навошта нашыя існаванне і смерць? Нейкі ж сэнс ва ўсім гэтым павінен быць.

Водгукі спробаў зразумець яго адчуваюцца нават тут, за кратамі. У лістах з пытаннямі маладых людзей, у кнігах, што чытаю.

З рэпрадуктара над дзвярыма камеры перыядычна гучаць «выхаваўчыя лекцыі» – ад турэмнага распарадку да апісання заразных хвароб. Сярод гэтых лекцый жаночы голас адрывіста, пастаянна блытаючы націскі ў словах, чытае даволі змястоўны рэферат пра сэнс чалавечага жыцця. І пералічвае такую вялікую колькасць варыянтаў адказу на гэтае пытанне, што ў іх лёгка заблытацца.

Я адмовіўся ад удзелу ў «судзе» нада мной, што ўжо колькі месяцаў ідзе недзе паблізу. Часу ў мяне багата, таму паспрабую ўнесці хоць нейкую яснасць у складанае і важнае для многіх пытанне. Не, я не збіраюся даваць на яго свой унікальны адказ, бо варыянтаў адказу і так зашмат. Але паспрабую неяк упарадкаваць, класіфікаваць магчымыя сэнсы жыцця адносна людзей, а таксама людзей адносна розных тыпаў сэнсаў жыцця.

Любая класіфікацыя — умоўная. Гэта заўсёды спрашчэнне, але яно дазваляе лепей зразумець само пытанне.

I. Чаму «сэнсы жыцця», а не «сэнс»

У нармальным чалавечым жыцці не можа быць толькі аднаго сэнсу. Па-першае, яно напоўнена шматлікімі ўнутранымі сэнсамі, заснаванымі на пачуццях, эмоцыях, інстынктах. Напрыклад: каханні, любові да блізкіх, жыцця, прыроды, мастацтва, а таксама і нянавісці, сквапнасці, страху, голаду і г. д.

Па-другое, чалавек ніколі не існуе сам па сабе. Ён заўсёды ўлучаны ў сістэмы больш высокага парадку, як матэрыяльныя, так і ўяўныя — ад Сусвету і рэлігій да сям’і і традыцый асяродку. Для кожнай з іх, як і для асобных частак гэтых сістэм, існаванне чалавека мае сваё прызначэнне, свой адметны сэнс. Вонкавы свет яўна ці няяўна прапануе ці навязвае нам такія сэнсы ў якасці сэнсаў нашага жыцця. І мы, свядома ці несвядома, прымаем, адрынаем ці ігнаруем гэтыя прапановы.

Такім чынам, можна вызначыць сярод мноства магчымых сэнсаў чалавечага жыцця іх наступныя віды: унутраныя, прапануемыя і прынятыя. Калі ж нехта і бачыць у сваім жыцці толькі нейкі адзіны сэнс, адрынаючы астатнія, то гэта, хутчэй, паталогія, чым норма.

Напрыклад, для наркамана адзіны сэнс яго існавання — любым коштам здабыць і прыняць дозу наркотыка. Для маньяка — задаволіць свае хворыя жаданні з аб’ектам маніі, якім для некаторых можа быць падпільнаваная жанчына, а для некага і падпарадкаваны народ.

II. Прапануемыя нам звонку сэнсы жыцця

Жыццё, прырода, нацыя, дзяржава, царква, ідэалогіі, сістэмы каштоўнасцей, бізнес, начальнікі на працы, грамадскія аб’яднанні, бацькі, сужэнцы, дзеці, сябры — для кожнага з іх наша існаванне мае сваё адметнае, патрэбнае ім прызначэнне, свой неабходны ім сэнс. І гэтыя сэнсы прапануюцца нам, яўна ці няяўна, ў якасці сэнсаў нашага жыцця. Падзелім іх на тры тыпы:

1) Сэнсы-абавязкі. У выглядзе законаў, інструкцый, звычаяў, маральных нормаў іх фармулююць дзяржава, розныя адміністрацыйныя і эканамічныя структуры, традыцыі, соцыум. Напрыклад, дзяржава бачыць нас падаткаплацельшчыкамі і законапаслухмянымі грамадзянамі, іншым разам салдатамі і афармляе гэта ў выглядзе абавязковых для выканання законаў. Правячая групоўка ў недэмакратычнай краіне бачыць абавязкам яе жыхароў быць кармавой базай для ўладароў.

2) Асабістыя сэнсы жыцця. Яны звязаны з уласнымі патрэбамі чалавека і яго атачэння. Іх звычайна стымулююць нашы блізкія, якія бачаць наша прызначэнне ў тым, каб быць для іх крыніцай ці аб’ектам кахання, любові, клопату, бяспекі, павагі, гонару, дабрабыту, грошай. Таксама крыніцы асабістых сэнсаў — асяродак, масавая культура, стэрэатыпы сацыяльнага слоя.

3) Вышэйшыя сэнсы жыцця. Яны скіраваныя на высокія каштоўнасці. На агульныя справы і чалавечыя супольнасці, з якімі атаясамляе сябе асоба. Гэтыя сэнсы прапануюцца рэлігіямі, сістэмамі каштоўнасцей, ідэалогіямі і гістарычнымі і сучаснымі прыкладамі, аб’яднаннямі людзей, культурай, мастацтвам.

III. Сэнсы жыццяякія мы прымаем

Прыняць нейкія з прапанаваных вонкавым светам сэнсаў жыцця — значыць, зрабіць жыццёвымі мэтамі ці прызнаць іх сваімі абавязкамі (уласнымі).

Якія з прапанаваных сэнсаў жыцця чалавек прымае, залежыць ад ступеняў яго сацыяльнай актыўнасці і адказнасці.

Генетычна і ў залежнасці ад выхавання людзі маюць розныя здольнасці да актыўнага жыцця, да самастойнага вызначэння яго мэтаў і розныя схільнасці пры выбары канкрэтных сэнсаў. Па ступенямі сацыяльнай актыўнасці і адказнасці людзей можна падзяліць на розныя групы.

Падзел такога кшталту быў зроблены біблейскім Эклезіястам, які падзяляў людзей па іх сацыяльных якасцях на дзве групы — звычайных і мудрых. Доля першых — працаваць, «есці, піць і весяліцца». Эклезіяст прыводзіць прыклад мудрага бедняка, які ўратаваў свой горад ад ворага.

Хоць, як сцвярджаюць даследчыкі, інтэлект сярэдняга чалавека зараз і змяншаецца, але ж шляхоў самарэалізацыі ў людзей стала нашмат болей, чым 2,5 тысячы гадоў таму. Таму ўвядзем яшчэ адну прамежкавую групу і падзелім людзей па ступенях сацыяльнай актыўнасці і адказнасці на тры групы:

а) сацыяльна-пасіўная большасць. Людзі з гэтай групы звычайна прымаюць для сябе толькі асабістыя прыземленыя сэнсы жыцця на аснове досведу свайго асяродку. Яны імкнуцца дасягнуць адпаведных мэтаў без рызыкі і ў межах існуючых абставін ды звыклых жыццёвых схем. Звычайна гэта: шмат зарабляць, добрая праца, уласная кватэра ці дом, сям’я, дзеці, «не горш, чым у суседзяў» і г. д. Такія мэты і складаюць сэнсы жыцця сацыяльна-пасіўнай большасці. Пэўная частка гэтай групы, увогуле, жыве па інерцыі, па прынцыпе «жыць, як набяжыць». Сэнсы жыцця ў ёй больш элементарныя. У скрайнім выпадку, аж да «знайсці грошай, каб выпіць».

б) сацыяльна-актыўная група. Гэтая частка грамадства складае ў ім некалькі дзясяткаў працэнтаў. Сацыяльна-актыўныя людзі здольныя па сваёй энергіі і ўзроўню інтэлекту планаваць уласнае жыццё, ставіць далёкасяжныя мэты і мэтаскіравана працаваць для іх дасягнення. Акрамя традыцыйных для сацыяльна-пасіўнай большасці асабістых мэтаў, яны прымаюць яшчэ і асабістыя мэты больш высокага парадку — багацце, слава, кар’ерныя ці прафесійныя вышыні, самарэалізацыя ў любімай справе. Гэтыя мэты могуць істотна ўплываць на развіццё грамадства, мяняць яго. І ў нечым выходзіць за межы асабістых сэнсаў жыцця.

Сацыяльна-актыўныя людзі гатовы да пэўнай рызыкі, да выхаду за рамкі традыцыйнага досведу. Звычайна яны цэняць свабоду, якая неабходна ім для рэалізацыі сваіх жыццёвых сэнсаў. У пэўных абставінах могуць ставіць вышэйшыя мэты, падтрымліваць перамены ў краіне, калі існуючае становішча перашкаджае іх самарэалізацыі ці глыбока закранае іх маральнае пачуццё.

в) група з высокай сацыяльнай адказнасцю. Яна складае ў грамадстве да некалькіх працэнтаў. Гэта людзі, якія, акрамя натуральных асабістых, вялікую значнасць надаюць вышэйшым сэнсам жыцця. Яны, хутчэй за ўсё генетычна, надзелены моцным пачуццём прыналежнасці да супольнасці, з якой сябе атаясамляюць, і адказнасці за яе лёс. Яны гатовыя да асабістых ахвяраў дзеля вышэйшых каштоўнасцей — свабоды, справядлівасці, салідарнасці, незалежнасці сваёй краіны. Дарэчы, у Беларусі людзей такога кшталту іх апаненты даволі трапна называюць «свядомымі» ці «змагарамі».

Чым большы маштаб супольнасці (ад суседзяў па двару да чалавецтва), каштоўнасці якой абараняе чалавек, тым большы яго маштаб як асобы.

IV. Неабходнасць груп рознай сацыяльнай актыўнасці

Праведзены падзел грамадства на групы рознай сацыяльнай актыўнасці не сведчыць, што гэта людзі вышэйшых і ніжэйшых «гатункаў». Прырода мудрая. Яна «запраграмавала» пэўныя прапорцыі людзей розных псіхатыпаў і ступеняў адказнасці ў вялікіх чалавечых супольнасцях дзеля выжывання такіх супольнасцей.

Усё гэтыя групы важныя і неабходныя.

Напрыклад, сацыяльна-пасіўная група забяспечвае захаванне, устойлівае існаванне і аднаўленне чалавечых супольнасцей — ад нацыі да працоўнага калектыва. Пэўны яе кансерватызм і асцярожнасць патрэбны, каб супольнасць у выніку барацьбы яе чальцоў за асабістыя поспехі ці высокія ідэі не была ўцягнута ў няспынныя канфлікты і захавала сябе. Але залішне пасіўная супольнасць вырачаная на стагнацыю і знікненне.

Сацыяльна-актыўная група забяспечвае прагрэс супольнасці, яе развіццё, канкурэнтаздольнасць.

Група людзей з высокай сацыяльнай адказнасцю, нягледзячы на яе нешматлікасць, не меней важная за папярэднія. Яна часта імкнецца захаваць баланс інтарэсаў розных груп дзеля інтарэсаў усёй супольнасці. Гэтая група набывае крытычна важнае значэнне пры пагрозе існаванню супольнасці. Напрыклад, у выпадку агрэсіі супраць краіны. Ці пры разлажэнні ў ёй улады.

Без «свядомых» краіна безабаронная ад такіх пагроз. Мужнасць, розум, стойкасць такіх людзей вызначаюць лёс нацыі.

Прыклад 1. Падчас Другой сусветнай вайны японцы сутыкнуліся з праблемай масавых уцёкаў англійскіх і амерыканскіх ваеннапалонных, што запатрабавала значных сілаў для іх аховы. Тады японцы вылучылі з агульнай масы ваеннапалонных 5% найбольш актыўных і няскораных, размясцілі асобна і ўзмоцнена ахоўвалі. Астатнія 95% ахоўваць перасталі. Уцёкі спыніліся.

Падумайце, толькі 5% з ліку пераважна маладых, маючых баявы досвед мужчын, ізалююць — і астатнія ператвараюцца ў пакорлівы статак.

Прыклад 2. Калі кіроўныя ў дзяржаве група ўзурпуе ўладу і ліквідуе дэмакратыю, першымі разумеюць згубнасць для краіны такога шляху і пачынаюць змаганне за свабоду грамадзяне з высокай сацыяльнай адказнасцю. Спачатку іх барацьба застаецца не зразумелай большасцю. Тым болей, што «змагары» адцягваюць на сябе значную частку рэсурсаў рэпрэсіўнай апарату рэжыму, запавольваючы тым самым яго наступ на правы астатняй часткі грамадства.

Але логіка аўтарытарызму непазбежна прыводзіць да згортвання і непалітычных свабод, перакрывае сацыяльна-актыўным грамадзянам магчымасці для рэалізацыі іх памкненняў, планаў, амбіцый. Незадаволеныя гэтым, яны пачынаюць пераходзіць у пасіўную апазіцыю да правячага рэжыму.

Затым звычайная ў наш час эканамічная неэфектыўнасць аўтарытарных рэжымаў для краін хрысціянскай цывілізацыі прыводзіць да зніжэння дабрабыту насельніцтва. Тады ў пасіўную апазіцыю да рэжыму пераходзіць і сацыяльна-пасіўная большасць.

Далейшае пагаршэнне сітуацыі ў краіне, натхненне падтрымкай большасці і прыклад «змагароў» мабілізуе ўсё большую частку сацыяльна-актыўнай групы да ўдзелу ў барацьбе за перамены. Адрынанне рэжыму робіцца агульнанародным. У такой сітуацыі адтэрмінаваць яго развал можа толькі значная матэрыяльная і маральная падтрымка з боку знешніх гульцоў.

V. Субектыўныя парады

Спадзяюся, што апісаныя мадэлі сэнсаў(мэта)вызначэння і ўзаемадзеяння груп рознай каштоўнаснай арыентацыі дапамогуць чытачу лепей зразумець людзей, грамадства ды сябе ў ім.

Напрыканцы колькі парадаў па тэме:

1) Свядома выбірай свае жыццёвыя мэты як сэнсы свайго жыцця. Плануй іх з улікам магчымасцей пераходу ад адной мэты да другой у розных узроставых перыядах, рыхтуй сябе да іх, мэтаскіравана працуй для іх.

2) Пастаянна вывучай сябе, сумленна ацэньвай свае перавагі і недахопы, улічвай іх пры выбары жыццёвых мэтаў і заняткаў. Май на ўвазе, што ад некаторых недахопаў можна пазбавіцца шляхам навучання ці трэніровак.

3) Свет зараз мяняецца вельмі хутка. Улічваць прагнозы гэтых зменаў, каб абраны табой на пэўны перыяд жыцця занятак не стаў састарэлым і непатрэбным.

4) Выбірай заняткі, якія падабаюцца табе, з якімі ты супадаеш унутрана. Шукай сваю Справу. Калі не атрымаецца (а атрымліваецца мала ў каго), то шукай проста любімую справу.

5) Прывучы сябе рэгулярна займацца фізкультурай, правільна харчуйся. Актыўнае чалавечае жыццё не такое ўжо і працяглае, каб грэбаваць магчымасцю павялічыць яго на дзесяцігоддзі.

6) Прымай у якасці ўласных жыццёвых сэнсаў тыя чалавечыя, грамадзянскія, маральныя абавязкі, якія адпавядаюць твайму пачуццю справядлівасці. Чалавецтва выжыла і развілася дзякуючы салідарнасці супляменнікаў, палоў і пакаленняў. Ты прыйшоў на шмат што гатовае. Не будзь няўдзячны і зрабі свой унёсак.

7) Імкніся жыць у адпаведнасці са сваім маральным пачуццём і не ахвяруй уласнай годнасцю. Гэтыя якасці закладзеныя шмат каму з нас генетычна. Грэбуючы імі, ты ствараеш унутранае напружанне і запускаеш працэс унутранага самаразбурэння, якое праявіць сябе ў фізічных і псіхічных хваробах, у неабходнасці алкагольнай ці наркатычнай кампенсацыі.

8) Жыві поўным жыццём, не занурвайся пастаянна ў нешта адно. Жыццё цудоўнае з многіх яго праявах. Карыстайся гэтым шыкоўным падарункам напоўніцу, атрымоўваць асалоду ад прыроды, мастацтва, чалавечых стасункаў. Улічваць, што для шчаслівых доўгатэрміновых стасункаў неабходна сумяшчальнасць карцін свету партнёраў.

9) Напрыканцы жыцця людзі, якія захавалі мысленне, задаюць сабе пытанне: «Навошта я жыў?» Адказаць на яго будзе прасцей, калі ты сваімі справамі зрабіў свет, хаця б вакол сябе, істотна лепшым. Гэтае «істотна» залежыць ад пачатковага стану і цаны, якую ты заплаціў. Напрыклад, калі ты змагаўся за свабоду падняволенай краіны, рызыкаваў, цярпеў з-за гэтага, то табе ўжо будзе чым апраўдаць сваё існаванне на зямлі.

10) І апошняе. Крытычна ўспрымаць парады па жыццёва важных пытаннях нават ад тых, каму давяраеш. Бо кожны чалавек мерае па сабе. А людзі розныя і меркі ў іх розныя. Могуць не супасці з табой. Жыві сваё жыццё, а не чужое.

Гэтая парада тычыцца і вышэйпрыведзеных парадаў.

Следчая турма № 3, кастрычнік 2021 г.

Крынiца, заблакаваны ў Беларусi Новы Час

Апублiкавана 13.12.2021  22:21

Леон Агулянский. Никто не сделает как мы

За стеклом на книжной полке двадцать томов дневников с 2009 года. Пишу каждый день. Так спокойнее. Так надежнее. Так вернее. Мы не помним дни, мы помним мгновения. Их тоже много. События-факты, события-факты. Главное – зафиксировать эмоцию, если не в словах, то между ними.

Как странно. Пятьдесят лет жизни потрачены на “быть как все”, ненужные цели, ложные ценности, чужие лозунги. Это социум творит с нами. Ему так удобнее.

Как странно. Полвека – “ёжик в тумане”. Неизвестно куда, неизвестно зачем, натыкаясь на камни и разбивая коленки. Бесплодные встречи с ненужными людьми. Ложь на лицах, ложь в словах и ложь в сердцах.

Как странно. За девять последних лет впечатлений и эмоций больше, чем за предыдущие пятьдесят. Занятие творчеством и особенно театром привело к подножью Горы Познания. Шаг за шагом. Все выше и выше. Туман остался позади. С высоты видно яснее и дальше. Событийный хаос оказывается хорошо прописанным сценарием, а горная тропа еще неведома, но уже существует.

Как странно. Рюкзак за спиной с эмоциями и знанием все тяжелее, а идти все легче.

Нет. Брожения в тумане больше не будет. Всевышний посылает навстречу Ангелов – открыть новое знание, указать новую дорогу, зажечь новую звезду. Спасибо за это! Спасибо!

Здесь речь об одном из них, Ангелов. Как хорошо, что есть дневники. Если откажет память, они останутся. Итак.

Здесь это писалось

Февраль 2009 года. В Минске ветрено, зябко, мокрый снег. Находясь в составе международной делегации врачей, хожу по кабинетам театральных худруков, заношу свои пьесы. Встречают тепло. Только, как это принято говорить: “Хорошая пьеса, но пусть ее поставит кто-то другой”. Надежда тает с каждым днем. И вот очередная встреча, организованная руководителем Минского ХЭСЕДа, Софьей Абрамовой. Валерий Данилович Анисенко, тогда директор-художественный руководитель Республиканского театра белорусской драматургии, приехал сам. Этот человек светился энергией, красотой, добротой. Нас представили. Я почувствовал, это он – собеседник, соратник, единомышленник. У нас общие ценности, у нас общие взгляды на жизнь. И не встретиться мы просто не могли. Благородная седина, высокий лоб, бездонно-голубые глаза, аккуратная бородка и две вертикальных морщинки над переносицей, будто напевает красивую песню…

Взял пьесы. Обещал прочитать.

Позже Валерий Данилович оказался на больничной койке с моей пьесой “На что жалуемся?” в руках. Вот тогда и случилось оплодотворение режиссера автором. Еще до выписки они с помощником поехали снимать на видео ночной Минск для спектакля.

Набирая минский номер Валерия Анисенко, я еще ничего об этом не знал. Просто какой-то телепатический сигнал велел позвонить. Уже ни на что не надеялся. Придумал что ответить, услышав отказ. Но, о, чудо!

“Поставили в план “На что жалуемся?” – голос режиссера звучал уверенно, бодро. “Играем на русском! Премьера 13.01.11 на Старый Новый год”. Из услышанного наибольшее уважение вызвало слово “план”. Начертанное на бумаге и заверенное печатью, вроде как, надлежит выполнять. От идеи – раструбить удерживала желчная мыслишка: от декларации до сцены еще ох как далеко. Еще усвоил, занимаясь творчеством: никого, кроме жены и сына эта новость порадовать не может. Не может по определению. Об этом нельзя забывать. С этим надо учиться жить. Я учусь.

Назавтра  Валерий Данилович позвонил сам. Просил написать несколько текстов песен для спектакля “На что жалуемся?”

Не забуду этот разговор, каждое слово, каждую паузу: “Леон, соберитесь, напишите. Нужны свои песни для спектакля, чтобы с авторскими правами не заниматься. Не тяните, только. Пока”.

Интересное дело. Первое и последнее стихотворение я написал в пятом классе. Хорошо, что его никто не читал. Так Валерий Данилович, может, сам того не подозревая, открыл новую страницу моего творчества.

Последние предрассветные часы спал поверхностно. Когда проснулся, понял: из меня прут строки стихов. Наскоро выпил кофе, рюмку виски, и – за компьютер. Пошло удивительно легко. Один за другим от завтрака до обеда написал тексты для трех песен: “Суп с котом”, “Песенка водилы”, “Ой, да ты…” Отправил композитору Аркадию Хаславскому. Тот похвалил.

Через день наброски песен были готовы. Незабываемое ощущение – впервые слышать свои тексты, положенные на музыку. Получилось! Потом написали еще две песни. Все вошли в спектакль.

С тех пор, с подачи Валерия Даниловича, мы написали с Аркадием Хаславским более пятидесяти песен. Составили из них концертную программу и гастролировали в СПб, Германии, Америке. Одну из песен, романс “Скажите мне” Валерий Анисенко недавно записал в своем великолепном, кстати, исполнении под гитару.

В последние годы я не пишу стихов. В работе над пьесой “Я жив” (ее Валерий Данилович собирался поставить на сцене Республиканского театра белорусской драматургии, но не сложилось) прикоснулся к творчеству поэта Серебряного века Бориса Поплавского. Читаю у него:

Снег летит с небес сплошной стеною,

Фонари гуляют в белых шапках.

В поле с керосиновой луною

Паровоз бежит на красных лапках.

И понимаю: нет, и не будет у меня таких красок, такой глубины и такой независимости от читателя. Еще понимаю, что хорошие читатели не менее важны, чем хорошие авторы.

Спектакль окрестили по-белорусски “Што балiць?”

К тому времени в израильском театре “Матара” шли два спектакля по моим пьесам: “Деревянный театр” и “Гнездо воробья”. Но театр еще не был муниципальным, не имел репертуарного плана и существовал, что называется, вопреки. И вдруг, руководитель зарубежного репертуарного театра, мэтр, берет мою пьесу и ставит спектакль. Еще не проходит опасение, что все может сорваться, отмениться. Но в Интернете появляется анонс премьеры “Што балiць?”.

Стоял мороз. В день премьеры выглянуло солнце.

В отличие от Израиля, не надо обзванивать друзей и знакомых, иными словами, загонять публику в зал. Был аншлаг. Автомобиль-багги -“скорая” не ездил. Аккумулятор забыли подзарядить. Но ребята играли хорошо. Публика смеялась до слез. Я сам не сдержался, смеялся до боли в животе. После монолога Степы о Минске аплодировали. Последняя сцена  получилась как самая сильная…

Так родился спектакль, который любила публика и ненавидели критики. Его полоскали в соцсетях, а он жил. Жил и собирал полные залы.

Накануне гастролей Валерий Анисенко прилетел к нам в Израиль. Посмотрел залы, выступил на радио и ТВ, заручился поддержкой Посла РБ в Израиле. Я показал ему электромобиль, который будет арендован для спектакля. Не осталось времени на купание в море и посещение святых мест. Это стиль работы, самоотдача.

Тогда была популярна вечерняя развлекательная передача на русском “Семь сорок”. В одном из выпусков Валерий Анисенко исполнил песню “Я спросил у ясеня”. Особое глубокое драматическое исполнение без любования собой, без демонстрации вокальных данных, без желания понравиться. Прошли годы, но я и теперь люблю смотреть это видео в Интернете.

Республиканский театр белорусской драматургии показал “Што балiць?” в четырех городах Израиля. Каждый из показов чем-то запомнился. Так, в городе Петах-Тиква на первых минутах две зрительницы начали громко хохотать и завели весь зал. Артистам пришлось брать длинные паузы, чтобы не потерять текст и самим не расхохотаться. Валерий Данилович тоже оказался под влиянием. Пытался снять спектакль на видеокамеру. Но руки сотрясались от смеха, и ничего не получилось.

Перед спектаклем в городе Холон подвесили декоративный знак “стоп” не совсем ровно. Никто не заметил, а Валерий Анисенко отказался начинать спектакль, пока неточность не устранят. Устранили.

В процессе подготовки спектакля в городе Ришон ле-Цион я увидел, что такое режиссер – настоящий проффи. Валерий Данилович тихо, ненавязчиво обратился к мастеру по свету (тот говорил по-русски): “Ты, ведь, профессионал. Аппаратура прекрасная. Посмотри на сцену. Это не освещение. Лица плоские как на фотографии”. Я посмотрел, но ничего особенного не заметил. “А что делать?” – спросил молодой человек, ничуть не обидевшись. Они пошли к пульту управления и за пять минут выставили свет по-новому. Взглянув на сцену, где актеры прогоняли отрывок, я был потрясен. Объемность, наполненность, трехмерность, глубина, – все это подняло происходящее на сцене на качественно другой уровень.

В один из выходных поехали в Иерусалим. Событие для каждого из участников гастролей. В Храме “Тайной вечери” я показал группе сохранившиеся в полу древние, отшлифованные миллионами ног, камни в комнате, где за столом восседали Иисус и его двенадцать учеников. Объяснил, что именно здесь было произнесено: “Не успеет прокричать и первый петух, как ты трижды от Меня отречешься”. Услышав это, Валерий Данилович сказал: “Вот так и вы отречетесь от меня”. Он знал, что говорил. Вскоре после этих гастролей Валерию Анисенко пришлось оставить РТБД. Он возглавил НАДТ им. Я.Коласа в Витебске. Вместе с режиссером в Витебск переехал и “Што балiць?” Только игрался теперь на белорусском.

 

Я имел счастье видеть этот спектакль и провести организованный Валерием Анисенко мой творческий вечер в фойе театра.

Спектакль был хорош по-своему, хотя во многом уступал предыдущей версии (в Республиканском театре белорусской драматургии). Но Юрий (Юрась) Цвирко был просто великолепен в главной роли. На нем держался весь спектакль. И правильно. Повествую в прошедшем времени. Спектакль радовал зрителя пять лет и был снят с репертуара. Что делать? Спектакли, как люди, рождаются, живут и умирают.

Весной 2017 года стало ясно, что следующий театральный сезон НАДТ им. Я.Коласа начнет с новым художественным руководителем. Однако в мае Валерий Анисенко выпустил спектакль по моей пьесе “Глоток чужого виски” (“Глыток чужога вiскi”). На премьеру попасть не удалось. Смотрели вместе на видео во время его очередного визита в Израиль. Интересная режиссерская работа и снова блестящая игра Юрия Цвирко. Спектакль был снят с репертуара вскоре после ухода его создателя. “Подчищают мои следы”, – сказал Валерий Анисенко совершенно без обиды.

Наверное, это судьба, назначение: прийти, создать, построить, склеить коллектив и быть в итоге им же отторгнутым. Это нормально, если человек сначала думает о деле, а не о себе…

Но Валерий не из тех, кто опускает руки. Крестьянская закалка не дает сидеть без дела, впадать в меланхолию и жаловаться на судьбу. В свои семьдесят четыре он ищет материал для новой постановки: “Я должен вернуться в Минск (из Витебска) и прозвучать” – заявляет он. Обращает внимание на мою монопьесу “Дирижер”. И тут происходит присвоение материала: “Это обо мне. Моя история”, – заявляет маэстро и в течение целого года работает над постановкой. Спектакль под тем же названием выходит в Минском областном драматическом театре в Молодечно, где Валерий Анисенко ныне художественным руководителем, играется на Международном театральном фестивале “Смоленский ковчег” и на гастролях в Израиле. С каждым показом спектакль заметно прибавляет, четче акценты, яснее главное.

После гастролей в Израиле Валерий Данилович высказывает идею, которая на первый взгляд слишком грандиозна, чтобы осуществиться. Непростой подготовительный период, напряженное ожидание, и Белорусско-французско-израильский проект становится реальностью. В Госбелфилармонии его называют Мировой премьерой. В первом отделении – моноспектакль “Дирижер” – исповедь Валерия Анисенко. Во втором всемирно известный дирижер Маэстро Миша Кац, которому посвящена пьеса, исполняет “Кармен-Сюиту” Бизе-Щедрина, произведение, которое пронизывает пьесу.

Накануне премьеры Маэстро Миша Кац – герой пьесы и Валерий Анисенко – режиссер и исполнитель спектакля встретились воочию.

Вечером отправились на ужин, организованный Послом Франции по поводу премьеры. Приехали раньше. Прижались на обочине. Темно. Тихо. Тревожно. Таинственно. Далекий лай собак… В машине Валерий Анисенко, Миша Кац с Анитой-супругой и мы со Светой-моей женой. Говорим о Бытие, Всевышнем и звездах. В маленьком пространстве автомобиля – целый мир. Чего еще желать?!

Холодным пасмурным вечером премьера состоялась. В зале Белгосфилармонии был аншлаг. С приветственным словом выступили Посол Франции в РБ, господин Дидье Канесс и Посол Израиля в РБ, господин Алон Шогам. Зрители не забудут этот вечер. Как можно забыть исповедь актера и режиссера Валерия Анисенко, его абсолютную правду на сцене. Подача из глубины, посыл, жест, опять без любования собой, опять без желания понравиться, правда и только правда. Вот почему филармонический, огромный для моноспектакля зал, не шевелился и не дышал, внимая исповеди актера.

Появление на сцене героя пьесы во втором отделении стало приятным сюрпризом для публики. Затем последовало филигранное звучание Кармен-сюиты под взмахом дирижерской палочки Маэстро Миши Каца.

Об этом немало говорили, писали и продолжают говорить. Но для каждого из нас троих эта премьера стала знаковой, этапом жизни, вехой на пути.

25 февраля 2019 мне предстоит увидеть еще одну премьеру Минского областного драматического театра – спектакль друга, соратника, наставника, Валерия Анисенко по моей пьесе “Любовь.Собак@Точка.RU“. Спектакль по этой пьесе ставил театр “Матара” (режиссер Геннадий Юсим) и Московская театральная компания “Маскарад” с участием Марии Ароновой и Андрея Урганта (режиссер Роман Самгин). Он собирал и продолжает собирать в новой версии с участием Анны Банщиковой и Марата Башарова тысячные залы. Но Валерий Анисенко нашел в этой пьесе грусть, слезу, проступающую сквозь смех. Добился от актеров Людмилы Рощиной и Сергея Корзея открытия личного в этой истории и игры от себя. Надо смотреть.

Должен признаться, меня всегда настораживают сообщения о театральных шедеврах режиссеров, которым еще нет тридцати. Ведь, для того, чтобы толкнуть дверь, надо, как минимум до нее дойти. На какой ступени восхождения на Гору Знаний находится триумфатор? Сколько выстраданного и накопленного у него за спиной? С каким домашним заданием ухожу домой?

Моему другу и соратнику, режиссеру и актеру Валерию Анисенко 5 июня исполняется 75. Пожелаю ему быть в кругу единомышленников, пожелаю сил и здоровья. То, что мы делаем, конечно, важнее здоровья. Но, если не будет нас, никто не сделает это как мы.

 

Для belisrael.info   Леон Агулянский

Писатель-драматург

Член Гильдии драматургов России и Америки

Член Союза писателей России и Израиля

Лауреат премии им. А.П.Чехова

 

Опубликовано 10.01.2019  23:28

От belisrael.info. Мы вкладываем немало усилий и времени для наполнения сайта интересными и актуальными материалами, перевода некоторых на др. языки, поиска и привлечения новых авторов. Крайне важно ощущать поддержку сайта