Tag Archives: Николай Чергинец

В. Рубінчык. Ці зможам адказаць?

Шалом! Гэтае лета, дый шырэй, апошні год у РБ – нейкі трыумф альбо шабаш пасрэднасці (на мове суседняй дзяржавы маю трэцяліпеньскі тэксцік «Пасрэднасць на маршы», дзе, натуральна, былі паказаны далёка не ўсё факты й тэндэнцыі). А пачалося ўсё значна раней…

З нагоды ўганаравання «вялікага гуманіста» Міколы Чаргінца званнем «Народны пісьменнік Беларусі» (у канцы чэрвеня 2022 г.) успомнілася перапіска Янкі Брыля з Уладзімірам Калеснікам. У 1966 г. Калеснік пісаў сябру:

Вульгарызатары вельмі шмат нарабілі зла, унушыўшы пасрэдным рамеснікам погляд, быццам літаратура і ёсць рамяство, сутнасць якога заключаецца ў лоўкасці пераказу агульнавядомых палажэнняў сацыялогіі на мову наглядных вобразаў. Гэты погляд і зручны, і выгадны для людзей, якія робяць творы «без божества, без вдохновенья», бо ён аблягчае ім занятак і заробак, а галоўнае — ураўнівае пасрэднасць з талентам, рамяство з творчасцю. І ніколі гэтая катэгорыя літаратараў не адступіцца ад мілых іхняму сэрцу прынцыпаў. Барацьба за сапраўднае мастацтва заўсёды была і будзе барацьбой супраць рамяства, якое заўсёды гатова на кан’юнктурныя «подзвігі». Гэта горкая праўда, але ад яе няма куды дзецца… Мне думаецца, у гэтай сітуацыі трэба асцерагацца лішняй уражлівасці, хваравітасці, а старацца весці барацьбу сістэматычна і з такім напружаннем сіл душы, якога вымагаюць абставіны, каб не растрачваць пачуццяў па-дурному… Іронія, на мой погляд, якраз найлепшая зброя, бо яна наносіць удар праціўніку і зберагае агонь душы, псіхічную энергію, якая ў адрозненне ад фізічнай затрачваецца беззваротна.

Ну, я-то свае жарцікі (часам удалыя, часам не) як наступальную зброю не трактую – хіба што для самаабароны юзаю… Быццам Аркадзь Аверчанка, жартую, калі мне весела; паколькі мне даволі часта бывае весела, то і жартую не так ужо рэдка.

Cуперсерыю з 12 кніг, аб’яднаных (на думку ініцыятараў праекта) тэмай справядлівасці, прэзентавала тутэйшае міністэрства інфармацыі. Да Льва Талстога, Уладзіміра Караткевіча ды інш. далучылі «Вам – заданне» таго самага Чаргінца – «Гамер, Мільтон і Панікоўскі» ^_^

Сайт «Звязды», 9 жніўня. Данііл Гранін стаў у прапагандыстаў «Аляксандрам», а брытанка Этэль Ліліян Войніч з яе «Аваднём» – ці то беларускай, ці то ўкраінскай пісьменніцай. Намміністра інфармацыі Бузоўскі ў «СБ», 10.08.2022: «Мы ўзялі ў гэтую падборку вядомыя ўсім класічныя раманы рускіх, беларускіх і ўкраінскіх аўтараў» О_о

Увогуле-то, зразумела, не да смеху, не да фіесты. Абурае, калі марадзёры & аматары прыпісак, якія цягнуць прэміі з дзяржбюджэту ў «міжсабойчык», бяруцца вяшчаць-верашчаць пра справядлівасць.

Да спадчыны Адама Іосіфавіча Мальдзіса (1932-2022) стаўлюся збольшага з піетэтам… прафесар насамрэч багата зрабіў для беларускай культуры. Але ў канцы 2000-х я быў збянтэжаны, калі зусім ужо не малады А. І. пайшоў аглядальнікам у казённую «Советскую Белоруссию», ды неяк няўклюдна патлумачыў свой крок у газеце «Народная воля»: маўляў, у любым разе трэба ведаць непрыяцеля знутры.

А. І. Мальдзіс (на фота) пісаў у газеціну, здаецца, пераважна пра тое, што беларускія скарбы расцярушаны па розных краінах, у пэўным сэнсе «цывілізуючы» мурло «СБ», выдання адміністрацыі Лукашэнкі. К 90-годдзю з дня нараджэння Мальдзіса – 7 жніўня 2022 г. – на будынку астравецкай бібліятэкі меркавалі павесіць шыльду ў гонар знакамітага земляка…

Цяпер, калі стала вядома, што рашэнне Астравецкага райвыканкама аб наданні бібліятэцы імя Мальдзіса прыпынена аблвыканкамам, не магу не ўзгадаць крыху нецэнзурную прыказку: «Служы пану верне, ён табе …»

Копіі дакументаў адсюль. Спачатку «актывістцы» Бондаравай, для якой Мальдзіс быў занадта «прапольскім», адказалі, што адмены рашэння не плануецца, праз пару дзён – што яго выкананне прыпынена 🙁 Эх, «губернатар» Гродзеншчыны, займаўся б ты лепей медыцынай…

Добра, адзначым Мальдзісаў юбілей па-свойму – перачытайма цытаты, датычныя беларускіх яўрэяў, з яго кнігі «Як жылі нашы продкі ў ХVIII стагоддзі» (перавыдавалася не раз; тут карыстаюся выданнем 2009 г.). Наколькі распаведзенае слушна – ацэньваць не мне, я не гісторык.

Асаблівай праслойкай сярод жыхароў тагачаснай Беларусі былі яўрэі-карчмары. З аднаго боку, іх няшчадна эксплуатавала шляхат, з другога – яны самі з такой жа няшчаднасцю абдзіралі сялян, значна павялічвалі феадальны прыгнёт у вёсцы… Прыезд шляхціца і тым больш магната не прадвяшчаў карчмару нічога добрага. У лепшым выпадку падарожны госць здзекаваўся з яго веры, угаворваў прыняць хрысціянства. У горшым – выганяў з дзецьмі прама на вуліцу, на дождж і снег. Саламону Маймону, чыё дзяцінства прайшло пад берагам Нёмана, у Жукавым Барку, не раз даводзілася начаваць у кустах. Побач з карчмой Маймонаў быў стары мост, які ніхто не хацеў рамантаваць. За гэта бацьку будучага філосафа часта білі бізунамі. А аднойчы яго прымусілі выпіць цэбар вады, ад чаго ён захварэў ліхаманкай. Аднойчы ў карчму Маймонаў зайшоў поп і патрабаваў бясплатна гарэлкі, а калі яму адмовілі, падгаварыў селяніна-баброўніка падкінуць у карчму чалавечы труп. Арандатара-пахтара (іначай «фактара», г. зн. пасярэдніка, гандлёвага агента. – В. Р.) абвінавацілі «ў забойстве хрысціяніна». Пачаліся жорсткія допыты. Баброўнік прызнаўся, што гэта ён падкінуў тапельца. Збітага карчмара ўрэшце выпусцілі, селяніну далі розаг, аднак папа, які ўсё падстроіў, так і не пакаралі. Пра гэтыя перыпетыі бацька Саламона Маймона склаў «нешта накшталт эпапеі з лірычнымі спевамі» і часта яе зачытваў…

Ф. Булгарын расказваў у сваіх «Успамінах» такую гісторыю. Неяк у Слуцку перад яго бацькам яўрэй-адкупшчык не зняў шапку. Абражаны шляхціц папрасіў Кароля Радзівіла («самага… добрага і высокароднага чалавека!») даць яму ў арэнду маленькі фальварак пад Слуцкам і стаў там прадаваць гарэлку па самай нізкай цане. Карчмару пагражала банкруцтва, таму ён прыбег да Булгарына прасіць прабачэння. Шляхціц нібы злітаваўся і нават прапанаваў яўрэю ўзяць «карчму» ў арэнду. Але як толькі адкупшчык падпісаў кантракт, выбеглі слугі, павалілі новага «арандатара» і ўсыпалі яму дзвесце ўдараў скуранымі пастронкамі. Яўрэі паскардзіліся ў Нясвіж [Радзівілам]. Але Булгарын з’явіўся туды і лёгка апраўдаўся: ён біў свайго арандатара і па сваёй частцы яго цела!

***

Учора ў Варшаве прэзентавалі кнігу «ПП» – гэты скарот значыць «Плошча Перамен». Змешчаны ў ёй здымкі журналіста Яўгена Атцецкага, які жыў побач з самай знакамітай «бунтоўнай» пляцоўкай г. Мінска (што знаходзіцца паміж Смаргоўскім трактам, вуліцамі Кахоўскай і Чарвякова). Таксама Атцецкі і яго памочнікі сабралі расповеды жыхароў суседніх дамоў, якія 2 гады таму пачалі збірацца ў дворыку ля вентыляцыйнай будкі. Каму цікава, як яна тады выглядала, зазірніце ў мае матэрыялы 2020 г.: раз, два, тры, чатыры

Я. Атцецкі падпісвае кнігу. Адсюль

Праца над праектам «ПП» вялася з канца 2020 г., інтэрв’ю з рэзідэнтамі Плошчы Перамен пачалі збірацца ў лютым 2021-г. Характэрны расповед Яўгена на прэзентацыі: «Тыя словы, што людзі казалі тады — яны былі шчырымі, яны былі дастаткова вострымі, і людзі не цэнзуравалі сябе ў той ступені, як яны, на жаль, робяць гэта цяпер… Мы сутыкнуліся з гэтым на апошняй стадыі рэдактуры тэкстаў, калі пачалі ўзгадняць іх з героямі. Мы пабачылі, што многія з іх хочуць перапісаць ранейшыя тэксты». Я таксама заўважыў, што некаторыя цяпер «баяцца ўласнай смеласці» (праяўленай летам-восенню 2020 г.). Нават часам думаю – а ці была ў некаторых тая смеласць? Або, як у «Джэнтльменах удачы», «усе пабеглі, і я пабег(ла)»?

Яшчэ адна важная для культуры кніга «Ля вытокаў беларускай палітычнай навукі» (204 с.) выйшла надоечы ў Вільні (Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт) пры дапамозе беларускага офіса нямецкага фонда Адэнаўэра. Гэта зборнік артыкулаў палітычных аналітыкаў Ірыны Бугровай, Святланы Навумавай, Сяргея Панькоўскага, Уладзіміра Роўды, Віктара Чарнова. Усе яны зарана памерлі, усіх я так ці іначай ведаў, у першых траіх нават навучаўся (той самы ЕГУ, Мінск, канец 1990-х). На жаль, не ўсё ў іх тэкстах пра Беларусь вытрымала выпрабаванне часам, але прадстаўлены матэрыял каштоўны, як мінімум з гістарычнага пункту гледжання. Добрую справу зрабілі ўсе, хто спрычыніўся да выхаду зборніка – найперш яго ўкладальнікі Уладзіслаў Іваноў і Андрэй Сцяпанаў, аўтар прадмовы Валер Карбалевіч. Што істотна, кніга зараз даступная ў сеціве – яе можна спампаваць, прааналізаваць, зрабіць на аснове прачытанага самастойныя высновы. Аспрэчыць, у рэшце рэшт.

C. Рогач, А. Ільінчык. Фота з адкрытых крыніц

Пасля колькіх дзён адседкі выйшла на волю аштрафаваная Сняжана Рогач, магістарка гісторыі, выкладчыца ВНУ, каторая час ад часу была пачытвала мае назіранні. Промні падтрымкі ёй… І гомельскаму барду, арганізатару канцэртаў Аляксею Ільінчыку, якога міліцыя на днях затрымала за «творчую дзейнасць у інтэрнэце» – таксама.

І культур-мультурны фінал. Год таму ў Менску (!) выйшаў альбомчык паэта і кампазітара Віктара Лупасіна з кампазіцыяй «Я – скумбрыя»… Сцёбнае танга не для ўсіх, але паслухаць варта.

Вольф Рубінчык, г. Мінск

19.08.2022

w2rubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 19.08.2022  19:41

«…Но давать героя – это брось!»

Всем привет, и не от Полонского! Покамест от Рубинчика.

18 июля Юрию Яковлевичу Теперу (1958-2020) исполнилось бы 64, a сегодня – международный день шахмат. Почитайте беседу с Ю. Тепером 2018 г., кто ещё не… там и о разных шахматных играх.

А вот, с позволения сказать, книгу А. Муковозчика «Революция мокрых штанов» издательства «Беларусь» (1500 экз.) я и врагам своим не рекомендую. Почему возвращаюсь к этому сборнику памфлетов, увидевшему свет в начале 2021 г., хотя год назад уже вышучивал и содержание, и автора? Потому, что кому-то хватило ума выдвинуть «Революцию…» на соискание Национальной литературной премии (вручение литпремии в разных номинациях состоится в Добруше через полтора месяца, во время «Дня белорусской письменности»). Значит, это книжное изделие может стать «маяком» для юных, обдумывающих житьё публицистов, и образчиком того, что приветствуется в Беларуси. Как хотите, а перед иностранцами неудобно… У Ильфа & Петрова есть адекватная фраза о тогдашнем аналоге М-ка из «совчинов»: «Объяснять начальнику [шведского] порта, что у нас наряду с достижениями имеется и Паник, было скучно и противно».

Начать с выходных данных. Материалы охватывают весь 2020-й год, а книга подписана в печать якобы 26.01.2020. Ну, пусть опечатка.

Из аннотации: «Авторский стиль непрост, отличается жесткостью, юмором и сарказмом. Любой материал при этом основывается исключительно на проверенных фактах и прямых цитатах…»

Не обнаружил я в книге юмора как отличительной черты авторского стиля; cарказм – куда ни шло, но чересчур однообразный. Оппоненты власти малюются либо дурачками, либо провокаторами, а заодно – трусами, лодырями, пьяницами… Уж такой «проверенный факт» фигурирует, к примеру, на с. 114, дальше некуда: «Х. с Ч. вообще одну печень на двоих пора лечить, а то ведь и ее не станет, а не “лучшим образом представлять народ республики”. Дирижировать они собираются, ещё круче Ельцина, что ли?» (В оригинале фамилии активистов даны полностью.) Не Джонатана Свифта уровень и не Аркадия Аверченко – скорее ворчанье одинокой бабки, собирающей сплетни у подъезда. Из той же оперы – «никто из бунтующих айти так и не смог объяснить, чего им-то не хватало» (с. 4). Интонация – туда же: «Мила-ай, может, и вправду включишь голову, а не фейсбук?» (с. 179). Утомляет сей «литературный приём», размазанный на две сотни страниц.

Ах да, порой попадаются прогнозы – пальцем в небо. Из текста на с. 69, датированного 17 июля [2020 года]:

По состоянию на июль 2022 года ни в какой Штутгарт Мария Колесникова не вернулась, а Светлана Тихановская не осталась здесь «в одиночестве». Первая попала в РБ за решётку в сентябре 2020 г. и год спустя была осуждена на 11 (!) лет колонии, вторую вытолкали за кордон почти сразу после «выборов» 09.08.2020.

Помимо прочего – пустопорожний пафос в духе «Мы – умы, а вы – увы!». Он проявляется уже в открывающем книгу тексте М-ка, датированном 31 декабря (опять-таки 2020 г.):

Пока одни в социальных сетях визжали, мол, я не вируса боюсь, а государства, наше Правительство молча, стиснув зубы от напряжения, работало. И коек у нас в итоге хватило, и больниц, и аппаратов, и врачей.

Кстати, пока пяток докторов умничали в фейсбуках, все тысячи остальных медиков ходили в красные зоны молча и ежедневно. Как в бой. И победили, это уже видно.

А вот как выглядит ситуация в тех странах, которые послушно выполнили психозный европриказ о карантине и локдауне: в Украине рост заболеваемости в 20-25 раз, в Литве — в 30-40, в Польше — в 40-50 раз. При гораздо большей, чем у нас, смертности.

Врачей в Беларуси не хватало и до весны 2020 г., а с наступлением COVID-19 «на передовую» были брошены студенты. Хватало ли снаряжения? Здесь процитирую медика с 30-летним стажем Владимира Мартова, уволенного из витебской больницы скорой помощи весной 2021 г. (с 2016 г. заведовал отделением анестезиологии и реанимации). Во время «первой волны» он рассказывал корреспондентке imenamag.by (21.04.2020):

Медработники, конечно, тоже заболели. И это — просто безобразие. Их не предупредили о рисках. Они были уверены, что принимают больных с обычной пневмонией и ОРВИ, которых в этот период много. Я сам 22 марта ездил в одну из больниц помогать коллегам — у нас не было никакой защиты… В больницах началась паника и дезертирство: кто-то увольнялся, кто-то уходил на больничный. Работать без защиты было нормой в советские времена, но для современного мира это — дикость.

Из интервью той же Ларисе Малаховой 16.03.2021:

И в первую, и во вторую волну было так: мне привозят пациента, я смотрю по сторонам и понимаю — всё, что мне нужно, я должен искать сам. В первую волну это были СИЗы, во вторую — расходники и оборудование… Больница, в которой я работаю, была главной коронавирусной больницей в Витебске во вторую волну: здесь принимали только пациентов с коронавирусом. Но в больнице никто не думал о второй волне, не готовился к ней, не проверял аппаратуру, работу служб. Мы экономили. А потом, как накрыло, как посыпалось всё. Оказалось, что оборудование изношено во всех смыслах, расходников не хватает, персонал устал.

Насчёт «победы» над коронавирусом в Беларуси к концу 2020 г. Не умаляя заслуг врачей, спасавших пациентов в труднейших условиях, очевидно, что не побеждена была эпидемия, и не могли медики-практики победить её усилиями лишь своей «корпорации» (в то время не было в Беларуси и малоэффективных вакцин). В последнюю декаду 2020 г. здешняя статистика ежедневно фиксировала по 1800-1900 случаев заражений в день, по 8-10 смертей от COVID-19. И если за апрель-декабрь 2020 г. минздрав РБ отчитался о 1432 умерших с «короной», то за следующие 9 месяцев 2021 г., по его сведениям, умерли ещё 2726 человек, т. е. почти вдвое больше. В общем, рано было 31.12.2020 трубить о победе, месяц спустя – тоже; даже теперь в минздраве опасаются новой волны коронавируса, что может захлестнуть Беларусь осенью с. г.

И – вот ещё вопрос, который задавался не раз, но пропаганда предпочитала его игнорировать… В начале 2020 г. население Синеокой составляло 9,41 млн. чел., год спустя – 9,35 млн. Т. е. «убыло» 60 тыс. человек, что необычно (в среднем население РБ снижалось в конце 2010-х на 20 тыс. в год). Как это объяснить, и так ли уж невысока у нас была в первые месяцы эпидемии смертность от ковида, по сравнению с европейскими соседями?

В начале сентября 2020 г. заслуженный деятель науки, академик Национальной академии наук Беларуси, доктор медицинских наук, профессор Александр Мрочек заметил: «Болезни системы кровообращения занимают 58% в статистике смертей в Беларуси, значительно обгоняя по этому показателю другие страны. Я предполагаю, и такие факты у меня есть, не скажу что по всем тысячам смертей, что можно ставить диагноз “ишемическая болезнь сердца”, не обращая внимания на то, что пациент умер от легочной недостаточности, связанной с ковидной инфекцией… С подачи экс-министра здравоохранения Владимира Караника появилась “белорусская модель” подсчета». Профессор Мрочек лишился должности (в его случае – директора РНПЦ «Кардиология») ещё раньше, чем заведующий Мартов, поскольку, по мнению нынешнего министра Пиневича, в сложной политической обстановке «от руководителя и коллектива требуется неукоснительное выполнение финансовой, трудовой и исполнительской дисциплины».

Муковозчик, с. 102: «У нас не было карантина, это так. Отчего и людей умерло на порядки меньше, чем по европам». О лукавости данных, по которым в РБ скончалось около 0,7% от числа зарегистрированных больных с коронавирусом, косвенно свидетельствует интервью Николая Чергинца из «Союза писателей Беларуси» («Звязда», 20.03.2022, перевод с бел.): «Выступаем перед людьми за год до 20 тысяч раз. Правда, и поплатились: более 300 наших членов переболели коронавирусом, т.к. были в гуще народа, более 50 человек умерли». Кстати, «по европам» – в ЕС – население сократилось за 2020 г. менее чем на 0,025% (на 101 тыс. человек при общей численности 447 миллионов), тогда как у нас – более чем на 0,5%. Отчего бы?

И о «прямых цитатах» в книге – мне хватило двух эпизодов… Текст от 16 окт. 2020 г. – вроде как полемика с интервью, которое кандидат исторических наук Владимир Ляховский (1964-2021) дал «Онлайнеру» в том же году.

Муковозчик, с. 20:

Из интервью Ляховского:

Очевиден манипулёж с цитатами: тезис «Бело-красно-белая символика в эмиграции оставалась главным атрибутом сторонников белорусской независимости» М-к переделал в «БЧБ-символика… оставалась главным атрибутом… в эмиграции», почувствуйте разницу. А к «фашистскому обозу» (т. е. к периоду после июня 1941 г.) было приплетен взгляд Ляховского на события до 1939 г. Члены жюри нацпремии, вы хотели бы, чтобы вас так цитировали? 🙂

Ещё квазицитата из «Ганны Северинец» (с. 136, текст М-ка от 21.09.2020): «Каждый, кто сейчас поддерживает действующего Президента, выводит себя за пределы человеческой морали».

Реальная Анна Северинец на «Радыё С.» (25.08.2020, пер. с бел.): «Каждый, кто сейчас поддерживает этот мультяшный персонаж, выводит себя за пределы человеческой морали».

Не говорю о том, права она была или нет, но – «мульцяшны пэрсанаж» переводится как «действующий Президент», неужели? 🙂 🙂

В. Ляховский, А. Северинец. Фото из открытых источников

Если я что-то понимаю в культуре, то книга Муковозчика имеет не нулевую, а отрицательную ценность. Буде победителя ведомственных конкурсов изберут «героем литературы» за прошлый год, это станет шагом назад даже по сравнению с опусом предыдущего лауреата (экс-главы администрации Александра Радькова, издавшего при помощи «Мастацкай літаратуры» мемуары под вычурным названием «Дискретный подход к наблюдению жизни»). Там хоть какие-то живинки мелькали…

Возможно, вопрос в денежной поддержке автора, недавно лежавшего в больнице (даже оттуда умудрился намекнуть, что не следовало бы «во всю мощь» лечить соседа по палате, напиравшего на роль ленд-лиза в победе над нацистской Германией). Ну, так давайте, в крайнем случае, скинемся по пять копеек на эквивалент премии для М-ка, только чтоб она ему не присуждалась. Ибо накипело «за державу обидно».

Скоро 42 года, как нет с нами Владимира Семёновича Высоцкого, благодаря которому (песня 1964 г.) появился заголовок этого материала. К слову, 25.07.2022 в минском Дворце ветеранов на ул. Я. Купалы намечается концерт памяти Высоцкого.

Аудиозапись с концерта Высоцкого в Минске (август 1979 г.)

Ещё одна новость культуры: до 31 июля с. г. принимаются книги на соискание премии им. Ежи Гедройца (иногда пишут «Гедройця»), присуждаемой с 2012 г. Радует, что свет на официозной «Национальной литературной премии» клином не сошёлся, что до сих пор есть альтернатива для белорусских авторов.

Вольф Рубинчик, г. Минск

20.07.2022

w2rubinchyk[at]gmail.com

Опубликовано 20.07.2022  16:38

Посредственность на марше

Новый горячий шалом! Первое полугодие 2022 г. оказалось тем ещё… Но не рискую вслед за БГ запеть: «Мы прожили ночь, так посмотрим, как выглядит день». Ибо второе тоже стартовало плохо, с обстрела российскими ракетами посёлка в Одесской области, что привело к гибели многих мирных граждан.

Немного не дожив до 102 лет, умер знаменитый мультипликатор Леонид Шварцман; в 97 ушёл не менее знаменитый британский режиссёр Питер Брук, чьи корни также где-то здесь, на востоке Европы…

Л. Шварцман, П. Брук. Фото из википедии

Вчера в возрасте 54 лет умер доктор физико-математических наук Дмитрий Колкер из Новосибирска. Его история, увы, довольно характерна для нынешней «высокодуховной». У Колкера была четвертая стадия рака поджелудочной железы, он находился в больнице, не мог питаться самостоятельно. Тем не менее 30.06.2022 суд арестовал Колкера по подозрению в госизмене, и его прямо из больницы отправили в московское СИЗО «Лефортово». Ну, вот результат.

Д. Колкер, фото с kasparov.ru

В Израиле сменился «временный премьер-министр»: был Нафтали Беннет, стал Яир Лапид. Сколько там Лапиду руководить до очередных выборов, а некоторая надежда на лучшее присутствует: всё-таки возглавил правительство литератор и журналист, стало быть, «наш человек», творческий 😉 Самое время срочно перевести его пиесы на белорусский — пoспешите, великоразумные профи :))

В Синеокой полугодие завершилось несколько необычно — в конце июня звания народного писателя был удостоен Николай Чергинец, 1937 г. р. Лет 15 назад брал я в библиотеке и прочёл его книги советского времени — «Приказ № 1» о Фрунзе и учреждении минской милиции в 1917 г., что-то об Афганистане. Не совсем провальные и не грандиозные — средний уровень. Позавчера зашёл в магазин «Белкниги», где «народному» отвели немало места, обратил внимание на книгу «Операция “Кровь”», зная о том, что в ней затронута тема гетто… Можно было купить книгу 2015 года, но и первое издание 2013 года доступно в продаже. Не купил: очень уж усреднённым, «суконным» языком изъяснялись персонажи по воле автора. Когда-то я приобретал всё, имевшее отношение к белорусским евреям, а повзрослев, сделался переборчивым, уж извиняйте. Поведение Н. Ч. в амплуа общественного деятеля, «лидера» писательской тусы (по-моему, эту роль в 2005-2022 гг. он играл ужасно) тоже слегка повлияло.

С середины 1990-х звание «народный писатель» никому в РБ не присуждалось, и появление Чергинца в одном ряду с Купалой и Коласом вызвало поток шуток & филиппик. По мне, так особого вреда от «спецмероприятия» нет. Книги отставного милицейского генерала усеют школьную программу? Они и так давно уже там. Их начнут обильно издавать за госсчёт? И без того издавали… В общем, пусть пожилой человек радуется появлению очередной награды на своём «брежневском» кителе — даже если власть в скором времени сменится, мне бы не хотелось, чтобы у него отбирали очередную побрякушку. В данном случае, увы — именно побрякушку, т. к. уровень творений, по гамбургскому счёту, не дотягивает. Да и то, что указ о звании подписал человек, выросший на «стихах Василя Быкова» и, по его собственным признаниям, не увлекающийся художественной литературой, ничего, кроме недоверия, не может вызвать.

Такие разные народные… Фото  из открытых источников

В 2006 г., после смерти Янки Брыля, у читателей и авторов «Нашай Нівы» спрашивали, кто заслуживает звания «народного». Звучали предложения: Светлана Алексиевич, Владимир Орлов, Алесь Рязанов… Я же полагал, что прежде всего нужно вернуть парламенту право обсуждать и утверждать ту или иную кандидатуру, как это было в начале 1990-х. Проталкивать же писателей, пусть и симпатичных, через администрацию… такого cто лет не надо.

От сервильности новоиспеченного, которая в 2020-2021 гг., возможно, ускорила уход из жизни от ковида десятков членов подведомственной ему организации (СПБ; см. здесь), чуток не по себе, но опять же, ничего особенного. В «главной президентской газете», а также на сопутствующих ей ресурсах, и не такое можно встретить. Вот вещает Виктор Ивченков, 1962 г. р. — доктор филологических наук, профессор, заведующий кафедрой медиалингвистики и редактирования факультета журналистики Белорусского государственного университета (sb.by, 25.06.2022):

Наше советское образование было одним из лучших (если не самым лучшим) в мире. Фундаментальным, емким, всесторонним и обязательным. За границей же всё больше облегченная подача материала. Поэтому и неудивительно, что те же американцы восхищались, узнав, что мы свободно говорим на нескольких языках.

Что-что, а иностранные языки большинство советских людей, несмотря на периодически проводившиеся кампании по исправлению ситуации, изучали (и знали) плохо — уж кто-кто, а доктор филологии должен понимать. Свидетельствует россиянка Лариса Корнеева, тоже доктор и профессор: «Во времена СССР не ставилось задачи научить советского человека говорить на иностранном языке».

Снова Ивченков, в 2000-х служивший, ни много ни мало, советником министра образования РБ:

В июне 2020 года я как раз говорил об опасности информационных войн, а в августе всё то, о чем предостерегал, увидел воочию. Многим людям не удалось отделить зерна от плевел… После тех событий Президент, собрав цвет академической науки, правильно сказал, что именно старшее поколение не позволило упустить сложную ситуацию. Молодым можно и нужно доверять, но предварительно проведя с ними огромнейшую идеологическую работу.

Ещё пару раз сослался заведующий на «Главу Государства» в не шибко длинном интервью. Ох уж энта идеологическая работа в современной Беларуси — пристанище для всякого рода подлецов и посредственностей…

Заметил, что частенько в здешних медиа начала мелькать ещё одна экс-чиновница с дипломом доктора наук — Светлана Винокурова, 1953 г. р., первый проректор Белорусской государственной академии искусств. В 1980-х слыла «продвинутым» философом и социологом, ныне высказывается по разным поводам, в т. ч. об экономике. Ну, а кто кумир в политике отставной сотрудницы администрации-президента-комитета-госконтроля, догадаетесь и сами.

Удручает, однако, другое — в 2020 г. «благодаря» активности С. В. из академии искусств было отчислено свыше десятка студентов. Судя по интервью, данному БТ в январе 2022 г., пенсионерке ни разу не стыдно — послушайте, коли проблеваться охота… В текстовом формате эффект немного не тот, а всё же процитирую (после 23:43):

Августовские события, которые привели к студенческим волнениям, молодежь в этом поучаствовала, на неё ставка была сделана, откровенная, привела к тому, что студенты начали выходить на улицу. Требования их были совсем не понятные, это было известно нам из разговоров со студентами. Когда мы их спрашивали: «Что вы хотите, чем вы недовольны?» Ну, один студент говорит: хотел бы, чтобы у нас в стране законы писал парламент. Я говорю: «А кто у нас пишет?» — «А у нас пишет президент». — «Прямо приходит, садится и с утра пишет? Вы Кодекс о культуре, закон о культуре видели — какой он даже по объёму, вот написать одним человеком?» Поэтому студенты получали, прежде всего, через, конечно, эти телеграм-каналы, через средства массовой информации, через, очевидно, людей, которые были заранее для этого внедрены или там работали со своими взглядами, поэтому они выдвинулись на улицу. Академия искусств расположена в очень приметном месте, на перекрёстке Сурганова и Независимости. И хотя выходило студентов не так много, к ним присоединялось очень много посторонних людей, с плакатами. И я, и ректор, мы неоднократно выходили вместе со студентами на улицу с целью увести их с улицы и, если у них есть какие-то вопросы, выяснить… Потеря каждого студента — в группу набирается 5-6 человек — это настолько болезненно… Поэтому вот то, что можно написать — что для нас прощание с любым студентом, у нас не массовые факультеты, мы дорожим каждым студентом, мы его знаем в лицо. И, конечно, администрация делала всё, чтобы не было таких случаев, чтоб студент уходил. Часть студентов ушло сами. Некоторые деньги получили за это, уехали в Киев, работают сейчас где-то там на стройках, потому что их никуда не взяли, а деньги очень быстро заканчиваются. Когда человек думает, что ему будут каждый месяц по 2000 евро платить, он, может быть, и взгляды может поменять свои, это же молодёжь, они же любят жить хорошо. Но, конечно, часть студентов поддались влиянию, и работа нас, администрации, прежде всего была нацелена на профилактику и сохранение этого контингента. И, конечно, многие в этом отношении эти идеи восприняли. Но ими руководили. У нас есть комиссия по профилактике правонарушений, они исключались не за политические взгляды, такой статьи у нас нет, исключать студента «за политику». Какие из них политики, если его… он нарушает порядок, нарушает дисциплину, не даёт возможности работать? Они были исключены за нарушение правил внутреннего распорядка. Это не политическая статья. И, конечно, когда мы с ними беседовали на комиссии по  профилактике, вот одна из девочек говорила: «Прежде чем я напишу объяснительную, почему я нарушаю порядок, я должна позвонить своему адвокату». Она выходила, звонила какому-то взрослому человеку и говорила: «Пишем, что мы нигде ни в чём не участвовали». У них были кукловоды, кто-то ими руководил из взрослых людей, они не способны возглавить вот такое политическое движение. Ну, у нас таких детей просто нет, они озабочены больше творчеством. Но, как эмоциональные люди, как представители творческой профессии, эмоциям они поддаются. И в этом плане часть студентов мы потеряли… Исключались люди, когда они проходили не раз через комиссии. Всего, по-моему, у нас исключено 13 человек. Потеря каждого студента, это болезненно для нас — для нагрузки, для климата и для того, что человек ломает свою судьбу.

Bот моё мнение. Поскольку гуманистика в сложившейся системе нужна, как собаке пятая нога, у молодых людей, выбравших филологические/исторические/философские штудии, альтернатива такова: или жить не по лжи, обрекая себя на стопор в карьере и безденежье, или «прогибаться», постепенно превращаясь в Винокурову, Ивченкова либо Марзалюка… Исключения (честное служение науке/искусству + внешний успех) попадаются, но лишь подтверждают правило.

Трудно сказать, то ли Винокурова ориентируется на «первое лицо», то ли оно перенимает риторику пластилиновых профессоров; скорее всего, у них симбиоз и взаимовлияние. Во всяком случае, речь «лица» на торжественном собрании 2 июля тоже вместила в себя «сожаление о жертвах», напоминающее крокодиловы слёзы:

Там перемалываются в горниле этой операции сотни тысяч ни в чем не повинных людей. Скажу по-народному: знаете, погиб и погиб… А без ног, без рук вернулся домой… Как ему жить? А таких десятки-десятки тысяч.

Скорее всего, если бы кое-кто в конце 2021 г. — начале 2022 гг. не устроил из страны «проходной двор», то и не началась бы «спецоперация» 24.02.2022. И если б администрация РБ позже не поддерживала российских вояк разными способами (логистика, информационное поле, «дипломатия»), то уже был бы достигнут некий компромисс, прекращающий или минимизирующий потери сторон. Ох, не следовало посланнику лукашенковской Беларуси голосовать на Генеральной Ассамблее ООН против осуждения агрессии и вывода войск РФ из Украины, к тому же минимум дважды (02.03.2022, 24.03.2022).

Но виноваты у главоратора всё равно «заокеанские деятели и традиционная Европа. Сейчас это называется Европейский союз. А точнее – НАТО». Ещё проблема, по его мнению, в том, что в Украине «нацизм перерастает в фашизм».

Для справочки, есть два взгляда на соотношение нацизма и фашизма. Первый сводится к тому, что это суть синонимы (в советское время нацистов обычно называли фашистами, а борцов с нацизмом, соответственно, антифашистами). Второй — что фашизм как разновидность тоталитаризма является меньшим злом по сравнению с нацизмом, т. к. национал-социалисты во главе с Гитлером уничтожили куда больше людей, чем фашисты при Муссолини. Придумывать на ровном месте третий… в этом весь выходец из общества «Знание». Или, может, имело место развитие рашистской идейки о том, что бандеровцы хуже «рафинированных» гитлеровцев? 🙁

Поздравляю подлинных антифашистов/антинацистов с Днём освобождения Минска от немецких оккупантов! И позволю себе напомнить читателям, что территория современной Беларуси была освобождена Красной Армией к концу июля 1944 г. (например, город Брест — 28.07.1944). А независимость Республика Беларусь обрела в 1991 г.: формально — с 25 августа, ещё в виде БССР; фактически — с 8 декабря.

Вольф Рубинчик, г. Минск

03.07.2022

w2rubinchyk[at]gmail.com

Опубликовано 04.07.2022  00:58

В. Рубинчик. Навеяло…

Здоровенькі були! «Живой журнал» (к которому имею лишь косвенное отношение — порой реагирую на посты нашего постоянного читателя Петра Резванова, ну и на некоторые другие) опубликовал «чек-лист». Иначе говоря, домашнее задание блогерам.

 

Из школьного возраста вышел давно, и тем не менее заданьице принято… Весна! Вороны торжествуют! Люблю веcну, шоб я так жил.

Пока ютуб у нас не перекрыли, запускаю песню В. Цоя о «чёрном племени» актуальную, к превеликому сожалению

Под настроение переслушиваю и Юру-музыканта. Его «Актриса-весна» (1991-92) чуть более оптимистична, нежели Цой и пародии на него от «Красной Плесени» — остроумные, надо заметить, пародии.

Эх, приcудили бы Ю. Ю. Шевчуку Нобелевскую премию мира за его «Не стреляй!» (1980-81), может, и не началась бы нынешняя «спецоперация» в Украине. А то — Обама, ЕС… Так cебе лауреаты.

…Прочёл в пропагандном интернет-издании, малодоступном ныне в Литве и Израиле (может, потому перестало выступать оно с дурацкими тестами, и на том спасибо), репортажик о том, как 18.03.2022 на минском главпочтамте 30-летие первой белорусской почтовой марки отмечали. Ох, задал бы авторам-редакторам… кучку вопросов. Например:

Митрополит сказал «проставлять», really?

На каком журфаке (или в какой пес-cлужбе) учат, что 202230=1922?

Да дело в ином — приблизительно в том, что подобные празднования в нынешних условиях смотрятся гротескно, чуток напоминая пир во время чумы. Интересно, 30-летие «белочки» (расчётного билета Нацбанка, если что) в мае тоже будут продвигать?

Но предупреждаю, на обороте там герб «Пагоня» 😉

С другой стороны, министру cвязи Конcтантину Шульгану и здешнему представителю Русской православной церкви (не путать с русским военным кораблем) надо же чем-то заниматься. Чиновник отчитался, что за 30 лет независимости в Беларуси выпущено 1452 марки — весьма познавательная инфа. А вот с тем, что прямо каждая из этих марок «занимает достойное место в мировой филателии, вызывает интерес и у отечественных коллекционеров», можно и поспорить.

Cведущие люди поговаривают, что рыночная стоимость белорусских марок пока невысокая. Если набор за 1992—2013 гг. стоил тысячу долларов, то коллекцию всех марок за 30 лет, насколько я понимаю, можно приобрести за 1,5-2 тыс. Лишь немногие выпуски оцениваются в десятки долларов. Среди этих немногих — блок 1993 г., посвященный Марку Шагалу.

Скажете, об этом пишут какие-то анонимусы? Но ведь и титулованный филателист Лев Колосов подтверждал:

В мире существует не так много марок, в которые выгодно вкладывать деньги... В Беларуси таких дорогостоящих марок нет. У нас в стране никто больших денег благодаря филателии не получил. Если я купил марку на почте, то через пару лет она сильно не подорожает.

Разумеетcя, по мнению Колосова и не только, белорусские марки представляют собой настоящую энциклопедию о стране: «На марках отражена история, природа, звери, птицы и насекомые, национальные костюмы, исторические личности, писатели, художники Беларуси…». И в то же время наивно полагать, что, изучая марки, средний белорусский гражданин углубится в историю — как бы здешняя филателия сама не «ушла в историю».

«В советские годы в Минске было около 3 тысяч филателистов, на встречу приходило по 100 человек, — вспоминал Лев Колосов. — Почти в каждой школе был кружок филателистов. Мне кажется, молодежь уже никак не заинтересуешь. Сегодня люди вообще редко отправляют письма по почте и, соответственно, не сталкиваются с марками».

Увы, почти год назад, 24 апреля, уроженец Лунинца Л. Л. Колосов (1932-2021) покинул этот мир. Фото отcюда

В 2016 г. в Белорусском союзе филателистов состояло около 160 участников, а в минском отделении числилось 60–70 человек. Усомнюсь, что за истекшую пятилетку доблестные марочники & марочницы приумножили свои ряды — жить тутэйшым легче не cтало, времени для хобби не прибавилоcь. Да и «Белдрук» мало чем помогает.

Фото 29.03.2022

На этом месте (бульвар Шевченко в Минске, напротив библиотеки) в начале 1990-х я рассматривал яркие заморские марки, иногда и покупал. А к концу века их убрали из газетных киосков. Уже который месяц не работает и сам киоск (в 2020 г. его «товарищ» закрылся и в соседнем квартале — на углу Азизова и Орловской). Не иначе как после вытеснения неказённых общественно-политических изданий («Народная воля», «СН+», «Новы час», «Комсомолка»…) выручка резко упала, и содержать торговые точки стало невыгодно.

Неспроста я сегодня «застрял» на теме филателии. В школьно-студенческие годы таки интересовался почтовыми марками и (не)маркированными конвертами, кое-что прикупал на том же главпочтамте, затем — летом 1998 г. — менял в Общинном доме Иерусалима (клуб коллекционеров там вёл симпатяга Лев, пусть и не Колосов — некоторое время переписывались мы). Отголоски этого интереса мои постоянные читатели могли видеть в сериале «Катлеты & мухi» — например, здесь и здесь.

В «докотлетный» период — конец 2000-х, начало 2010-х — сотрудничал с лунинецким малотиражным бюллетенем «Альбино» и приложением к нему «Альбино плюс». Издания без больших претензий, однако их ценил сам Юрий Львович Авербах, старейший гроссмейстер мира, которому недавно исполнилось 100 лет. В «Альбино» я рассказывал в основном о новых, самоизобретенных сказочных фигурах для шахмaтных задач (пони, коза, ворона… с десяток), в «Альбино плюс» пропагандировал «возвращение к истокам». А посему предлагал почтовому ведомству, на которое к тому же работал, увековечить видных деятелей шахмат.

Припоминаю, заблаговременно (в 2011 г.) обращался насчёт столетия Вацлава Гебельта (1913-1999), первого в Беларуси — и долгое время единственного — международного мастера по шахматной композиции. Замминистра Рак прислал отписку, тогда в 2013 г. я выпустил 100 экз. юбилейного конверта своими силами, под лейблом «Шах-плюс», при некоторой помощи издательства «Попурри».

Сколько-то раз использовал самиздатовскую продукцию для пересылки писем, и успешно. Весёлое было времечко…

Мне кажется, в 1990-x проще было достучаться до почтового начальства, и казёнщина в сюжетах марок/конвертов фигурировала реже. Марки первых лет независимости до сих пор тешат органы зрения.

Первое время после выборов 1994 г. всё шло путём, но чуть позже «вождизм» пустил свои корни и в минсвязи.

Конверт с маркой 1996 г. (показывал)

Пожалуй, это стало одной из причин, по которой я давно не ношу на почтамт денежные знаки, воздерживаясь от обмена их на пёстрые лоcкутки с зубчиками и без. Невзирая на то, что в Cинеокой «появились почтовые марки с голограммами, марки в форме ромба, круга, овала, треугольника, стали применяться послепечатные технологии: конгрев, термическое тиснение фольгой, выборочное лакирование, рамочная перфорация» (sb.by, 18.03.2022).

А вот околошахматные темы и любительские шахматы занимают по-прежнему. Не время для шахмат? Вздор! Они помогали людям и в тюрьмах, и в осажденной Москве 1941 г., и в блокадном Ленинграде.

Фото, полученное на днях из Киева. Подпись в телеграм-канале гласила: «Война войной, а шахматы по расписанию». Друг-художникминчанин прокомментировал: «Як шахматы ёcць, то i жыццё будзе».

***

Прошёл-таки неделю назад съезд Союза писателей Беларуси (СПБ), по-мародёрски презентованный как «XXV». Почему по-мародёрски, было разъяснено здесь; мои тогдашние увещевания эффекта не возымели. Впрочем, делегаты заменили одноязычного председателя Николая Чергинца на двуязычного Алеcя Карлюкевича — хоть какой-то прогресс. Но сообщалось, что две cотни голосовали «единодушно», и это… не прогресс. Для cравнения, на съезде Союза белорусских писателей 5 лет назад против кандидатуры Бориса Петровича было подано 8 голосов из примерно 250. Единодушие и единообразие писателям вообще противопоказаны.

Если же подходить к кандидатуре нового «главписа» не вообще, а конкретно, то намечается конфликт интересов между его руководящими должностями в СПБ и в издательском доме «Звязда». Похоже, один чел будет сам себе рекомендовать, кого и как издавать за госсчёт. Не то чтобы раньше в госиздательствах рулил талант, однако в разряд социально значимой проcачивалаcь и настоящая литература. Сейчас прибавится макулатурки вроде сборников М-ка (тоже ведь недавно вступило в СПБ).

Поскольку приближается 1 апреля, запускаю дурочку песню-«кентавра». Вдруг она куда-то позовёт и поведёт. Или улыбнёт.

Вольф Рубинчик, г. Минск

29.03.2022

w2rubinchyk[at]gmail.com

Опубликовано 30.03.2022  09:06

***

Коллекционирование заброcил, но от такого конверта со спецгашением и я бы не отказался.

Добавлено 18.04.2022  12:09

ПУРИМCКOЕ?

Привіт, привіт… Я по-прежнему в городе-герое Минске, без реальной возможности выбраться даже в Лунинец, Мозырь или Гомель. Потому лишь «лучи добра» шлю украинцам (прежде всего тем, кто не ищет виноватых за рубежом, а честно защищает свою страну). Уверен, от РФ соседи так или иначе отобьются; важно, чтобы победа не привела к усилению криминального сообщеcтва и/или «партии демагогов». Подобные партии существуют, конечно, не только в Украине — почти везде. Но война отражается неблагоприятно на всех вовлечённых, портит нравы. Хотя кому-то и даёт шанс проявить себя.

Некий позитив поcреди всеобщего кошмара видеть таки надо:

Н. А. Ярошенко, «Всюду жизнь», 1887

Карикатура по мотивам поступка роccиянки Марины Овсянниковой (14.03.2022)

И процитирую новости с белоруccкого чаcтного сайта «Медиа-Полесье».

Нейтральную, от 28 февраля:

26 февраля на белорусский пункт пропуска «Новая Рудня» с территории Украины прибыла большая группа хасидов, граждане Украины, Израиля, Беларуси, Азербайджана. Всего 86 человек. В основном — многодетные семьи, проживавшие в Киеве. В составе группы — 48 детей, есть даже младенцы, которым не исполнилось и месяца. Часть группы пересекла границу на автомобилях, часть пешком, сообщили в Госпогранкомитете.

У некоторых были просрочены документы, а у части детей имелись только свидетельства о рождении. Тем не менее, всех впустили.

Тpевожную, от 12 марта:

В Пинске городские власти вместе с органами опеки ищут опекунов для детей из Украины, которые, спасаясь от войны, оказались на территории Беларуси и добрались до Пинска.

Детей по согласованию с местными властями разместила у себя средняя школа «Бейс-Агарон», в которой обучаются дети из еврейских семей. Прибывшие в Пинск дети тоже евреи. Им здесь обеспечили проживание и кошерное питание.

Как стало известно «Медиа-Полесью», изначально детей было одиннадцать. Впоследствии у двух девочек-сестёр в Молдове нашлась мама. И семья воссоединилась. Мама и дочки уже находятся в Израиле.

Девять малолетних беженцев по-прежнему остаются в Пинске. Из документов, подтверждающих личность, у некоторых лишь свидетельство о рождении, загранпаспорт либо фото паспорта в мобильном телефоне.

Где находятся их родители, дети не знают. Связи с ними у них нет. Органы внутренних дел провели идентификацию детей, информация о них направлена в Посольство Украины в Беларуси.

Согласно законодательству, детей, оставшихся без попечения родителей, отправляют в социальный приют. Малолетним гражданам Украины местные власти пытаются создать условия пребывания в стране, соответствующие их национальным и религиозным традициям. В настоящее время для них подыскивают опекунов.

Вдохновляющую, от 14 марта:

После появления публикации «В Пинске малолетним евреям из Украины срочно ищут опекунов» откликнулись десятки белорусских семей. В Пинск звонят и предлагают свою помощь из Минска, Гродно, Витебска, других городов Беларуси. За сутки поступило более 20 звонков.

На попечении школы и белорусского государства сейчас находятся семь девочек и два мальчика, все они граждане Украины. Самому младшему мальчику 7 лет, старшей девочке – 17. Большинство из них из Киева, некоторые из Винницкой области. Поместить их в социальный приют, как того требует закон, будет не совсем правильно, считают местные органы власти. У детей иной образ жизни, нежели у их белорусских сверстников, иные традиции, им требуется кошерное питание. Всё это может обеспечить частная школа «Бейс-Агарон» для детей из еврейских семей.

Упомянутая школа в Пинске

Для того, чтобы дети и дальше могли оставаться в школе, необходима персональная опека взрослых за каждым из них.

Местные власти и школа восхищены готовностью иногородних граждан Беларуси, выразивших готовность прийти на помощь детям из соседнего государства, по воле обстоятельств оказавшихся без родителей на территории нашей страны, и благодарны им за такую отзывчивость. На сегодняшний день известно, что вопрос персонального опекунства над каждым ребенком уже решён в пределах города Пинска. Опекунами детей станут работники школы.

И радоcтную, от 15 марта:

С украинскими детьми, которые оказались в Пинске, спасаясь от войны, всё в порядке. Связь с родными всех мальчиков и девочек установлена…

Дети учились в школе-интернате под Киевом и во время эвакуации выехали вместе с группой еврейской общины. За одной из девочек скоро должна приехать мама. Ещё у одной в Беларуси находится совершеннолетний брат. Ребёнку сделают документы, чтобы они смогли отправиться к маме, которая сейчас в Польше.

Ну, разве не похоже на подарок к сегодняшнему Пуриму — или даже на пуримское чудо?

Тем временем на руководителей «Медиа-Полесья», давно заблокированного в Беларуси (но сайт доступен через VPN), заведено уголовное дело — вроде как по экономической статье, а по сути за неудобные, с точки зрения властей, тексты. Подобная история произошла с руководителями «Нашай Нiвы», объявленной экстремистским ресурсом, — Егором Мартиновичем и Андреем Скурко. Недоплатили они за коммунальные услуги, возместили реальный или мнимый ущерб — и всё равно получили «в зубы» по 2,5 года колонии.

Е. Мартинович, А. Скурко. Фото отcюда

Приговор суда Заводcкого района г. Минска еще не вступил в законную силу. Впрочем, если бы система (с которой медиаработники долго пытались компромиссничать) хотела ограничиться штрафами или условными сроками, то Мартинович и Скурко уже вернулись бы к своим семьям.

Сочувствую и г-же Иоанне Ривз, она же Илона Караваева — минчанке, в январе 2021 г. выкупившей на аукционе здание слонимской синагоги c обязательcтвом за 2 года найти деньги на ремонт (об этом немало писали — см., например, здесь и здесь). Фонд «Спасая наследие» распространяет в нашем районе буклетики, напоминающие крик отчаяния.

До войны в Украине у фонда были какие-то (призрачные) шансы на крупную спонсорскую помощь. Теперь они стремятся к нулю — сердобольный человек, у которого завалялись «лишние» пять миллионов бакcов, скорее пожертвует их на нужды беженцев… Среди которых, как мы видели, немало евреев.

Остается лишь надеяться, что здешние чиновники войдут в положение г-жи Ривз и дадут ей значительную отсрочку. Здание синагоги в любом случае было для них в 2010-е годы «чемодaном без ручки».

Но вернусь к Пуриму (и Пинску). В 2006 г. напейсал стишок, опубликовал его в «Мы яшчэ тут!»

Кто не знает дядю Рому?

От Панамы до Курил

Знают все, что синагогу

Он когда-то сторожил.

Дядя Рома – он не дурень,

Уминает десять кур,

Пьёт ведро вина на Пурим

И постится в Йом-Кипур.

А потом идёт в театр,

Залезает на балкон.

Уронив на сцену шляпу,

Сны аф идиш видит он.

Ничего особенного, но прототипу лирического героя понравилось, и позже поделился он со мной своими креативами. Водочная этикетка от дяди Ромы:

Другие его креативчики — по ссылке. Смотрите, завидуйте копируйте, делайте лучше…

Ясное дело, героям слава; теперь, как завещал Владимир-Владимирыч (М., а не П.), поговорим о дряни.

Предыдущий съезд Союза писателей Беларуси, 3-й по счёту с момента создания этой организации (2005), прошёл в ноябре 2016 г. Cъезды у этих ребят уcтраиватьcя должны каждые 5 лет; очередной не раз переноcился (бают, из-за коронавируса). Но вот что поведал бессменный глава СПБ Н. Чергинец в недавнем интервью газете «Звязда»:

Выступаем перед людьми за год до 20 тысяч раз. Правда, и поплатились: более 300 наших членов переболели коронавирусом, т.к. были в гуще народа, более 50 человек умерли. Oни отстаивали интересы гоcударcтва. И еcли кто-то говорит о недоcтатке политичеcкой активности в Союзе писателей — это кощунство.

Ах ты, му… жичок! Так переживал, что администрация упрекнет в недостаточной лояльности (и зажмёт денежку), что «забыл» предостеречь сотоварищей об опасности эпидемии, о том, что встречи литераторов с «гущей народа» надо отложить… А теперь некие баллы на смертях (если cтарик не путаетcя в показаниях, ковид забрал каждого 14-го члена СПБ — жуткий показатель!) заработать пытается. Мне одному кажется, что милая беседа журналистки с Чергинцом-старшим пахнет некрофилией?

От готовящегося 22.03.2022 съезда попахивает ещё и мародёрством. Дело в том, что позиционируется он как… 25-й.

Анонc на официальном cайте

В феврале 2021 г. отмечал я в cвязи c выходом полулживого энциклопедичеcкого cправочника «Уладзімір Караткевіч»:

Преемником Союза писателей БССР, куда Владимир Короткевич был принят в 1957 г., являетcя Союз белоруcских писателей (СБП), который не иcчезал и [поcле 1996 г.] не менял название. В ноябре 2005 г. небольшая группа литераторов коло 20% cпиcочного cоcтава] во главе c Николаем Чергинцом покинула СБП и при поддержке администрации президента основала свою, официозную организацию. Наиболее извеcтные писатели, в т. ч. товарищи Владимира Короткевича Рыгор Бородулин, Янка Брыль, Адам Мальдис, Сергей Панизник, Вячеслав Рагойша, Василь Сёмуха, остались в Союзе белоруcских писателей, который, cоглаcно риторике «чергинцовцев», шёл путём политизации и борьбы c влаcтью.

Нет ни моральных, ни юридичеcких оcнований итать новоиcпечённый «Союз писателей Беларуси» преемником того, в который входил Короткевич.

Осенью 2021 г. СБП по надуманным поводам был формально ликвидирован судом. Чергинцовcкие решили подобрать то, что «плохо лежало» — почти 90-летнюю историю писательской организации.

Учаcтники традиционного шахтурнира в офиcе CБП, март 2016 г. Фото Вики Тренаc

Устроителям съезда в Нацбиблиотеке скажу вот что: если образумитесь и пронумеруете своё мероприятие как положено (ведь не поздно), обещаю в следующую пятилетку забыть о СПБ. Если нет… вы уже меня знаете. Сие не угроза, не шантаж, а предложение сделки — ради нового поколения, чтобы не снесло оно вас и вашу литературку, выплеснув с водой ребёнка.

Вольф Рубинчик, г. Минск

17.03.2022

w2rubinchyk[at]gmail.com

Опубликовано 17.03.2022  23:32

В. Рубінчык. Выкрыццё за выкрыццём

Аніяк не адпускае 2020-ы. Данеслася рэха ажно з лета: ініцыятыва BYPOL 13.02.2021 прэзентавала публіцы відэаролік пра тое, як на рагу сталічных вуліц Веры Харужай і Крапоткіна затрымлівалі «дыджэяў перамен» Кірыла Галанава і Уладзіслава Сакалоўскага. Запіс, ажыццёўлены ўвечары 06.08.2020, – чарговы доказ таго, што хлопцы не супраціўляліся ды не перашкаджалі мінакам, а значыць, сведчанне АМАПаўца, агучанае ў судзе 7 жніўня, было хлуслівым.

Сімвалічная перамога, як і ў сітуацыі з медычнымі даведкамі пра стан жорстка збітага 11.11.2020 Рамана Бандарэнкі (у якога не знайшлі алкаголю ў крыві). Зразумела, што ў бліжэйшы час за лжэсведчанні ды вынесеныя на іх грунце судовыя рашэнні не прыцягнуць да адказнасці ні «сілавікоў», ні «суддзяў», бо рыба псуецца з галавы, а хлусня ў нашых умовах заахвочваецца зверху. У канцы вясны 2020 г. тым апанентам рэжыму, якія не паслухалі перасцярогі ад Яўгена Прэйгермана, была фактычна абвешчана вайна… праўда, не ўсе яе нават адразу заўважылі. Некаторыя дагэтуль вельмі селектыўна ўспрымаюць падзеі апошніх дзевяці месяцаў; мажліва, рэч у гібрыднасці гэтай вайны, а можа, на падсвядомасць уздзейнічае гімн краіны, дзе пяецца пра «беларусаў, мірных людзей».

У пачатку кастрычніка 2020 г. я крыху парадаваўся, дазнаўшыся, што віцебскага чыноўніка, які намаўляў падначаленых фальшаваць вынікі выбараў (гэта пацвердзіў, у прыватнасці, старшыня выбарчай камісіі – дырэктар школы), пазбавілі пасады. Рана я радаваўся… Па-першае, міліцыя «не выявіла» парушэнняў на ўчастку. Па-другое, Сярожу з Віцебска папросту перавялі ў Мінск, дзе ён не (ра)згубіўся: заняў пасаду намесніка начальніка Беларускага гідраметэацэнтра. Ну, у тым, што гэткае дабро не патоне, сумнявацца не выпадала. Вунь обер-чыноўніцу Лілю, якая ў 2000-х прагнула стаць валадаркай морскай аўтаркай кніжнай, а ў 2016 г. раздзьмувала пагрозу ад пісаніны траіх публіцыстаў-«рэгнумаўцаў» (іх надоўга закрылі), не выправілі на пенсію, а зрабілі «дэпутаткай»… Цяпер і начальніцай у «камісіі па экстрэмізму».

Як там у актуальнай казцы Яўгена Шварца трактаваў сваіх служак Дракон: «Дзіравыя душы, прадажныя душы, прапаленыя душы, мёртвыя душы». У нашым выпадку лекаванне мае зацягнуцца, бо «пан народ», вядома, паціху дае адпор, але канкрэтнага Ланцэлота на даляглядзе не відаць. Не лічыць жа супергероем Пал-Палыча… (пра яго крыху ніжэй).

Тут мушу перапрасіць за тое, што два месяцы таму мог увесці ў зман асобных чытачоў. Пісаў 10.12.2020: «Дабралася да мяне інфа і пра даведнік Уладзімір Караткевіч, які выйшаў да 90-гадовага юбілею пісьменніка ў дзяржаўным жа выдавецтве Беларуская энцыклапедыя»… Cпасылка вядзе да матэрыялу з sb.by ад 28.11.2020 («Энциклопедический справочник «Уладзімір Караткевіч» вышел к юбилею писателя») аўтарства нейкай Ірыны Васільевай. Я падумаў, што, раз кніга ёсць на фота, яна рэальна выйшла…

Але ж недаацаніў каварства тутэйшых «баявых лісткоў» – яны почасту маняць нават у «маргінальных» для іх пытаннях (успомніў, што падобнае здаралася ў снежні 2016 г., калі філія «СБ», газета «Голас Радзімы», пісала пра канферэнцыю, прысвечаную Максіму Багдановічу). Не выйшаў даведнік «Уладзімір Караткевіч» станам на 28 лістапада, а на фота ў той дзень паказалі макет або муляж. Тыдзень таму пагартаў даведнік у Нацыянальнай бібліятэцы – кніга, выдадзеная на замову міністэрства інфармацыі РБ, была падпісана да друку на месяц пазней, 28.12.2020…

Тут у выходных звестках няма апіскі: напрыклад, у энцыклапедыі паспелі пазначыць год смерці акцёра Барыса Плотнікава, якога не стала 02.12.2020.

У снежні зрабіў агаворку: «Хваліць гэтыя кнігі, не чытаўшы, не бяруся, але сам па сабе факт [іх выхаду] уцешны». Цяпер, у лютым, я ўжо не настолькі гатовы бараніць думку, што лепей такая кніга пра Караткевіча, чым ніякай. Шэраг недахопаў адзначыў на тутбаі 28.01.2021 кандыдат гістарычных навук Дзяніс Марціновіч, але… Як член Саюза пісьменнікаў Беларусі (СПБ), ён, пэўна, пасаромеўся крытыкаваць артыкул пра суполку, да якой належыць. Між тым названы артыкул – бадай, самы абуральны ў даведніку.

За такое варта натаўчы ў каршэнь – паясню, чаму. Пераемнікам Саюза пісьменнікаў БССР, куды Уладзімір Караткевіч быў прыняты ў 1957 г., з’яўляецца Саюз беларускіх пісьменнікаў (СБП), які не знікаў і не мяняў назву. У лістападзе 2005 г. невялікая група літаратараў на чале з Міколам Чаргінцом пакінула СБП і пры падтрымцы адміністрацыі прэзідэнта заснавала сваю, афіцыёзную суполку. Найбольш вядомыя пісьменнікі, у тым ліку таварышы Уладзіміра Караткевіча Рыгор Барадулін, Янка Брыль, Адам Мальдзіс, Сяргей Панізнік, Вячаслаў Рагойша, Васіль Сёмуха, засталіся ў Саюзе беларускіх пісьменнікаў, які, згодна з рыторыкай «чаргінцоўцаў», ішоў шляхам палітызацыі і барацьбы з уладай.

Няма ні маральных, ні юрыдычных падстаў лічыць новаўтвораны «Саюз пісьменнікаў Беларусі» пераемнікам таго, у які ўваходзіў Караткевіч. Піярыць СПБ з яго сервільным кіраўніцтвам («У Доме літаратара прайшоў збор подпісаў у падтрымку дзеючага Прэзідэнта Беларусі, вылучанага на наступны тэрмін у якасці кандыдата. На карысць пераабрання Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнкі сведчыць многае…», 16.06.2020) пры дапамозе пісьменніка-вальналюба, памерлага ў 1984 г., – сапраўдныя «скокі на костках». Калі б «чаргінцоўцы» гэта рабілі на ўласным сайце – такой бяды, але энцыклапедыя, па ідэі, мусіла б кіравацца такімі прынцыпамі, як узважанасць, грунтоўнасць… Узважаны падыход характэрны для шэрагу іншых артыкулаў, аднак «лыжка дзёгцю» псуе ўвесь «мёд».

Да напісанага Дз. Марціновічам дадаў бы, што мне не хапае артыкулаў «Шахматы» (граюць найважнейшую ролю ў «Ладдзі Роспачы») і «Яўрэі» (пры тым, што «Цыганы» ў энцыклапедыю заслужана трапілі). Тое, што для Уладзіміра Караткевіча яўрэі былі не проста адной з «нацыянальнасцей CCCР», па-мойму, хутчэй аксіёма, чым тэарэма. Але дзеля-мадзеля: ён разумеў ідыш і ў Оршы хадзіў з сястрой на гастрольныя пастаноўкі яўрэйскага тэатра, цікавіўся іўрытам, меў багата сяброў-яўрэяў. Некаторыя з іх згаданы ў энцыклапедыі: Л. Крыгман, Д. Сімановіч…

Паводле Барыса Казанава, Караткевіч казаў яму ў сярэдзіне 1960-х гадоў, што «задумаў раман з яўрэямі, што гэта раманная тэма». Не зусім ясна, што мелася на ўвазе, але персанажы-яўрэі насамрэч фігуруюць ледзь не ў кожным буйным творы пісьменніка, а адзін з вершаў Караткевіча завецца «Яўрэйцы» (1957 г.). І назоў, і акрэсленая сімпатыя да яўрэйскага народу былі рэдкай з’явай у пасляваеннай савецкай літаратуры.

Выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя», улічыце пры перавыданні.

Цяпер – чым «не дагадзіў» П. П. Латушка… Ну, тое, што ў жніўні 2020 г. і пазней ён выказваўся супраць гвалту ў краіне, можна толькі вітаць (лепей позна, чым ніколі), але насцярожвае, што ладная частка яго кар’еры прайшла ў парадыгме «падзяляй і пануй». У сярэдзіне 2000-х малады пасол РБ у Польшчы спрычыніўся да расколу Саюза палякаў у Беларусі, у канцы 2000-х, калі П. Латушка стаў міністрам культуры, узнялася новая хваля «наездаў» на Саюз беларускіх пісьменнікаў («звышмэтай» было яго поўнае падпарадкаванне вышэйзгаданаму СПБ). Членам СБП, якія працавалі ў дзяржустановах, ставілі ўльтыматумы; так зволілі з бальніцы хірурга, паэта Фелікса Баторына (Хаймовіча), пра што ў сакавіку 2010 г. распавядаў мне сам Фелікс Барысавіч.

Існавалі ў пачатку 2010-х і «чорныя спісы» для артыстаў, недастаткова лаяльных з пункту гледжання ўраду. У кастрычніцкім інтэрв’ю з Сяргеем Будкіным Латушка прызнаў іх існаванне, але перакінуў адказнасць на Ірыну Дрыгу, якая ў той час курыравала культуру ў адміністрацыі прэзідэнта, і на аднаго з тагачасных бонзаў адміністрацыі Аляксандра Радзькова. Аналагічна, віну за цкаванне «нелаяльных» пісьменнікаў ён мог бы перакінуць на Чаргінца… але ў такім разе Пал-Палыча давялося б уважаць за чалавека, які на пасадзе міністра выявіўся «пустым месцам». Куды яму ў прэзідэнты, як жадае праект NEXTA (відаць, не без маўклівай згоды самога кіраўніка «Народнага антыкрызіснага ўпраўлення»)?

Недзе – хіба ў кнізе савецкага дысідэнта Якава Сусленскага – бачыў радкі, якія даю ў перакладзе з рускай: «Гэта што – стаяць за праўду, / Ты за праўду пасядзі». Калі зараз і варажыць, хто будзе наступным кіраўніком Беларусі (па-мойму, не час), то выбіраць трэба з тых, каторыя сядзелі або дагэтуль сядзяць за кратамі. Няма чаго ўвішным уцекачам перацягваць медыйна-рэсурсную «коўдру» на сябе!

Збольшага спадабалася, прынамсі кранула спроба дэпутаткі Мінгарсавета 1995 г. нар. «расплюшчыць вочы» удзельнікам «Усебеларускага народнага сходу» 11-12 лютага. Паведамляе «Еўрарадыё» (12.02.2021):

Выступіць у Вольгі Цесаковай так і не атрымалася. Дэлегатка разлічвала падняць тры пытанні. Першае — чаму няма падрабязнай справаздачы Мінэканомікі аб тым, па якіх прычынах не выкананая праграма сацыяльна-эканамічнага развіцця на мінулую пяцігодку.

— Другое пытанне — па змяненні ў Канстытуцыю. Калі ўсё так добра, калі людзі, якія сядзяць там [ва ўладзе. — Еўрарадыё], уяўляюць сабой сілу, за імі праўда, то чаго ім баяцца? Я хацела прапанаваць правесці новыя выбары сумленна і адкрыта з дзеючай Канстытуцыяй.

Трэці не агучаны тэзіс тычыцца вызвалення палітвязняў. Акрамя таго, па некаторых пытаннях Вольга Цесакова галасавала супраць, але аказалася, што рашэнні па іх на УНС прынятыя аднагалосна.

В. Цесакова

Карацей, улады «паблыталі берагі»: нахабна ўтылізуюць што мёртвых (змагары з нацызмам, якія нібыта падтрымалі б Лукашэнку; Уладзімір Караткевіч…), што жывых (Уладзіслаў Каташук, Вольга Цесакова…) І па-ранейшаму баяцца творчых людзей: увечары 13.02.2021 сарвалі канцэрт на турбазе пад Смалявічамі. Цяпер у палоне, сярод іншых, выдатныя рабяты з гурта «Разбітае сэрца пацана», якія ў кастрычніку 2020 г. зайгралі з Бенькай у «Шахматным дворыку» для жыхароў нашага квартала.

Павел Гарадніцкі і Дзяніс Тарасенка

Адносна добрая навіна – змена шыльды на будынку гімназіі, побач з «караткевіцкім» домам.

Было ў траўні 2020 г. і стала ў лютым 2021 г.

Не выключаю, што мясцовым уладам захацелася штось зрабіць «у гонар Караткевіча» – хаця б перакласці шыльду з адрасам на беларускую мову, калі ўжо не знайшлі сродкаў на муралы і пад. Ну, рэжым з белмовай пераносіцца неяк лепей, чым рэжым без яе, аняж лепей бы рэжым сышоў, мова засталася. Мяркую, гэтак скора і будзе: усюдыісная хлусня дадзявае прыблізна ўсім «пластам насельніцтва».

Вольф Рубінчык, г. Мінск

14.02.2021

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 14.02.2021  19:01

Квартал Караткевіча, Мальдзіса (3)

Першыя дзве часткі, апублікаваныя 27 чэрвеня і 5 ліпеня г. г. (тут падзякую літаратару Змітру Дзядзенку, які pro bono пашыраў мае думкі, і газеце «Новы час», што 09.07.2020 перадрукавала ч. 2), справакавалі нямала падабаек і перапостаў; змястоўных водгукаў – значна меней. Спадзяваўся на больш актыўнае абмеркаванне таго, што хвалюе: можна было не згаджацца з маімі прапановамі – муралы да юбілею Караткевіча, «Каштанаўка»… – але хаця б узважыць іх. Як талкаваў у гэткіх выпадках дзед Талаш: «Гэта вам не воўк пярдзіць, а чалавек гаворыць!»

Уладзімір Караткевіч, з аднаго боку, «усіхні», з другога – ледзь не ў кожнага(-ай) ён «свой». З’ява натуральная, але, бадай, замінае дамовіцца пра канкрэтныя крокі, каб увекавечыць яго памяць у Цэнтральным раёне г. Мінска. Да таго ж не ўсе чытачы захавалі да твораў класіка ХХ ст. цёплыя пачуцці. Во былы актывіст «беларускай-беларускай» перабудовачнай суполкі «Талака» Уладзімір Бараніч адказваў мне ў сваім блогу: «Караткевіч быў абавязковым чытвом у Талацэ. Натуральна паўплываў [на мяне]… ледзь не ўсяго перачытаў. Што вабіла? Ня памятаю. Я тады быў нэафіт беларускай рэлігіі, а Караткевіч — прарок яе. У рэлігійных тэкстах для нэафітаў усё важна. Пэўна, мова, найперш. Я ж тады мове вучыўся. Ну і рамантызм квазігісторыі ў дачыненьні да нацыяналізму… Але пазьней я ў ім разабраўся і лічу яго вельмі шкодным міфастваральнікам штучна накінутай літвінам беларускай ідэі». Мяркую, не будзе вялікай абмылай параўнаць Караткевіча з Аляксандрам Грынам – у тым сэнсе, што яго проза часам вяла да «павярхоўнага энтузіязму» (пра Грына так пісаў В. Коўскі).

Памерлы 36 год таму Караткевіч не мае патрэбы ў маёй абароне, а ўсё ж падкрэслю: яго творы – не фастфуд, і найчасцей энтузіязм чытачоў быў не павярхоўны. Меркаванне Васіля Быкава я спісаў з інтэрнэт-старонкі адной магілёўскай школы: «Творы Уладзіміра Караткевіча з захапленнем чытаюць розныя людзі, рознага веку і густаў, але, мне думаецца, большасць ягоных кніг знойдзе свой удзячны водгук у маладых сэрцах. Ён сам быў да скону сваіх дзён надта малады па натуры і ведаў, чым крануць маладыя душы». Прыкладна пра тое ж – урыўкі з кнігі «Нацыянальная ідэя» (2005) палітыка, пісьменніка, палітзняволенага Паўла Севярынца:

Уладзімір Караткевіч быў, ёсць і будзе галоўным рамантыкам беларускай нацыянальнай ідэі… Гістарычны эпас, вершы, п’есы й кінасцэнары аднаўлялі ў масавай сьвядомасьці ўсю аграмаду Беларусі часоў ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Уладзімір Караткевіч стаў нашым Вальтэрам Скотам, Аляксандрам Дзюма і Шарлем дэ Кастэрам у адной асобе.

Караткевіч пісаў ужо для мільёнаў пакаленьня ўрбанізацыі, што ў 60-х – 80-х зрабілі Беларусь гарадзкой – і расказваў менавіта пра гарадзкую Беларусь Сярэдневечча. Беларускія палацы, замкі, храмы! – для сырое вясковае нацыі, якая перабіралася ў панэльныя шматпавярхоўкі, гэткае адкрыццё было грымотамі сярод яснага неба…

Караткевіч стварыў масавую нацыянальную сьвядомасьць, масавы попыт на беларускую літаратуру, першы фэномэн нацыянальнае масавае культуры – і гэта пры тым, што ягоная клясыка была ў прынцыпе элітарнай. Дзясяткі тысячаў сьвядомых беларусаў дагэтуль зачытваюцца менавіта Караткевічам.

Ён не памёр – як і большасьць ягоных герояў, ён загінуў. Згарэў дарэшты, выканаўшы сваю місію. І пакінуў гэты сьвет рыхтык напярэдадні перабудовы й Адраджэньня – у 1984-м.

Але дагэтуль бачыцца: у белай, адпрасаванай кашулі, як ён пісаў заўжды, сьпяшаючыся й баючыся не пасьпець – адрывіста, востра, аўтаручкай, быццам пяром, Караткевіч расстаўляе кропкі над «і» й зьнічкі «у» кароткага.

Зараз слова cаўсім іншаму пісьменніку – менчуку Альгерду Бахарэвічу. Фрагменты з яго эсэ 2012 г.:

У розных апытаньнях кшталту «Як я стаў тым, кім я стаў» Караткевіч мусіць ісьці на першым месцы сярод названых крыніц уплыву, і зь вялікім адрывам. Менавіта ён шмат каго зрабіў беларусам. Дапамог выдумаць сябе. У кожнага зь яго чытачоў атрымлівалася па-свойму. У меру ўласных таленту, фантазіі і густу. Вядома, што мы жывем настолькі шчасьліва, наколькі здольныя сябе выдумаць. Але кожнага Караткевіч у свой час чапляў — варта было разгарнуць кнігу, любы з раманаў.

Караткевіч — чалавек з ключом, яго мэта — адкрыць, завабіць, паказаць дарогу. У прадмове ягонай кнігі для школьнікаў «Зямля пад белымі крыламі» ён сам кажа пра тое, што дае чытачам «ключ ад краіны»: а далей вы ўжо самі…

Захапленьне сышло, а дакладней, яго перадаеш іншым, тым, хто мае патрэбу, гэта такая адмысловая беларуская эстафэта. Павага засталася.

Цікавіць спадчына Караткевіча таксама бардаў Галіну і Барыса Вайханскіх, каторыя колькі год таму перабраліся ў Ізраіль. Яны выконваюць песню на верш У. К. «Мокрыя травы».

Ды што казаць – нават Віктар Бабарыка ў СІЗА КДБ чытаў Караткевіча!

Паважліва ставяцца да Ўладзіміра Сямёнавіча таксама (некаторыя) чыноўнікі. У снежні 2019 г. яны выбіралі «кнігу года», і… «Мы ўзялі аналітыку з OZ.by, “Белкнігі”, “Саюздруку”, тавараправодных сетак пра тое, колькі кніг было куплена, якога аўтара, якая кніга была найбольш запатрабавана ў 2019 годзе, – сказаў намеснік міністра інфармацыі Ігар Бузоўскі. – У выніку перамагла кніга Уладзіміра Караткевіча „Каласы пад сярпом тваім”, перавыдадзеная выдавецтвам „Папуры”. Што вельмі сімвалічна напярэдадні 90-годдзя класіка, якое мы будзем адзначаць у наступным годзе». Праўда, у першым квартале таго года кнігі Караткевіча ў рэйтынгу «Белкнігі» знаходзіліся толькі на 32-м («Каласы…») і 34-м месцах («Чорны замак Альшанскі»).

Караткевіч – аршанскі малец, і, мабыць, у справе ўшанавання варта ісці плысці ад вытокаў. Адно афіцыёзнае выданне паведаміла ў лістападзе 2019 г.:

У Оршы ёсць дом Уладзіміра Сямёнавіча, дзе ён пісаў славутае «Паляванне…», куды прыязджалі яго сябры Рыгор Барадулін і Генадзь Бураўкін. Пасля вайны Караткевічы купілі ў вёсцы зруб і перавезлі яго ў Оршу. З таго часу будыніна належыць іх сям’і. Летась яе выкупіў бізнесмен Андрэй Балабін, каб рэстаўраваць, да 90-годдзя з дня нараджэння пісьменніка стварыць тут музей і перадаць яго мясцовай уладзе.

Штосьці больш крэатыўнае сёлета прапаноўвала Паліна Сцепаненка, літаратуразнаўца і праваабаронца. У нататцы «Крыніца Караткевіча» (racyja.com, чэрвень 2020):

Думаю пра крыніцу, якая была ў Воршы напрыканцы вуліцы Караткевіча, а тады Касманаўтаў. Я памятаю яе з 70-ых гадоў, а з’явілася яна, напэўна, раней. Крыніца на самым беразе Дняпра. Там было такое месца, дзе стаялі лодкі-пласкадонкі. У бераг быў укапаны вялікі ланцуг, а да яго малымі ланцугамі прымацоўвалі лодкі… Пасля ўсё знікла – лодкі, вялікі ланцуг, крыніца. Але думаю, што не зусім зніклі, а проста пад зямлёй цяпер. Там шмат рознага жалеззя валялася пасля ў 80-ыя гады – рэшткі парэзанай на кавалкі баржы, на якой я асэнсоўвала смерць Караткевіча ў 1984 годзе. Цяпер там проста трава, лодак даўно няма. Мне здаецца, што крыніцу можна аднавіць. Адкапаць. Гэта не плач па крыніцы, якую ніхто не нішчыў адмыслова, а ідэя аднаўлення. Крыніца не знікла, яна ёсць – толькі трэба падумаць, як яе аднавіць, можа нават у межах адзначэння 90-ых угодкаў Караткевіча. І факт, што тую крыніцу Уладзімір Караткевіч бачыў і піў з яе – міма яе не пройдзеш, калі спускацца да ракі па вуліцы Караткевіча (Касманаўтаў). Памятаеце, як у вершы: «Вуліца Касманаўтаў збягае ў лагчыну з гары. Вытокі яе – у горадзе, вусце яе – у Дняпры».

Першая кніга рамана «Каласы пад сярпом тваім» завецца «Выйсце крыніц». Мажліва, невыпадкова тое, што ў 1967 г. Караткевіч пасяліўся ў Мінску менавіта ля Вадаправоднага завулка 😉

Тыя кварталы ў Цэнтральным раёне сталіцы, якія хацелася б ідэнтыфікаваць як мікрараён «Каштанаўка» і ўключыць у турыстычныя маршруты, вядомыя не толькі імёнамі Уладзіміра Караткевіча і Адама Мальдзіса. Гісторык літаратуры Анатоль Сідарэвіч нагадаў, што ў 1976–1991 гг. на вул. Веры Харужай, д. 46/1, кв. 24 (г. зн. зусім побач з «домам Караткевіча») жыў паэт Алесь Разанаў. А ў доме № 48 нейкі час – паэт Анатоль Вярцінскі.

Утульны дворык для паэта(ў)

Якасныя графіці на сценах дамоў – гэта няхутка і нятанна. Быў бы рады ўчуць «дзелавых людзей»: як да лістапада 2020 г. на вул. В. Харужай зрабіць аналаг(і) таго, што з’явілася на вул. Кузьмы Чорнага ў Мінску і на вул. Дзяржынскага ў Мёрах Віцебскай вобласці?

Мінскі і мёрскі муралы (2020)

І вось яшчэ думка… Быў бы я гешэфтмахерам – гандляваў бы правам пасядзець на лавачцы насупроць пад’езда, дзе ў 1967–73 гг. жыў Уладзімір Караткевіч 😉

Пад «караткевіцкім каштанам». Справа ад пад’езда відаць і «акно Караткевіча» (на 2-м паверсе)

Ну, як А. Бендэр з «12 крэслаў» браў грошы за ўваход у пяцігорскі Правал. На жаль ці на шчасце, я – не Астап Ібрагімавіч, і ад параўнальна сумленных заробкаў трымаюся наводдаль. Аднак лавачку маглі б узяць «на аловак» дзеячы турыстычнай індустрыі.

А вось аўтобусна-тралейбусныя прыпынкі на бульвары Шаўчэнкі. Цяпер яны cумнаватыя:

Можна ж вырабіць водаўстойлівыя абоі з выявамі спачылага Караткевіча, жывых Вярцінскага, Мальдзіса, Разанава – і аздобіць імі шкляныя паверхні! Мяркую, нават ганаровы грамадзянін Мінска Мікола Чаргінец, які жыве побач, на вул. Гая, 4/2, маральна падтрымае такую ідэю. Усё-такі ён пісьменнік, аўтар дэтэктываў, якія пахвальваў той самы Быкаў. І добра знаёмы з Адамам Глобусам, cуседам Караткевіча па лесвічнай пляцоўцы…

Прыпынак на бульвары побач з 68-м паштовым аддзяленнем – нядаўна быў абклеены сацыяльнай рэкламай ад міністэрства па надзвычайных сітуацыях, і свет не перакуліўся (на сучаснай птушынай мове гэта завецца «брэндаваны прыпынак»)

Заўжды скептычна ставіўся да «Нью-Васюкоў» кшталту шагалаўскага квартала на 50 га ў Віцебску, таму не прапаную нічога экстраардынарнага. Паўстаў жа ў 2017 г. сціплы «парк пісьменнікаў» каля Нацыянальнай бібліятэкі – практычна на голым месцы. Раён жа бульвара Шаўчэнкі – месца «намоленае», з гісторыяй, легендамі. Мовазнавец Зміцер Саўка (1965–2016) мог бы яшчэ многа распавесці… Дадам, што ніколі ў нашых гутарках ён не прылічваў бульвар да «Старажоўкі».

Рог бульвара і вул. Асіпенка. Недзе тут у пачатку 1980-х стаяў аўтамат з газіроўкай, з сіропам (3 кап.) і без (1 кап.), пастаянна таўкліся людзі. Затое цяпер усё пакрыта плітачкай!

Пакуль суд ды справа, маладое пакаленне Каштанаўкі-Мінскай самасцвярджаецца, наносячы на сцежкі ды муры квартала малюнкі з мядзведжай пысай.

Каля вул. В. Харужай, 44; вул. П. Асіпенка, паміж дамамі 19 і 21; бул. Шаўчэнкі, 5

Што б гэта значыла? Больш нідзе такіх малюнкаў не сустракаў… Хіба дзеткі-кветкі пранюхалі, што менавіта на В. Харужай, 48 У. Караткевіч напісаў «школьнае» апавяданне «Былі ў мяне мядзведзі» (1970), і цяпер ілюструюць яго? Ці ёсць іншыя версіі?

Вольф Рубінчык, г. Мінск

wrubinchyk[at]gmail.com

12.07.2020

Апублiкавана 12.07.2020  17:52

В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ & МУХІ (85)

Навагодні шалом! Віншую ўсіх, каторыя ловяць кайф ад 5779 года паводле яўрэйскага календара.

Засмучае тое, што з кожным годам галасы розуму ў віртуальнай прасторы, дый у свеце, гучаць усё больш прыглушана. Мо справа ў тым, што розум на планеце – велічыня пастаянная, а насельніцтва павялічваецца (аксіёма Коўла)? Дык у Беларусі яно, наадварот, змяншаецца. Дзякуючы мудрай дэмаграфічнай, эканамічнай і палітычнай палітыцы за 2017 год жыхароў стала меней на 12,8 тыс., хаця ёсць дзіўнаватая статыстыка, згодна з якой, наадварот, нас стала болей «прыблізна на 760 чалавек». Як сказаў бы вялікі рэжысёр: «Не веру». Узяць афіцыйны даведнік Белстату – там пазначана змяншэнне з 9504,7 тыс. чалавек да 9491,8 тыс.

За І квартал 2018 г. выявілася падзенне яшчэ на 7,5 тыс., за ІІ квартал – на 6 з нечым тысяч. Карацей, к ліпеню паказчык апусціўся ніжэй за стан 2011 г. (тады было 9481,2 тыс.), і нават іміграцыя ў Сінявокую і Працвятаюшчую ўжо не дапамагае. Што характэрна, падае нават колькасць насельнікаў Мінска: у ліпені 2018 г. было 1981,7 тыс., а ў студзені – на 800 чалавек болей.

Дапускаю, у прызначэнні С. Румаса «прэм’ер-міністрам» (насамрэч ён атрымае права на гэтую пасаду толькі пасля згоды палаты прадстаўнікоў, гл. Канстытуцыю і папярэдні выпуск «К&М») не апошнюю ролю адыграў той факт, што ён – шматдзетны бацька. Хіба мае навучыць беларусаў размнажацца 🙂

Тым часам тутэйшыя, дарма што лічацца адным з самых неэмацыйных народаў, ахвотна «ядуць» адно аднаго. Гісторыя з упёртым процістаяннем ля Курапатаў «пратэстоўцы – уладальнікі рэстарана і прымкнуўшы да іх Ізраілевіч» нагадвае казку пра мядзведзікаў, якія дзялілі галоўку сыру… (хто ў гэтай гісторыі ліса-«памочніца», здагадайцеся самі).

Няўменне шукаць і знаходзіць кампрамісы, дальбог, вылазіць бокам. Успомнілася гісторыя 2015 года… У лістападзе ўрадавая газета «Звязда» абвясціла: «У Мінску хутка можа з’явіцца помнік Васілю Быкаву», прадэманстравала макет помніка аўтарства Аляксандра Батвінёнка і Армена Сардарава. Які ўсчаўся вэрхал! І зорка, на якую абапіраўся пісьменнік, не падабалася, і тое, што ініцыятарам праекта быў названы старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі Мікалай Чаргінец – маўляў, якое ён мае дачыненне да «нашага Быкава»? Між тым… якія б адыёзныя крокі ні рабіў Чаргінец у 1990–2000-х гадах, у 1980-х яны з В. Б. калі не сябравалі, то былі ў добрых адносінах.

Тыповы адмоўны водгук (ад Ліліі Кобзік) змясціла інтэрнэт-газета «Салідарнасць» 24.11.2015. Даю фрагменты без перакладу, пакідаючы напісанне прозвішча архітэктара з малой літары на сумленні аўтаркі і рэдакцыі: «…этот памятник не только тонкое изощренное издевательство над памятью Быкова, кроме прочего, он добавит Минску в карму еще одну каплю сумрачной безысходности… Хочется сказать сардаровым и всем остальным: не делайте этого»

Мая рэпліка ў адказ, адпраўленая назаўтра, не зацікавіла выданне – такая во «Салідарнасць» 🙁 Што ж, апублікую хаця б тут і цяпер:

Я не заўважыў у праекце ні здзеку з памяці пісьменніка, ні «змрочнай безвыходнасці»: выраз твару і пастава адпавядаюць таму, што бачыў на прыжыццёвых здымках. На фота ў «Звяздзе» хутчэй відаць сум, а не змрочнасць. Наогул Васіль Быкаў не быў аптымістам, у многіх яго інтэрв’ю і творах, не толькі перад самай смерцю, праводзілася думка, што «нам тут шчасця не будзе». У Мінску нямала «вясёлых» помнікаў і скульптур (перад Камароўкай, у раёне плошчы Свабоды, у Міхайлаўскім скверы…), так што адзін сумны не сапсуе «карму».

Помнік народнаму пісьменніку патрэбен, зорка не замінае – хаця б таму, што В. Быкаў меў баявы ордэн Чырвонай Зоркі. Калі ў Беларусі робіцца нешта карыснае, няхай нават па ініцыятыве «рэжыму», то не варта гэтым грэбаваць.

…Помніка дзядзьку Васілю ў Мінску няма і праз тры гады. Адной з прычын гэтага, пэўна, сталася зацятая бескампраміснасць (або бескампрамісная зацятасць) часткі «быкаўцаў».

З улікам гэтай – дый не толькі гэтай – гісторыі я пайшоў на кампраміс у пытанні з дошкай у гонар часопіса «Штэрн» па вул. Рэвалюцыйнай, 2 у Мінску. У чэрвені Мінгарвыканкам вырашыў павесіць яе без прозвішчаў знакамітых пісьменнікаў, якія працавалі ў часопісе (а між тым можна было пералічыць Зэліка Аксельрода, Майсея Кульбака, Ізі Харыка).

Куртатая прапанова не тое каб усцешыла, аднак let it be – хто захоча, той знойдзе пра супрацоўнікаў «Штэрна» дадатковыя звесткі. Прынцыпова тое, каб на дошцы з’явіліся ідышныя літары. Зараз ідзе абмеркаванне праекта ў мастацкай радзе.

На маю думку, шансы годна ўвекавечыць памяць пра сусветна вядомы часопіс даволі вялікія. Так, у жніўні 2018 г. шыльды, прысвечаныя мірскай ешыве i Мендэле Мойхер-Сфорыму, з’явіліся, адпаведна, у Міры i Капылі.

Справа – стоп-кадр з ont.by. Надпісы на шыльдзе – на беларускай, іўрыце і англійскай

А ў ліпені пачалося ажыўленне ў Слоніме, канкрэтна, у старажытнай сінагозе:

Публікацыя з бюлетэня «Слонімскі край», № 7 (29), ліпень 2018

Чым горшы Мінск – незразумела. «Яўрэйскія» цікавосткі, без сумневу, прыцягнуць турыстаў; асабіста мяне вабіў у Кіеў, сярод іншага, і помнік Шолам-Алейхему.

Ініцыятыву са «Штэрнам», як паведамлялася, падтрымаў Беларускі фонд культуры. А вось міністэрства інфармацыі і Нацыянальнае агенцтва па турызму ад справы «самаўхіліліся». Увогуле, Вераніка Д., начальніца агенцтва ў 2016–2018 гг., якая прэзентавала сябе як культуролаг і спецыяліст па яўрэйскай гісторыі, займалася больш самапіярам, чым рэальнымі справамі 🙁 Чамусьці я не здзівіўся, калі ўбачыў яе, «члена праўлення Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын», у складзе «Грамадскай палаты Саюзнай дзяржавы». Забаўна: саюзнай дзяржавы няма, а «палата № 6», невядома кім фундаваная, існуе 🙂 Насельнікі ейныя, таварышы альтэрнатыўна адоранага папа Чапліна (не кінаакцёра), cур’ёзна заяўляюць, што яна стала «дзейным інструментам падтрымкі расійска-беларускай інтэграцыі…»

Насамрэч, тут кроку не ступіш – плюхнешся ў абсурд. Як вам «пушкінскі» камень, на пачатку верасня адкрыты ў Фрунзенскім раёне горада Мінска?

Здымкі 13.09.2018

Калі гэта й кампраміс паміж пажаданым і магчымым, то не вельмі ўдалы. Слушна адзначылі чытачы tut.by – больш нагадвае надмагілле, ніж ілюстрацыю да казак Аляксандра Сяргеевіча. Карацей, хацелі як лепей…

Дарэчы, паспяшаўся ініцыятар манумента (бізнэсмен Сяргей Наско) казаць у жніўні, што «на праспекце Пушкіна няма нічога, звязанага з Пушкіным». Станцыя метро «Пушкінская» не лічыцца? Дый шмат гадоў на доме № 41 вісіць такі барэльеф:

Фота 13.09.2018

Хто-хто, а расійскі класік у сталіцы Беларусі ніколі не быў забыты, пакрыўджаны. Помнік з капелюшом у сэрцы Мінска, абласная бібліятэка імя Пушкіна на іншым лапіку «сэрца», і г. д.

А гэта – «даўгабуд», незавершаны гандлёва-сэрвісны цэнтр на рагу прасп. Пушкіна і вул. Прытыцкага, акурат пад шматпавярховым гатэлем «Арбіта»:

Здымкі 13.09.2018

Зараз яго спрабуюць давесці да ладу… хіба к Еўрапейскім гульням (чэрвень 2019 г.) і завершаць. Аднак нашто было абяцаць, што рамонт скончыцца ў верасні 2017 г., нават з дакладнай датай – 30.09.2017? Тэндэнцыя такая: чым менш у Беларусі людзей, тым болей марнаслоўя.

Паглядзеўшы на рухі новага першага намесніка прэм’ер-міністра РБ Аляксандра Т-на (раней кіраваў апаратам савета міністраў), няцяжка сцяміць, што «бег на месцы» прадоўжыцца. То чалавеку патрэбен «стратэгічны штаб па развіцці лічбавай эканомікі» і «электронная медыцына» (робаты замест участковых дактароў і вузкіх спецыялістаў, якіх фатальна не хапае ў паліклініках?), то ён на днях прыкляпаўся да паштальёнаў – яны быццам бы павінны стаць «універсальнымі работнікамі, якія могуць праз гаджэты і выхад у Сеціва дапамагчы грамадзянам, у тым ліку і з замовай-дастаўкай тавараў інтэрнэт-крам». Па-першае, занадта дробна для аднаго з вышэйшых чыноўнікаў краіны ставіць задачы работнікам у асобнай галіне – на тое ёсць адміністрацыя прадпрыемства «Белпошта», у крайнім выпадку, намеснік міністра сувязі. Па-другое… дзядзечка, адчапіцеся вы ад маіх былых калег. Дарэмна хтосьці думае, што паштары абмяжоўваюцца «дастаўкай пошты і пенсій»: ёсць яшчэ такая хітрая штука, як планы па продажы маркіраванай і немаркіраванай прадукцыі, распаўсюд кілаграмаў рэкламы, многае іншае… За плату, якая ледзь перасягае пражытковы мінімум. А цяпер, выглядае, на паштальёнаў (пераважна паштальёнак, многія – перадпенсійнага ўзросту) навесяць яшчэ абавязкі кансультантаў інтэрнэт-крамаў. Але ж тыя, хто ўмее гандляваць, на «Белпошце» не затрымліваліся, і наўрад ці затрымаюцца.

У прынцыпе, пасля падхалімскай заявы Т-на «вы ведаеце, што словы кіраўніка дзяржавы ніколі не разыходзяцца са справай» (ага, ведаем па казусах з омбудсменам, судом прысяжных, дый нават са «штоквартальнымі» пашыранымі сходамі выканкама НАК) з новым урадам усё ясна. Пачакаем, вядома, 100 дзён з моманту прызначэння верхавіны – да канца лістапада 2018 г. – тады можна будзе крытыкаваць больш «субстантыўна». І саміх міністраў, і таго, хто іх прызначыў, і тых, хто гэтага «лідара» усхваляе. Праўда, сістэма настолькі разбэсцілася, што яе прадстаўнікам ужо можна пляваць у вочы – яны скажуць, што дождж ідзе.

Даволі характэрны адказ «па-беларуску» здабылі сёлета грамадскія актывісткі ў час суда з упраўленнем юстыцыі Мінгарвыканкама – дзясяткі памылак (і суд прыняў!)… «М1гарвьнсанкама», «Рэспублт Беларусь» – шэдэўральна.

У 2001 г. і я дастаў падобны дакумент у судзе Маскоўскага раёна горада-героя Мінска… Праўда, суддзя «па выканаучым вырабам» («по исполнительным изделиям»?) Антаневіч выявіўся крыху больш пісьменным. Ну дык і 17 гадоў не прайшлі марна!

Але на сёння досыць пра сумнае. 11.09.2018 прыйшла адхлань – прэзентацыя «яўрэйскага» нумару часопіса «ПрайдзіСвет» (таго самага № 20, дзе на карцінцы-заманусе – дзяўчына з казіным тварыкам). Павел Касцюкевіч, параіўшыся на месцы, пастанавіў вынесці пасяджэнне на ганак кнігарні Логвінава, бо ўнутры было б занадта горача. Сказаў – зрабіў… Выступоўцы чыталі свае творы і пераклады з ганка. Побач гойсалі машыны, але асноўнае было чутно.

П. Касцюкевіч (без кепкі) і Я. Ліпковіч; аўтарка belisrael.info i «ПрайдзіСвета» І. Ганкіна з мужам Дзмітрыем

Вёў вечарыну Альгерд Бахарэвіч (на здымку з fb – злева), які шчэ год таму меркаваў, што са мною не варта мець справы. Перадумаў – і нічога, свет не перакуліўся 🙂

Г. Янкута чытала ў сваім перакладзе з ідыша верш Ганны Марголін; А. Хадановіч – Мойшэ Кульбака

Арганізатары падрыхтавалі для гасцей пачастункі, адэкватныя Рош а-Шонэ, – прынамсі яблыкі на стале я бачыў сам.

«Вольфаў цытатнік»

«Іронія спараджаецца толькі болем»; «Перамены толькі тады добрыя, калі ёсць рэчы, якім не здраджваеш і на якія сам можаш пакласціся»; «Тое, пра што хочаш сказаць – не заўсёды тое, што гаворыш. І дакладней – заўсёды не тое» (Рашыд Нугманаў, yahha.com).

«Калі чалавек выклікае любоў адных і нянавісць іншых – гэта сведчыць толькі пра яго значнасць. Калі ён выклікае ўсеагульную любоў – ён, хутчэй за ўсё, неяк таемна падлізваецца да чалавецтва і кажа нешта занадта бясспрэчнае. Усё значнае – спрэчна, палемічна» (Дзмітрый Быкаў, 31.08.2018).

Вольф Рубінчык, г. Мінск

13.09.2018

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 14.09.2018  00:19