Tag Archives: капелла «Жыдовачка»

В. Рубінчык. Безназоўнае-2

Дзень добры, для каго ён добры! Чарговы «так сабе» тэксцік. Магчыма, ён і глядзеўся б лепей у фармаце відэадыскусіі, але я, на жаль ці на шчасце, не даспеў да таго, каб стаць: а) медыягладыятарам; б) бясплатным медыягладыятарам.

Тым не менш дазволю сабе нагадаць інтарэсант(к)ам, што ўлетку 2019 г. зарэгістраваў ютуб-канальчык, дзе цяпер амаль 18 відэа рознай якасці і даўжыні. Яны чакаюць на вашы прагляды, каменты. Напрыклад – вось яна, рэальная Шчучыншчына:

Чытач(к)ам, упэўненым, што мінулым разам я напісаў нешта не тое пра 100-годдзе БНР і дзейнасць Паўла Белавуса. Прапаную цікавыя ўрыўкі з кнігі «Беларускі Данбас» (аўтары – Кацярына Андрэева, Ігар Ільяш, 2020) у перакладзе з рускай:

Жорсткае задушэнне пратэстаў недармаедаў [у 2017 г.] і сфабрыкаваная «справа патрыётаў» зусім не паставілі крыж на прымірэнчым курсе. Гэты курс набіраў папулярнасць, нягледзячы ні на што. Праз год пасля таго, як па Мінску гойсалі аўтаматчыкі і раз’язджалі армейскія бронемашыны, галоўнай імпрэзай у дзень стагоддзя БНР стане не акцыя пратэсту, а святочны канцэрт з фудкортамі. Канцэрт (які атрымае назву «Свята незалежнасці») будзе санкцыянаваны ўладамі, пройдзе каля Опернага тэатра і збярэ амаль трыццаць тысяч гасцей. Мерапрыемства, без аніякіх сумневаў, было вельмі паспяховым, насамрэч святочным і патрыятычным. Але паралельна больш за сто чалавек будуць стаяць тварам да сцяны – так скончыцца спроба правесці мітынг пратэсту ў Дзень Волі. Больш за тое, нават гасцей «Свята незалежнасці», якія пасмеюць пакідаць канцэрт з нацыянальнымі сцягамі, АМАП будзе адлоўліваць на вуліцы і кідаць у аўтазакі. Нічога незвычайнага для Беларусі ў гэтым, здавалася б, няма. За выняткам адной акалічнасці: ініцыятыва правядзення паралельнага несанкцыянаванага мітынгу была паддадзена масаваму цкаванню з боку прыхільнікаў канцэрту. А больш за сотню адвольных жорсткіх затрыманняў прайшлі амаль незаўважанымі – галоўнай падзеяй дня ўсё роўна стаў святочны канцэрт каля Опернага тэатра. Культавая для нацыянальна-дэмакратычных сіл дата – Дзень Волі 25 сакавіка – упершыню за 22 гады пазбавілася акрэсленых пратэстных аспектаў. І ў 2019-м гэтыя аспекты не вернуцца.

Усё гэта было сведчаннем глыбокіх тэктанічных зрухаў у свядомасці беларускага грамадства. Адгэтуль ледзь не кожная спроба несанкцыянаваных пратэстаў набывала кляймо маргінальнасці і правакатарства… Каб стаць вядомым як «радыкал», зусім не трэба было рыхтаваць рэвалюцыю і запасацца «кактэйлямі Молатава». Досыць было заклікаць на несанкцыянаваны (няхай і абсалютна мірны) мітынг, шэсце або хаця б пікет. «Памяркоўныя» ж сыходзілі з таго, што варта пазбягаць прамых канфліктаў з уладамі і дзейнічаць толькі ў дазволеных рамках, каб унікнуць бессэнсоўных ахвяр. Гэткі ход думак пасля 2014 года паступова запанаваў.

Ясная рэч, бальшыня прыхільнікаў канструктыўнай (я б узяў гэтае слова ў двукоссе – В. Р.) пазіцыі прытрымліваліся названых перакананняў цалкам шчыра. Але гэтак жа відавочна, што маргіналізацыя пратэстнага руху была на руку рэжыму Лукашэнкі.

Дарэчы, Кацярына Андрэева разам з аператаркай Дар’яй Чульцовай была кінута за краты за дзёрзкі лістападаўскі стрым з «Плошчы Перамен», а яе з мужам кнігу ўлады РБ, падобна, рыхтуюцца ўнесці ў спіс «экстрэмісцкай літаратуры»: журналіста Рамана Васюковіча цягнуць да судовай адказнасці за яе перавозку. Таму, дый не толькі таму, – спяшайцеся чытаць і/або замаўляць (напрыклад, тут). Адзначу, што да тэлеканала «Белсат» здаўна стаўлюся насцярожана, але некаторыя яго карэспандэнты – малойцы.

Ілюстрацыя адсюль

Колькасць палітзняволеных у Беларусі набліжаецца да 300; мінімум адзін з іх (Ігар Лосік) ужо, выглядае, ні на кога і ні на што не спадзяецца… У ліпені 2020 г. я падзяліўся назіраннямі не без прагнастычных матываў:

Заходнія эліты, як паказвае практыка, усё часцей імкнуцца да Realpolitik. Іначай кажучы, панаракаюць на «недэмакратычнасць» выбараў, пагрозяць пальцам, можа быць, увядуць палавінчатыя санкцыі (як у пачатку 2011 г.), але «ўсё» не будзе адсунута «на гады», а галоўнае, не закрыюцца рынкі збыту і крэдытныя ліні… Калі гаварыць пра Трампа і яго атачэнне, яны не будуць рабіць рэзкіх рухаў перад выбарамі ў ЗША (дамовіліся ў пачатку 2020 г. з Лукашэнкам пра абмен пасламі – дык дамовіліся). Агулам, праз COVID-19 і гарадскія бунты амерыканскаму ўраду зараз і ў бліжэйшы час – яўна не да беларускіх пытанняў.

Цяпер, праз 8 месяцаў, магу сцвярджаць, што прагнозы ў цэлым спраўджваюцца. Пасол ЗША у Беларусі быў прызначаны ў снежні 2020 г. (з Джулі Фішар на пачатку лютага 2021 г. сустракалася Святлана Ціханоўская; няясна, што вырашылі дзве шляхетныя дамы, апрача таго, што кантакты трэба працягваць). Украіна – нягледзячы на баявую рыторыку – супрацоўнічае з Беларуссю эканамічна, купляе электраэнэргію. Дый тая ж Германія не вельмі згортвае супрацу: «15 студзеня 2021 г. адбыўся Навагодні Прыём Прадстаўніцтва нямецкай эканомікі (ПНЭ) ў Рэспубліцы Беларусь».

Яшчэ пасольства ЗША ў РБ адзначыла ў твітары 04.02.2021: «Злучаныя Штаты прадоўжаць выступаць за тых людзей у Беларусі і ва ўсім свеце, якія сутыкаюцца з велізарнай жорсткасцю, рэалізуючы свае фундаментальныя свабоды» (тут я наўмысна імітую бюракратычны слэнг; «Еўрарадыё» пераклала словы пасольства больш літаратурна, але менш дакладна). Вось толькі пяць тыдняў, якія мінулі пасля векапомных сустрэч «Фішар-Латушка» і «Фішар-Ціханоўская», не прынеслі палёгкі апанентам рэжыму ў Беларусі… 🙁 Абвінаваўчымі прысудамі скончыліся справы Кацярыны Андрэевай & Дар’і Чульцовай, Кацярыны Барысевіч & Арцёма Cарокіна, шытыя збольшага «белымі ніткамі», пакінуты без змен у абласным судзе даволі жорсткі вырак смаргонскаму прадпрымальніку Рамуальду Улану. Днямі следства прадоўжыла (да 8-9 мая) тэрміны ўтрымання пад вартай Максіма Знака & Марыі Калеснікавай. І г. д.

М. Калеснікава і М. Знак 

Крыху пра іншае. Ад самага пачатку яго прэзідэнцкай кар’еры Лукашэнку закідвалі нелюбоў да яўрэяў. Учынкі «самога» (напрыклад, у 2007-м, 2015-м), замалоты яго прапагандыстаў у апошні год як бы намякаюць, што папрокі не былі зусім беспадстаўныя, і вось «Еўрарадыё» падрыхтавала матэрыял «“Гэты поц зламаўся”: беларуская прапаганда не грэбуе антысемітызмам» (09.03.2021). Усё б нічога, ды многія прыклады прыцягнуты за вушы… Асабліва праблематычным выглядае раздзельчык «Гешэфт як сімвал зла» («Асобная любоў як у афіцыйных прапагандыстаў, так і ў нібыта ананімных тэлеграм-каналаў — да слова гешэфт. Гэта слова з ідыш, якое азначае выгадную здзелкуГэта слова з відавочным падтэкстам выкарыстаў і памочнік Лукашэнкі Валерый Бельскі: У Telegram-каналаў, якія выраслі на публікацыі матэрыялаў правакацыйнага, антыдзяржаўнага зместу, цяпер выдатны гешэфт»).

Хоць рэжце, не скемлю, з якога перапуду ў апошнім сказе быў заўважаны «відавочны» падтэкст. Алена Ціхановіч паведамляла гадоў 20 таму ў «Слоўніку Свабоды»:

Гешэфты — асноўны занятак гандляроў, перакупшчыкаў. Зрэшты, гэта шырэй, чым гандаль — любыя зьдзелкі, у аснове якіх — асабісты інтарэс. Слова, якое апярэдзіла англамоўны «бізнэс», — запазычанае зь нямецкай і асвоенае найперш беларускімі габрэямі. Гешэфт мае адценьне сакрэтнасьці — дасьведчаныя дзялкі вядуць свае справы не афішуючы іх, негалосна, з хітрымі манэўрамі, з лабавой ці абходнай тактыкай. Прадаць за тое, за што купіў, — ня бізнэс. Зрабіць добры гешэфт — мастацтваНайбольш выгадныя гешэфты цяпер робяцца палітычнымі мэтадамі.

Cлова «гешэфт» (далёка не самае абразлівае ў беларускай мове) даўно не адсылае ў працэсе камунікацыі найперш да ідышу і яўрэяў… «Буферная РБ выгадная і Крамлю, і Захаду – і як дыпламатычная пляцоўка, і як своеасаблівая афшорная зона для розных гешэфтаў», – пісаў я ў кастрычніку 2018 г.; чамусь ніхто не ўбачыў у гэтым сказе прыхаванага антысемітызму 🙂 Як і ў прымаўцы, некалі запісанай Рыгорам Барадуліным: «Дзе шэпты, там і гешэфты».

Калі больш сур’ёзна, то з пачатку 2000-х заўважаю дзіўную тэндэнцыю: «эксперты» ўсё часцей корпаюцца ў сімвалічных «антыяўрэйскіх актах», часцяком надуманых, кшталту продажу маечак з надпісам «Holocoste» на Нямізе ў 2017 г. або дзейнасці капелы «Жыдовачка» ў Барысаве. Разам з тым рэальныя праявы юдафобіі ды іншых фобій адступаюць на задні план… Зрэшты, у «грамадстве-спектаклі» наўрад ці можа быць інакш; у любым разе, лягчэй бараніць яўрэяў ад слова «жыд» або цёмнаскурых людзей ад слова «негрыта», чым рэальна ўкладвацца ў развіццё яўрэйскай або афраамерыканскай культуркі. Беларусь не аддзелена ад свету «жалезнай заслонай»; даведзеная да абсурду паліткарэктнасць мае прыхільнікаў і ў нашых краях.

* * *

Сёння зволены начальнік Следчага камітэта Беларусі Іван Наскевіч – мажліва, за тое, што ў лістападзе 2020 г. дапамог сесці ў лужыну «галоўнаму начальніку» (спярша СК, а потым Лукашэнка заяўлялі на публіку, што збіты 11.11.2020 Раман Бандарэнка быў п’яны). На месца Наскевіча прызначылі выхадца з КДБ. Ракіроўкі вышэйшых чыноў мяне мала хвалююць, але, раз ёсць нагода, звярну ўвагу на кур’ёз. Савецкі раённы аддзел Следчага камітэта па г. Мінску знаходзіцца па адрасе вул. Крапоткіна, 47, на тэрыторыі раёна… Цэнтральнага.

Шо, так можна было? Не, напэўна, закон гэткую «інтэрвенцыю» не забараняе, але дзіўнавата ўсё ж, што кіраўнікі Савецкага раёна не адшукалі на двух дзясятках квадратных кіламетраў памяшкання для «асоба важнай» установы! На месцы адміністрацыі Цэнтральнага раёна я б, турнуўшы людзей у пагонах, вярнуў у будынак ля трамвайнай лініі дзіцячую паліклініку, дзе яна і змяшчалася гадоў 25-30 таму. Гэта праўда, што высяляць следчых – «хлопотное дельце» (С); прасцей, вядома, змагацца з ды-джэямі ды графіці…

Агулам, нялішне паразважаць, а ці патрэбны народу Беларусі Следчы камітэт, які зрабіў берасцейца Генадзя Шутава вінаватым у тым, што яго забілі 11.08.2020? Жылі ж мы да 2012 года без гэтага ведамства – неяк выстарчала МУС, КДБ, пракуратуры, камітэта дзяржкантролю… Калі ўсё ж дапусціць, што СК патрэбны, застаюцца сумневы ў тым, што ён не мог бы абысціся без раённых прадстаўніцтваў, прынамсі ў Мінску. Стваралася новае ведамства ў 2011 г. як «мазгавы штаб» сілавікоў; ergo, для яго важнейшая канцэнтрацыя сіл, а не шматлікасць офісаў (для спраў лакальнага маштабу існуюць раённыя аддзелы ўнутраных спраў з участковымі).

Вольф Рубінчык, г. Мінск

11.03.2021

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 11.03.2021  20:53

Евреи современной Беларуси: живое сообщество или «единица памяти»?

Пишет Елена ГРОСС

ИЕАЕИ January 21, 2021

Демографические аспекты

Описание современного состояния еврейской общины Беларуси уместно начать с оценки ее численности. Последняя перепись прошла в октябре 2019 года, но данные о национальном составе населения пока не обнародованы.

Согласно же переписи 2009 года в стране проживали 13 тысяч евреев, то есть 0,14% из 9,5 миллионов населения Беларуси. (По переписи 1999 года, евреи составляли 0,28% — менее 28 тысяч человек из 10 миллионов граждан). Падение численности еврейской общины связано с ее естественной убылью, а также эмиграцией. Общинные организации Беларуси в 2018 году заявляли о 9-15 тыс. евреев, живущих в стране (встречаются и другие данные — 30-40 тыс.). Израильские демографы (Серджио Делла Пергола, Марк Тольц) оценивают численность этнического «ядра» еврейской общины Беларуси в 13 тыс. человек, а «расширенную еврейскую популяцию», включая совокупность лиц, подпадающих под критерии израильского Закона о возвращении, в 33 тыс. [1]. В первом случае речь идет о «минималистском» подходе, фиксирующем лиц гомогенного еврейского и смешанного происхождения, обладающих устойчивой еврейской идентичностью. Во втором — учитываются остальные сегменты еврейского сообщества, включенных в так называемую «расширенную еврейскую популяцию». Enlarged Jewish population — термин, предложенный группой американских исследователей и адаптированный к постсоветским реалиям Е. Андреевым, А. Синельниковым и М. Тольцем. В эту категорию входят, помимо этнических евреев, также лица еврейского и смешанного происхождения, в ходе переписи определившие себя как неевреи, и нееврейские члены домохозяйств евреев [2].

Национальный состав населения Республики Беларусь (человек) по данным статистического комитета [3]

1959 1970 1979 1989 1999 2009
Все население 8055714 9002338 9532516 10151806 10045237 9503807
Евреи 150084 148011 135450 111977 27810 12926

 

Всего, человек В том числе Городское население Сельское население В процентах к общей численности населения
мужчины женщины
Евреи 12926 6692 6234 12611 315 0,1

По данным Национального статистического комитета (НСК) Республики Беларусь на момент переписи в стране проживали представители около 140 национальностей и народностей. В десятку наиболее многочисленных, кроме белорусов, русских (8%), поляков (3%) и украинцев (2%), входили евреи, армяне, татары, цыгане, азербайджанцы и литовцы. Согласно переписи, численность представителей наиболее многочисленных этносов, как и населения страны в целом, сократилась по сравнению с 1999-м годом. Наиболее существенно уменьшилась численность евреев (в 2,2 раза), украинцев и русских (на треть в обоих случаях), а также цыган (на 29%). По мнению экспертов НСК, это связано как с естественной убылью населения, так и с миграционным оттоком. Также отмечалось, что при проведении переписи ответы на вопрос о национальности записывались со слов респондентов по их желанию, а национальность детей определялась родителями. В переписной лист вносились все названия национальностей и этнографических групп, включая общепринятые и самоназвания [4].

Организационные формы

Перейдем к анализу деятельности еврейской общины — более или менее организованной части общества, заинтересованной в сохранении и трансляции религиозных, культурных ценностей и традиций евреев. В белорусском контексте речь идет о религиозных общинах и национально-культурных объединениях. Наиболее достоверными представляются данные аппарата Уполномоченного по делам религий и национальностей — органа, осуществляющего функции государственного управления в этноконфессиональной сфере. В список национально-культурных общественных объединений, зарегистрированных в Республике Беларусь (по состоянию на 1 января 2019 г.), включены 43 еврейские организации, из них в:

Брестской области — 8

Витебской области — 8

Гомельской области — 4

Гродненской области — 4

Минской области — 4

Могилевской области — 4

г. Минске — 11.

Следует отметить, что всего учет ведется по 193 объединениям, представляющим 25 национальностей [5].

Государственная поддержка уставной деятельности национально-культурных объединений предусмотрена Программой развития конфессиональной сферы, национальных отношений и сотрудничества с соотечественниками за рубежом, утверждаемой раз в пять лет.

В целях диалога и обмена опытом при Уполномоченном по делам религий и национальностей был создан Консультативный межэтнический Совет, в состав которого вошел председатель Союза белорусских еврейских общественных объединений и общин (сейчас — В. Черницкий) [6].

В качестве примера еврейских национально-культурных объединений можно привести организации,зарегистрированные главным управлением юстиции Мингорисполкома (по данным на 6 февраля 2019 г.): Минское благотворительное общественное объединение «Гилф» (111 чел.), Минское общественное объединение еврейской культуры имени Изи Харика (78 чел.), Общественное объединение «Еврейский Студенческий Культурный Центр «Гилель» (750 чел.), Молодёжное общественное объединение «Еврейская община «Ашомер Ацаир» (16 чел.), Молодежное общественное объединение «Культурная инициатива «НЭШЭР» (11 чел.), Общественное объединение «Минская еврейская община» (10 чел.) [7].

Наиболее многочисленным национально-культурным объединением является Союз Белорусских еврейских общественных объединений и общин (СБЕООО), включающий 45 еврейских организаций в 20 городах Беларуси, в том числе 7 республиканских структур. СБЕООО выпускает газету «Авив» и журнал «Мишпоха» (публикует прозу, поэзию, публицистику, исторические эссе, статьи по проблемам философии, социологии и демографии) [8].

Что касается религиозных общин, в Республике Беларусь зарегистрировано 25 религиозных конфессий и направлений. Общая численность религиозных организаций достигла 3550 (включая 175 религиозных структур, имеющих общеконфессиональное значение (религиозные объединения, монастыри, миссии, братства, сестричества, духовные учебные заведения), и 3375 религиозных общин). В три иудейских религиозных объединения входят 53 религиозные общины, располагающие девятью культовыми зданиями. Верующие принадлежат к трем направлениям: ортодоксальному, хасидскому (Хабад) и прогрессивному.

Религиозные организации, зарегистрированные Уполномоченным по делам религий и национальностей (на 1 января 2019 г.)[9]

Наименование конфессии Религиозные объединения Миссии Духовные учебные заведения
Иудейская религия [10] 2 1 [11] 1
Прогрессивный иудаизм 1

Религиозные общины в Республике Беларусь (на 1 января 2019 г.) [12]

Наименование конфессии Брестская обл. Витебская обл. Гомельская oбл. Гродненская oбл. Могилевская oбл. Минская обл. Минск Всего по стране
Иудейская религия 5 5 7 1 15 3 3 39
Прогрессивный иудаизм 2 3 1 2 2 1 3 14
Всего 764 552 423 485 291 707 153 3375

Сведения о культовых зданиях религиозных общин в Республике Беларусь (на 1 января 2019 г.) [13]

Наименование конфессии Брестская обл. Витебская обл. Гомельская обл. Гродненская обл. Могилевская обл. Минская обл. Минск Всего по стране
Иудейская религия

Прогрессивный иудаизм

1 2 1 1 1 1 2 9
Всего 655 454 284 522 196 519 54 2684

Религиозные объединения:

Иудейское религиозное объединение (ИРО) в Республике Беларусь — одно из старейших иудейских объединений в современной Беларуси создано более 15 лет назад и относится к ортодоксальному иудаизму. Объединению принадлежит синагога на ул. Даумана в Минске. Председателем ИРО является Г. Л. Хайтович. Объединение издавало газету «Берега» (последний номер вышел в январе 2018 г.) [14].

Хабад или любавичский хасидизм. Центром объединения является синагога на ул. Кропоткина в Минске. Это единственная столичная синагога, занимающая свое оригинальное здание (Центральная минская синагога на Кропоткина возведена в 1910 г.). По данным руководства, на праздники в синагоге собирается около 500 человек, а так или иначе к ней имеют отношение порядка тысячи минских евреев. При синагоге функционирует детский центр и частная школа для детей — галахических евреев [15].

Религиозное объединение общин прогрессивного иудаизма (РООПИ) в Республике Беларусь было создано при поддержке Всемирного союза прогрессивного иудаизма (ВСПИ) в 1993 г. С тех пор число входящих в него общин выросло с 6 до 11, а количество прихожан увеличилось с 500 до 3000 человек. Общины действуют в девяти городах Беларуси. На ул. Шорной в Минске функционирует синагога, клуб «НеЦеР» реформистского молодежного движения, религиозная школа, центр углубленного изучения иудаизма. Существуют три воскресные школы — в Минске, Бобруйске и Гродно, в каждой из которых занимаются примерно 70 учеников. На ежедневной основе работают три детских сада — в Витебске, Могилеве и Минске, а в Гомеле находится еврейский детский сад и школа «Атиква» [16].

По инициативе Уполномоченного по делам религий и национальностей был создан Консультативный межконфессиональный совет, в заседаниях которого участвуют представители республиканских религиозных объединений православной, римско-католической, иудейской, мусульманской, старообрядческой и протестантских конфессий.

В 2019 г. в рамках заседаний Совета рассматривались вопросы о роли религиозных организаций в содействии укреплению семьи, охраны материнства и детства; об участии религиозных организаций в противодействии распространению идей насилия и экстремизма; о роли религиозных организаций в патриотическом воспитании молодежи и др. [17]

Деятельность общины

Основными направлениями деятельности еврейских организаций и общин являются:

– культурное, национальное возрождение и консолидация евреев;

– популяризация еврейских традиций и культуры среди широких слоев населения;

– сохранение памяти о Холокосте;

– благотворительность.

В последнее время в Беларуси прошел ряд фестивалей, популяризирующих еврейскую музыку, литературу, кухню и т. д., в рамках которых участники могли погрузиться в мир еврейской культуры и традиций. Прежде всего, это ежегодный День еврейской культуры в Верхнем городе Минска, Фестиваль национальных культур и Большой Ханукальный концерт. Все это способствовало возникновению определенной моды на еврейство, появлению ресторанов еврейской кухни и т. п.

3-5 мая 2019 г. Минск принял более 600 участников Международной еврейской образовательной конференции «Лимуд». Интенсивная трехдневная программа включала более 150 лекций, тренингов, мастер-классов, а также концерты, экскурсии, выставки и отдельную детскую программу. Подобная конференция прошла в Минске уже в четвертый раз, а ее традиционной частью стали мероприятия, посвященные выдающимся евреям — выходцам из Беларуси (выставки, открытие памятных досок и др.) [18].

7-8 ноября 2019 г. в Минске прошел большой фестиваль еврейской народной музыки Litvak Klezmer Fest, организованный музыкантом и исследователем еврейской музыки родом из Беларуси Дм. Слеповичем, ныне проживающим в США [19].

17 ноября 2019 г. в десятый раз состоялся День еврейских знаний, охвативший два города — Минск и Гомель. В том же месяце Минск принял первый фестиваль иврита, организованный Израильским культурным центром «Натив».

В декабре 2019 г. Еврейское агентство в Беларуси инициировало форум «Мосты Израиля», в рамках которого в Мозыре, Минске и Гомеле прошли лекции Я. Файтельсона и А. Демьянова, посвященные языку иврит и Холокосту. Во время празднования Хануки в Минске впервые на открытой площадке прошел фестиваль Hanukice. Программа включала дегустацию национальных блюд, ярмарку, еврейские танцы и живую музыку, мастер-классы, тематическую фото-зону, раскрашивание деревянной ханукии и изготовление короны из пончиков [20].

Активно функционируют образовательные проекты, предлагающие целый спектр тем — от еврейских праздников до истории еврейских местечек, от феномена идиша до еврейской кухни и т. д. В этом ряду — проект для пожилых людей «Леках» в еврейской религиозной общине Минска «Бейс Исроэль»; клуб еврейской культуры, работающий в этом году совместно с Музеем истории и культуры евреев Беларуси [21] и Исторической мастерской имени Леонида Левина, и др.

Стоит упомянуть и о различных самодеятельных и профессиональных творческих коллективах — театре «Менора» Витебской городской еврейской общины, Могилевском еврейском театре «Шалом», клубе «Шекель» и др.

Всё чаще белорусские творческие коллективы обращаются в своем репертуаре к еврейскому наследию. Так в рамках проекта «Спеўны сход» в витебском музее Марка Шагала в июне 2019 года прошел праздник еврейской песни и танца Zingeray. В августе того же года более 150 человек собрались у филиала «Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций» в Гомеле, чтобы исполнить песни на идише и иврите, а также по-белорусски [22]. Музыкант ансамбля еврейской музыки «Bаreznburger kapelye» Роман Ярош отметил, что «…к еврейским народным танцам коллектив пришел через белорусские танцы. Еврейскую танцевальную музыку мы ищем в архивах, сами собираем в этнографических экспедициях. И теперь белорусские музыканты играют на еврейской вечеринке» [23].

Еврейская тема весьма заметна в современной белорусской литературе. Недавно вышел «еврейский» номер журнала «Прайдзiсвет», где новое поколение белорусских переводчиков представило еврейские произведения в переводах с идиша, иврита, английского и итальянского языков (Хаім Нахман Бялік, Мойше Кульбак, Ісроэл-Ешуэ Зінгер, Аўром Рэйзен и др.) [24] 20 декабря 2019 г. прошла презентация перевода на белорусский язык романа-мистерии Мойше Кульбака «Мэсія з роду Эфраіма» (1924 г.), сделанного историком, журналистом и переводчиком С. Шупой [25].

Отмена виз для граждан Израиля в конце 2015 г. и подписанный 24 июля 2018 г. указ «Об установлении безвизового порядка въезда и выезда иностранных граждан» стимулировали рост туристического потока. Белорусские гиды утверждают, что за последние два с половиной года заметно активизировались еврейские туристы из Израиля, США, Литвы, Польши, Великобритании, Бельгии, Швейцарии, Греции, Италии. Одни представители туристической сферы оценили увеличение потока в полтора раза, другие — в три раза. По цели визита еврейские гости Беларуси делятся на три группы: туризм памяти, паломничество и отдых. В туристическом потоке доминируют индивидуальные маршруты, наиболее часто посещаемые города — Хатынь, Радунь, Воложин, Мир [26].

Туристический бум подстегнул интерес к изучению штетлов и реставрации объектов еврейского наследия. Владельцы некоторых агроусадеб начали добавлять в меню блюда еврейской кухни и организовывать тематические программы.

В рамках трансграничного сотрудничества Польша — Беларусь — Украина был разработан [27] маршрут по штетлам, включающий 20 знаковых мест. Большинство из них находятся в Гродненской и частично Брестской области — Дятлово, Желудок, Ивье, Кобрин, Лунно, Мир, Новогрудок, Индура (центр хасидизма), Радунь (могила раввина Хафеца Хаима), Пружаны, Слоним и др. Новый турпродукт разрабатывался при участии ученых из Гродненского государственного университета имени Янки Купалы и Новогрудского историко-краеведческого музея. В рамках проекта прошло несколько экспедиций по бывшим штетлам, были изданы книги-справочники, подготовлено 35 экскурсоводов, специалисты создали также 15 виртуальных трехмерных макетов исторических городов [28].

Туристический бум в Радуни (небольшой поселок в Вороновском районе), куда съезжаются евреи-паломники из Израиля, стран Европы и Америки, привлек внимание инвесторов. Недавно крупная израильская компания взялась за реализацию проекта по строительству здесь гостиницы, ресторана, ритуальной бани-миквы и синагоги.

Как отмечает раввин и посланник Хабада в Беларуси Шнеур Дайч, растущий поток евреев с Запада, посещающих объекты еврейского наследия, укрепляет местную общину, поскольку возвращает Беларусь на еврейскую карту мира.

Не теряет актуальность проблема сохранения памяти о Холокосте. Речь идет об установлении имен погибших, возведении монументов и мемориальных знаков в местах массового уничтожения евреев, проведении семинаров и конференций по истории Холокоста.

«Стена памяти», посвященная самому успешному в Европе побегу из гетто, появилась в Новогрудке в 2019 г. Музей расположен недалеко от Горы Миндовга, на месте бараков трудового лагеря. Открытие мемориала приурочили к 75-летию освобождения Новогрудка от немецко-фашистских захватчиков.

В соответствии с программой Дней памяти, приуроченных к 75-й годовщине уничтожения Минского гетто, Министерством информации был проведен конкурс СМИ на лучшее освещение темы Холокоста. В минском кинотеатре «Центральный» прошла неделя кино, посвященная Холокосту, а в Национальном художественном музее открылась тематическая экспозиция живописи и графики. В Национальном историческом музее совместно с Израильским культурным центром прошла выставка выдающегося художника Меера Аксельрода [29]. В ноябре 2018 г. в Белорусском государственном музее истории Великой Отечественной войны открылась временная экспозиция «Памяти Минского гетто». Минский горисполком разместил в вагонах метрополитена и на остановках общественного транспорта информационные плакаты, посвященные Дням памяти. В рамках тех же мемориальных мероприятий в школах проводились уроки мужества, встречи с узниками, родными и близкими очевидцев трагических событий, тематические фотовыставки. 22 октября 2018 г. в мемориальном комплексе «Яма» прошел траурный митинг в память о жертвах Минского гетто и Холокоста в Беларуси, а в государственной филармонии был организован вечер памяти. На следующий день состоялся Международный форум «75 лет трагедии и героизма Минского гетто: проблемы и перспективы сохранения памяти о Холокосте в Беларуси», в котором приняли участие лидеры международных еврейских организаций, представители Государства Израиль, стран Европы и США [30].

В 2019 г. в рамках проекта по увековечению мест массового уничтожения евреев Беларуси в годы Холокоста были открыты девять мемориалов. В Ивацевичах (Брестская область) памятный знак появился на месте уничтожения в 1942 г. 600 евреев. В пос. Бытень (Ивацевичский район Брестской области) установили мемориальную доску в память уничтоженных здесь в 1941—1942 гг. 2000 евреев. В Ушачах (Витебская область) открыли мемориал на месте казни в 1942 г. 925 евреев местечка. В пос. Белое (Ушачский район Витебской области) установлен памятный знак на месте уничтожения в 1942 г. 37 евреев [31]. Подобные знаки были установлены также в Лоеве (Гомельская область), Видзах (Браславский район Витебской области), Сиротино (Шумилинский район Витебской области) и Житковичах (Гомельская область) [32].

26 января 2020 г. в Большом зале Белорусской государственной филармонии прошел концерт классической музыки «Желтые звезды», посвященный Международному дню памяти жертв Холокоста (подобный концерт, приуроченный к этой трагической дате, проходит в Минске уже в третий раз).

В 2015 г. на территории бывшего лагеря смерти «Тростенец» была открыта первая часть одноименного мемориального комплекса [33]. Тогда президент Беларуси Александр Лукашенко предложил государствам, граждане которых погибли в концлагере под Минском, установить памятники вдоль центральной аллеи комплекса. Первой на инициативу откликнулась Австрия. Вторая часть мемориала была открыта в 2019 г.

Особое внимание еврейская община уделяет благотворительности. 12 региональных благотворительных организаций «Хесед» ведут социальную работу с пенсионерами, инвалидами, неполными и малоимущими семьями. При этом до половины иностранной помощи, поступающей в Беларусь от Американского еврейского объединенного распределительного комитета «Джойнт» для реализации данных программ, уходит в бюджет в виде налогов. Министерство по налогам и сборам недавно отменило подоходный налог для инвалидов и пенсионеров за предоставленные им благотворительные патронажные услуги, но упразднение одного платежа проблему не решило. Сотни белорусских евреев, нуждающихся в уходе по возрасту и из-за болезней, платят подоходный налог на помощь, полученную в натуральной форме — лекарства, памперсы, инвалидные коляски, продуктовые наборы и необходимую бытовую технику. Всего с 2016 г., с вступлением в силу президентского декрета № 5 «Об иностранной безвозмездной помощи», налоговые поступления в госказну от этого вида помощи составили десятки тысяч долларов — до 50% от сумм ежемесячных траншей, пересылаемых «Джойнтом» [34].

Антисемитизм в Беларуси

Государственная политика страны в сфере межнациональных отношений и защиты прав национальных меньшинств базируется на положениях Конституции Республики Беларусь, Концепции национальной безопасности, более 30 международных договорах, Законе «О национальных меньшинствах в Республике Беларусь» и отдельных статьях более чем 20 различных законов. Эти законодательные акты предполагают защиту от любых действий, направленных на дискриминацию по национальным признакам, создание препятствий в реализации национальными меньшинствами своих прав, разжигание межнациональной вражды [35].

В 2016 г. Pew Research Center (США) провел опрос в 18 государствах, респондентам которого предлагалось ответить на вопрос, согласны ли они на проживание евреев в своей стране. В Сербии и Болгарии против этого выступили 7% граждан, в Латвии — 9%. В Беларуси, согласно данным Pew Research Center, нежелательными евреев назвали 13% респондентов, в России — 14%, в Польше — 18%. По данным опроса, самый высокий уровень антисемитизма был зафиксирован в Литве (23%) и Румынии (22%) [36].

Согласно опросам АДЛ (Антидиффамационной Лиги), проведенным в 2014—2015 гг., число приверженцев антисемитских взглядов (по методике АДЛ) в Беларуси составило 38%, в России — 23%, Украине — 32% [37].

Результаты опроса 2018 года, проведенного среди еврейских общинных лидеров Международным центром общинного развития, показали, что евреи Восточной Европы чувствуют себя в большей безопасности, чем соплеменники на западе континента (96% против 78%). Отметим, что опрошенные в 2018 году еврейские лидеры Европы поставили антисемитизм лишь на шестое место в шкале угроз — его упомянули 56% респондентов. Правда, в 2008 г. его назвали в таком качестве лишь 23% [38].

Исследователи и общинные лидеры [39] отмечают, что на государственном уровне в Беларуси антисемитизма нет. Антисемитские проявления носят, в основном, вербальный характер, случаи вандализма относительно редки. Например, в 2013 году зафиксировано два акта вандализма: в Речице разрушили памятники на еврейском кладбище, а в Бобруйске исписали стены синагоги оскорбительными надписями, разбили стекла и вынесли из здания оргтехнику. В 2016 г. группа молодых людей облила черной краской камень-памятник жертвам Холокоста у входа в бывшее гетто Могилева. Следствие признало подсудимых виновными в злостном хулиганстве.

С антисемитизмом еврейские организации борются при помощи жалоб в органы власти, обращений в зарубежные институции и судебных исков. Последняя форма считается наиболее эффективной. В апреле 2008 г. был осужден вандал, осквернивший еврейские могилы в Борисове в июле 2007 г. К сожалению, надо отметить, что правоохранителям не всегда удается найти вандалов и привлечь их к ответственности [40]. 19 декабря 2008 г. 13 изданий, распространяемых сетью магазинов «Православная книга», были признаны судом Советского района Минска экстремистскими, разжигающими национальную и религиозную рознь и содержащими призывы к насильственным действиям.

Периодически происходят скандалы, ставящие под сомнение тезис о толерантности белорусского общества.

В 2017 г. суд Центрального района Гомеля отклонил иск президента Всемирной ассоциации белорусских евреев (США) Я. Гутмана к Гомельскому горисполкому с просьбой отменить решение властей о строительстве жилых домов на бывшем еврейском кладбище. Власть обвинили в дискриминации по национальному признаку, утверждая, что к христианским святыням относятся с большим почтением. По настоянию местной еврейской общины, историков и СМИ стройку все же приостановили, после чего была достигнута договоренность о перезахоронении останков [41]. В феврале 2019 г. в ходе строительных работ на территории бывшего еврейского гетто в Бресте обнаружили останки 730 евреев. Всемирный еврейский конгресс (ВЕК) призвал правительство Беларуси прекратить строительство, в частности, заявив: «Реализуемый в Бресте строительный проект оскорбляет память еврейских жителей города, хладнокровно убитых именно на этом месте» [42].

Достаточно проблематична ситуация, связанная с ресторанно-развлекательным комплексом «Поедем поедим», построенным в непосредственной близости к лесу Куропаты, где в 1930-х гг. были убиты тысячи жертв сталинского режима. Конфликт усложняет тот факт, что некоторые из владельцев комплекса — евреи. Длительные и массовые протесты против бизнесменов еврейского происхождения провоцируют антисемитскую риторику, чем, в свою очередь, воспользовались российские и пророссийские националисты, отстаивая тезис о расизме белорусов.

Еще один скандал связан с функционированием на базе Клуба исторического танца Центра творчества детей и молодежи Борисовского района капеллы «Жыдовачка» [43], созданной для «исследования и продвижения музыкального и танцевального наследия белорусских местечек (белорусских, польских, еврейских танцев и популярных мелодий межвоенного времени)». Имя коллектива понравилось не всем, что привело к волне обсуждения уместности названия «Жыдовачка». Совет белорусских еврейских организаций и общин направил обращение в Администрацию президента, обвинив руководство капеллы в антисемитизме.

Тем не менее, в последние годы в Беларуси не зафиксирован ни один факт антисемитского насилия. Это отражает местные реалии, в которые вписались белорусские евреи, живущие в стране весьма стабильной и безопасной, но с невысоким уровнем свободы. В Беларуси отсутствуют также тенденции ревизионизма Холокоста и прославления пронацистских националистов. Тем не менее, критики режима Лукашенко настаивают, что игнорирование гражданских свобод и прав человека неизбежно отрицательно сказывается на местных евреях.

Заключение

Обращает внимание характерная черта еврейской жизни в Беларуси: при одновременном сокращении численности евреев усиливается активность общины. Эта активность смещается от образовательных инициатив к благотворительности и культурным и просветительским проектам, популяризирующим еврейское наследие и интегрирующим его в культурную жизнь страны. В начале 1990-х гг. более чем в 15 городах Беларуси действовали еврейские воскресные школы и ульпаны (несколько тысяч учащихся). В сентябре 1992 г. в Минске открылась первая еврейская общеобразовательная школа — Республиканская школа-лицей имени Я. Корчака. В феврале 1995 г. был открыт Еврейский университет в Минске. В январе 1999 г. на его базе создан Международный институт имени М. Шагала. В 1996 г. принял первых слушателей Еврейский университет культуры (ректор М. Ривкин). При ИРО открылся Колледж еврейских знаний в Минске [44].

На данном этапе популяризация еврейского наследия приводит к созданию позитивных мифов и новому брендингу. Несмотря на всю сложность и многогранность истории белорусских евреев, акцент делается на идеализации жизни в местечках и трагедии Холокоста. Широко тиражируются популярные мелодии вроде «семь-сорок», пользуется успехом израильская кухня на литвацких фестивалях, сценическая и массовая хореография, выдаваемая за народную. Эти тенденции обусловлены резким сокращением численности носителей еврейской идентичности вследствие Второй мировой войны, внутренней политики СССР и массовой эмиграции. Надеемся, что со временем негативные явления постепенно сойдут на нет, в том числе, при содействии еврейской общины Беларуси.

Елена Гросс [на фото; источник history.by] кандидат исторических наук, [во время подготовки статьи] старший научный сотрудник Центра всеобщей истории и международных отношений Института истории Национальной академии наук Беларуси, старший преподаватель кафедры международных отношений Белорусского государственного университета.

Прим. Е. Г.: статья была подготовлена в феврале 2020 г., после событий лета-осени 2020 г. некоторые выводы были пересмотрены.

Перепечатывается с согласия автора

Источник: сайт «Institute for Euro-Asian Jewish Studies» (21.01.2021)

Cноски

[1] Шевелев Д., «Евреи Беларуси: общий обзор», Euro-Asian Jewish (EAJ) Policy Papers, No 4 (dec 2018), https://institute.eajc.org/eajpp-4

[2] Ханин В., «Социологические и политологические аспекты полемики о еврейской демографии постсоветской Евразии», Евреи Европы и Азии: состояние, наследие и перспективы. Ежегодник ЕАЕК, том 1 (2018 — 2019), с. 43-44.

[3] Перепись населения 2009. Национальный состав населения Республики Беларусь. Т. 3. Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Минск, 2011, с. 433.

[4] Итоги переписи: национальный состав жителей Беларуси. БелаПАН https://naviny.by/rubrics/society/2010/11/02/ic_media_infografic_116_3990

[5] Данные аппарата Уполномоченного по делам религий и национальностей https://belarus21.by/Articles/nac_cult_ob

[6] Там же.

[7] Главное управление идеологической работы и по делам молодежи Мингорисполкома https://minsk.gov.by/ru/org/8751/attach/63624c4

[8] См. Союз Белорусских еврейских общественных объединений и общин http://евреи.бел

[9] Данные аппарата Уполномоченного по делам религий и национальностей https://belarus21.by/Articles/religioznye-organizacii-zaregistrirovannye-upolnomochennym-po-delam-religij-i-nacionalnostej-na-1-yanvarya-2019-g

[10] Аппарат Уполномоченного по делам религий и национальностей не выделяет в отдельные группы ортодоксальный иудаизм и движение Хабад.

[11] Неясно, что аппарат Уполномоченного по делам религий и национальностей имеет в виду.

[12] Там же.

[13] Там же. Следует иметь в виду, что эти сведения отражают лишь количество сооружений, зарегистрированных в качестве культовых зданий в соответствии с законодательством Республики Беларусь. Данные о местах, предоставленных религиозным организациям для религиозных обрядов, на момент проведения исследования не были доступны автору.

[14] См. Иудейское религиозное объединение в Республике Беларусь https://www.facebook.com/irovrb/

[15] См. Chabad Minsk https://www.jewishminsk.com/templates/articlecco_cdo/aid/1018850/jewish/-.htm

[16] См. Религиозное объединение общин прогрессивного иудаизма http://orasimcha.org/about.html

[17] Данные аппарата Уполномоченного по делам религий и национальностей https://belarus21.by/Articles/kon_kos_pol

[18] Лимуд Беларусь https://limmud.by/category/limud-belarus-2019

[19] См. http://klezmerfest.by

[20] Независимый израильский сайт https://belisrael.info/?cat=1489

[21] Музей истории и культуры евреев Беларуси (существует с 2002 г.) осуществляет более 15 программ научно-исследовательского, просветительского и образовательного характера, охватывающих различные аспекты истории и культуры белорусских евреев с XVIII века по настоящее время. В них принимают участие члены еврейской общины страны, учащиеся и учителя школ и вузов, выходцы из Беларуси, живущие в странах СНГ, Израиле, США, Германии.

[22] Независимый израильский сайт https://belisrael.info/?p=20706

[23] Гомельская вясна https://gomelspring.org/be/news/7860

[24] См. Прайдзісвет № 20 http://prajdzisvet.org/archive/20.html

[25] Независимый израильский сайт https://belisrael.info/?tag=evreyskiy-nomer-zhurnala-praydzisvet

[26] Planeta Belarus https://planetabelarus.by/publications/dorogami-shtetlov-ili-chto-ostalos-ot-bogatogo-evreyskogo-naslediya

[27] См. http://shtetlroutes.eu/ru/about-us/

[28] Газета «Звязда» http://zviazda.by/ru/news/20170430/1493547420-v-belarusi-poyavilis-evreyskie-turisticheskie-marshruty

[29] Меер Моисеевич Аксельрод (5 июля 1902 — 10 января 1970) — советский художник, член общества «4 искусства», автор серии «Гетто», «Воспоминания о старом Минске», цикла «Немецкая оккупация».

[30] Данные аппарата Уполномоченного по делам религий и национальностей https://belarus21.by/New/press-konpherenciya-upolnomochennogo-po-delam-religij-i-nacionalnostej-gulyako-lp

[31] Союз Белорусских еврейских общественных объединений и общин http://евреи.бел/novosti/belarus/vizit-semej-lazarusov-i-kletterov.-otkrytie-memorialnyh-znakov.html

[32] См. https://www.wikiwand.com/ru/Памятники_жертвам_Холокоста_в_Белоруссии

[33] Название «Тростенец» объединяет урочище Благовщина — место массовых расстрелов, лагерь рядом с деревней Малый Тростенец в 10 километрах от Минска по Могилевскому шоссе, а также урочище Шашковка — место массового сожжения людей. После войны рядом с местом массовых расстрелов появилась мусорная свалка, а первый памятный знак был установлен здесь только в 2002 г.

[34] Deutsche Welle https://www.dw.com/ru/как-иностранная-помощь-для-евреев-пополняет-бюджет-беларуси/a-39363929

[35] «О национальных меньшинствах в Республике Беларусь». Закон Республики Беларусь от 11 ноября 1992 г. № 1926-XІІ

[36] Thinktanks.by. Сайт белорусских исследований https://thinktanks.by/publication/2018/04/03/pew-research-center-v-belarusi-uroven-antisemitizma-13.html. Более поздние опросы приводили иную статистику (прим. ред.)

[37] Чарный С., «Антисемитизм на постсоветском пространстве: обзор современной ситуации», Евреи Европы и Азии: состояние, наследие и перспективы. Ежегодник ЕАЕК. Том 1 (2018 — 2019), с. 57-58.

[38] Чернин В., «Результаты опроса еврейских общинных лидеров Европы» https://institute.eajc.org/результаты-опроса-еврейских-общинны/

[39] См. Хейфец В., https://citydog.by/long/diaspory-jews/; «Что делать с антисемитизмом в Могилеве, где почти нет евреев?» https://www.dw.com/ru/a-39143292; Иоффе Э. https://lechaim.ru/ARHIV/175/VZR/m02.htm; Левин Л., https://interfax.by/news/policy/raznoe/1118866/; Чарный С. «Антисемитизм на постсоветском пространстве: обзор современной ситуации» и др.

[40] Белорусские евреи в шести историях https://interfax.by/news/obshchestvo/kultura/90126/

[41] Еврейский обозреватель https://jew-observer.com/novosti/sud-v-belarusi-otkazalsya-ostanovit-stroitelstvo-na-byvshem-evrejskom-kladbishhe/

[42] «Лехаим» https://lechaim.ru/news/vsemirnyj-evrejskij-kongress-belarus-dolzhna-ostanovit-stroitelstvo-na-meste-ubijstva-evreev/

[43] Сам коллектив называет себя (Ня)клезмерская капэла «Жыдовачка» См. https://www.facebook.com/pg/zhydovachka.shtetlfolk/about/?ref=page_internal

[44] Электронная еврейская энциклопедия https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10487/

* * *

От ред. belisrael. Приятно, что «Институт Евро-Азиатских Еврейских исследований» (ИЕАЕИ) уделил внимание ситуации в Беларуси. Радует и то, что на наш сайт ссылаются… Вместе с тем ИЕАЕИ, приняв статью в начале 2020 г., мог бы, пожалуй, быть порасторопнее – за год она действительно кое в чём устарела. Так, во второй половине 2020 г. в Беларуси не только произошли социально-политические сдвиги, но и были обнародованы результаты переписи населения 2019 г. (наш автор кратко прокомментировал их ещё в сентябре).

Приглашаем читателей к обсуждению материала уважаемой Е. Гросс, тем более что он «просит» полемики. Например, нам представляется, что противопоставление «живого сообщества» «единице памяти» в заголовке статьи не совсем обоснованно (как будто «живое» не может быть одновременно носителем/объектом памяти). Да и не видно в тексте ответа на поставленный вопрос – во всяком случае, прямого.

Несколько частных замечаний. Неяcен смысл «исторической» справки о 1990-х годах (заключение, 1-й абзац) в статье, посвящённой ситуации конца 2010-х гг., и к тому же в той справке, отсылающей к «ЭЕЭ», – ошибка на ошибке… В ноябре 2019 г. Дм. Слепович был не организатором «Litvak Klezmer Fest», а хедлайнером. Последний номер газеты «Берега» вышел не в январе 2018 г., а в декабре 2019 г. Вопреки утверждению на сайте организации, курирующей журнал «Мишпоха», очень трудно в этом журнале найти статьи «по проблемам философии, социологии и демографии»…

В общем, нам хотелось бы чуть более глубокого анализа со стороны исследователей нового поколения. Возможно, всё ещё впереди.

Опубликовано 27.01.2021  12:33

Кто о чём, а я о жизни (В. Р.)

Всем привет! Употреблю-ка я пару умных словечек, дабы отбить у дураков охоту читать дальнейший текст… 🙂

Фрагментация социума вкупе с усилением аномии привела к тому, что (почти) у каждого в этом веке была своя Беларусь: у кого-то «ЕвроБеларусь», у кого-то «Беларусь еврейская»…

Так вотушки, посудина под условным названием «ЛукаБеларусь» получила в эти дни ряд не условных, а реальных и чувствительных пробоин. Исповедуя принцип sine ira et stidio, попытаюсь «не плакать, не смеяться, а понимать». Правда, когда смешно, я-таки посмеиваюсь. Тут уж вступает в действие другой принцип, шолом-алейхемовский: «Лахн из гезунт» («Смех = здоровье»).

Сейм Литвы 10.09.2020 явным большинством голосов (91, а всего в литовском парламенте 141 депутат) принял резолюцию о том, что надо поддерживать Светлану Тихановскую и созданный с её благословения «Координационный совет». Накануне Светлану в качестве альтернативы «пересиденту» фактически признал премьер-министр Польши Матеуш Якуб Моравецкий. Он вручил Тихановской ключи от «Белорусского дома», и теоретически особняк на берегу Вислы может стать резиденцией правительства Беларуси в изгнании.

Слегка трогает умение хозяина «Красного дома» (Минск, ул. К. Маркса, 38) ссориться чуть ли не со всеми соседями cразу… Литву, помимо всего, этот хозяйчик долгое время троллил как делом (возведением Островецкой АЭС), так и словом («наезды» на действующего президента Науседу, экс-президентку Грибаускайте). После невыдачи «вагнеровцев» Киеву явное похолодание наблюдается и в отношениях РБ с Украиной, которая даже отзывала для консультаций посла Игоря Кизима. Он вернулся 5 сентября, но белорусские пограничники умудрились испортить ему настроение, осмотрев багажник автомобиля (по их версии, это не нарушает нормы Венской конвенции о дипломатической неприкосновенности).

И ведь предупреждал я в феврале 2017 г.: «При всём уважении к Боливарианской революции [в чавистской Венесуэле], лучше бы официальная Беларусь 10 лет назад так же энергично крепила дружеские отношения с соседними странами, а то и в 2017-м имело место пререкание с Литвой (У вас осталось мало суверенитета!Сами вы дурни!). Соседям, возможно, не хватает латиноамериканского темперамента и харизмы, которую ценит главный хоккеист, но предсказуемостьона дороже». Некоторые тут всю дорогу были «сами с усами»… что ж, расхлёбывайте.

Впрочем, полагаю, «дроздуны» могут смириться с тем, что их не любят в Вильнюсе, Варшаве и Киеве; ведь кого-то (не всех) всё ещё любят в Москве, кого-то – в Берлине… Случайно ли «с 2008 по 2011 годы около 500 сотрудников белорусской милиции и пограничников прошли в Германии и в самой Беларуси обучающие семинары, организованные немецкой полицией»? Как пояснял-оправдывался тамошний чиновник в 2012 г., «Немецкие силы безопасности хотели ознакомить белорусских милиционеров с европейскими стандартами, с действиями полиции на основе принципов правового государства». Ознакомили… 🙁

Минск, 08.09.2020 – снимки Евгения Ерчака, облетевшие интернет

Кстати, если хорошенечко расспросить «интересную личность» Фаину Киршенбаум из НДИ, замминистра внутренних дел Израиля в первой половине 2010-х, то выяснится, что и официальный Израиль определённое времечко брал пример с Германии… Но мы тут не следователи и не судьи; кому эта тема важна, нехай покопается в открытых источниках.

Что-то я отвлёкся. На резолюции соседних государств официальный Минск ещё может положить… болт, а вот когда бьют по кошельку, это болезненно. Читаю: «В марте правительство и Национальный банк Беларуси обсуждали с МВФ выделение финансовой поддержки в размере до 940 млн долларов в связи с последствиями пандемии». В начале сентября Международный валютный фонд окончательно отказался от этой идеи, т. к. ему необходимы были «гарантии прозрачности и принятия надлежащих политических мер, чтобы обеспечить использование средств на борьбу с пандемией и содействие экономической стабильности». Между тем в Беларуси все эти полгода очень уж избирательно выполнялись рекомендации Всемирной организации здравоохранения… Кроме того, чиновничьи «игры со статистикой», упомянутые в прошлом тексте (листовку воспроизвёл), не прошли бесследно для страны и её жителей: фальсификацию не могли не заметить серьёзные люди за границей. Даже любопытно, кого назначат «крайним» за неполучение кредитов? Думаю, кого-то из уволенных в июне министров или – страшно подумать! – самого Сергея Румаса.

Тем временем золотовалютные резервы Беларуси за август сократились почти на 1,5 млрд долларов, или на 15%, а внешний и внутренний долги с начала года, напротив, выросли. Ещё год-полтора такого «процветания» – и уже не понадобится референдумов с досрочными президентскими выборами.

Ну, а пока режим силён, как никогда! Вечером 9 сентября «силовики» захватили-таки в Минске детскую площадку под кодовым названием «Площадь Перемен». То ли они сами, то ли коммунальники под их присмотром (тут мнения расходятся) закрасили мурал с «диджеями перемен» чёрным и сорвали флаги с будки во дворе, а затем… Люди в масках устроили возле будки «почётный караул», не допуская к ней жильцов двора 🙂

Источник фото

На протяжении четверга, 10 сентября, двор контролировали не менее пяти вооружённых людей, утром 11-го – не менее двух. Впечатляющая победа над здравым смыслом: тут не почётный, а, скорее, позорный караул. С другой стороны… может, в администрации засели адепты Казимира Малевича, фанаты «Чёрного квадрата»? Не исключено, что я недооцениваю власть, и она устроила для сморговцев особый художественно-театральный перформанс (кто-то из них вчера бросил «силовикам»: «Спасибо за шоу!»).

Так или иначе, команде Цабы-Петруши-Кухарева-Сергеенко-Караева-Лукашенок удалось вновь сравнять счёт. На днях в Центральном районе уничтожена была и инсталляция на ул. Нововиленской, посвящённая ОСВОДу – его работники 6 сентября спасали из Комсомольского озера людей, загнанных туда «силовиками»… За то, что ОСВОДовцы действовали по инструкции и переправили потенциальных жертв на другой берег, их самих отправили за решётку («неподчинение»), а кое-кого уже и оштрафовали на круглую сумму.

 

Пётр Третьяков и Денис Чешун, начальники спасательных станций «Заславль-2» и «Комсомольское озеро» (фото отсюда и отсюда)

Из «Комсомольской правды» за 12.09.2020

Самодеятельные художники решили поддержать героев нашего времени, и вот результат:

Cлева – фото 09.09.2020. Вскоре бумажная инсталляция будет не только ободрана, но и забелена (cоседние каляки-маляки, видимо, не было приказа трогать; фото 11.09.2020)

«Первое лицо» рассуждало в 2008 г.: «Свою страну я вижу стабильным государством, где через 10 лет будут жить не 10 миллионов, а 13 миллионов человек, дай Бог. А нам надо 25—30 миллионов населения на этой земле…» Увы, в 2018 г. численность населения Беларуси не дотянула и до 10 миллионов; в 2019 г. она составляла, если верить Белстату, 9 миллионов 413 тысяч человек (в 2009 г. было на 91 тысячу больше). Кажется, это ещё один довод в пользу смены «верхушки» – а вдруг после этого демографическая ситуация улучшится?

Вот руководство «главного еврейского союза» в 2014 г. сменилось – и что мы видим? В 2009 г. перепись насчитывала в РБ 12926 евреев, а в 2019 г. – 13705, т. е. наблюдается прирост на целых 6% 🙂 Конечно, он может отображать какие-то статистические хитрости (не помню, как 11 лет назад, а в прошлом году перепись проводилась «спустя рукава», как и многое в нашем царстве-государстве), но хочется-то верить в лучшее. В 1990-х «еврейское население» сократилось в 4 раза (до 28 тыс.), в 2000-х – ещё в 2 раза с гаком, а в 2010-х – вон оно как! Может, Беларусь и впрямь становится более-менее уютным местом для евреев, несмотря на все ЦУ вроде «нормализовать, поставить под контроль» (апрель 2015 г.)…

В 2012 г. я заметил в интервью Максу Ж. с телеканала «Б.», что в начале ХXI в. уровень антисемитизма упал в Беларуси. В 2016 г. популярный минский портал не без оснований развивал мысль, что «сейчас быть евреем модно». К покойному Юрию Зиссеру можно относиться по-разному, но в 2010-х для продвижения позитивного образа «еврея, гражданина Беларуси» он сделал немало. Конечно же, трудились и другие: организаторы более-менее открытых для публики фестивалей вроде «Сити Ханука», «Таки Песах» и т. п. Подозреваю, что после такой «идеологической обработки» многие молодые люди потянулись к еврейству, презрев галахические нормы.

Насколько прочна легко и быстро приобретённая самоидентификация – трудно сказать, никого не осуждаю и не хвалю. С любопытством наблюдал за феноменом капеллы «Zhydovachka», которая образовалась в 2017 г., а в 2019 г. спровоцировала своим названием изрядный скандал, особенно среди «профессиональных евреев»: см. здесь, здесь и здесь. Между прочим, год назад я не воевал за что-то (или против кого-то) – просто делился информацией и высказывал своё мнение о кликушестве, на которое купилась кучка «солидных людей». По-моему, в их голове прочно засела схема советского времени: «Сегодня ты играешь джаз, а завтра родину продашь!» То бишь, сегодня нарекаешь ансамбль «Жыдовачкай», а завтра идёшь громить еврейский общинный дом. 🙁

Видимо та же схема в голове у тех, кто отправил за решётку диджеев за включение «Перемен!» на официальном мероприятии… А теперь самоуверенно распоряжается городским пространством, повелевая замазывать муралы и срывать бело-красно-белые флаги.

Сейчас радуют не обращения «белорусской интеллигенции» к миру (т. е. ко всем и к никому), а конкретные действия. Например, в начале месяца несколько преподавателей Минского государственного лингвистического университета заступились за студентов, схваченных милицией. Среди педагогов-смельчаков – и лучший гексашахматист Беларуси, многократный чемпион страны по сёги, доцент кафедры итальянского языка Сергей Корчицкий, бывший когда-то моим соратником в журналах «Шахматы» и «Шахматы-плюс» (горжусь).

С. Корчицкий

Cергей ещё в 2009 г. хорошо сказанул, когда его пыталась использовать госпропаганда: «Чем больше мятежников, тем сложнее найти палачей». А в сентябре 2020 г. провёл историческую параллель:

Думаю, в этой ситуации лучший пример для педагогов — история Януша Корчака. До войны он уже был известным писателем и учителем. На пути в газовую камеру один из нацистов его узнал и остановил: «Вам сюда не нужно», но Януш пошел внутрь со своими учениками. В нашей ситуации настоящий педагог тоже должен проявить солидарность.

Видеообращение сотрудников МГЛУ

…Вдумчивому политологу Андрею Егорову, о котором было в прошлый раз, досталось 10 суток ареста. А сегодня 15 суток влепили бывшему журналисту ОНТ Дмитрию Семченко, ещё недавно рассказывавшему, какой молодец Лукашенко-старший, но «хлопнувшему дверью» после волны террора 9-12 августа. Система власти всё больше напоминает мафию, где «вход – рубль, выход – два», где «предателям» назначают особо жёсткое наказание. Даже если журналист действительно участвовал в «несанкционированном митинге», ему на первый раз могли вынести предупреждение, выписать штраф или трое суток, тем более что, как сообщает тутбай, «свидетельских показаний или других доказательств участия Дмитрия в митинге в суде озвучено не было». Но зампред Фрунзенского районного суда Юлия Близнюк (запомним это имя) решила иначе.

Вольф Рубинчик, г. Минск

11.09.2020

wrubinchyk[at]gmail.com

Опубликовано 11.09.2020  23:21

В. Рубінчык. Куды беднаму яўрэю дзявацца?..

Учора трэці і апошні раз завітаў да «пікетчыкаў» ля Камароўскага рынка. Падпісаўся за Уладзіміра Няпомняшчых.

Зборшчык подпісаў за гомельскага пенсіянера – таксама пенсіянер – трымаў сябе сціпла, нават не дэманструючы фота свайго «боса»

Падышоў я і да Вольгі Кавальковай… Аднак ні Уладзімір, ні Вольга, ні Мікола Казлоў, якога падтрымаў мінулым разам, забраныя подпісы здаваць не будуць. Мажліва, яны калекцыяніруюць аўтографы.

Атмасфера 14.06.2020 была больш панурая, чым тыдзень, а тым болей – чым два тыдні таму.

Так было апоўдні; так – на гадзіну пазней

Нават музыка, пакуль я гойсаў па плошчы, не грала 🙁 Відаць, паўплывалі «наезды» згары як на ўстановы («Белгазпрамбанк»), так і на людзей. Вунь 10 чэрвеня чарговыя тэрміны адміністрацыйнага арышту дасталі відэаблогер Шэры Кот, ён жа Дзмітрый Казлоў, і актывісты ініцыятывы «Еўрапейская Беларусь» Арцём Чарняк ды Міхаіл Бандарэнка.

Паслухайма песню «Шэры кот» (2018) гурта «Голая манашка» – не пра блогера, дык пра непарадны Мінск…

На масцы ў дзяўчыны: «Ха-ха, я тут жыву»

Ну, пра час, патрачаны ўчора на Камароўцы, не шкадую: хоць знаёмых пабачыў. Сярод іх былі двое ўплывовых журналістаў, з якімі падзяліўся думкамі аб памыснасці «народных» помнікаў медыяменеджарам і палітычным аналітыкам. Праўда, энтузіязму ў суразмоўцаў не прасочвалася – яны быццам бы не супраць, але… Баюся, ідэйка будзе прыдушана следам за папярэднімі.

А раптам не? Тады помнік рана памерлым заснавальнікам і рэдактарам СМІ варта было б прысвяціць не толькі пералічаным раней Базану, Валадашчуку, Герменчуку, Зісеру, Каралю, Ліпаю, Шырокаму, а і Эдуарду Брокараву з Горак (1961–2010). Гэта заснавальнік газеты «Узгорак», якая гадоў 6 таму друкавала мае опусы.

Да спісу палітаналітыкаў – Багуцкі, Бугрова, Навумава, Панькоўскі, Патупа, Сіліцкі, Чарноў – далучыў бы Анатоля Майсеню (1959–1996). Ён загінуў у аўтакатастрофе пры цьмяных абставінах.

Э. Брокараў, А. Майсеня

Выглядае, зварот з заклікам надаць вуліцы ў Мінску імя Юрыя Зісера, дарма што раскручаны ў мас-медыя («тутбай», «сіцідог», «куку», «Еўрарадыё», «РС», «Белсат», «Белпартызан», «Новы час»…), не збярэ 5000 подпісаў. Нагадаю: колькі год таму за вуліцу Васіля Быкава ў Мінску выказаліся звыш 100000 чалавек – праўда, і гэта пакуль што не дало плёну.

Праз дзень «зісераўская» петыцыя мае быць адпраўлена ў Мінгарвыканкам; на сёння яе падпісалі 4600. Сваё стаўленне я выказаў у траўні, яно не змянілася. Калі коратка: цешыць любая праява законнай грамадскай актыўнасці, сам жа мару пра іншае.

Задзёрысты блогер, раней ужо цытаваны на belisrael (Аляксандр Бур’як), ведаў Ю. Зісера асабіста ды напісаў пра яго нешта кшталту мемуараў. Прапаную ў перакладзе на беларускую больш-менш аб’ектыўнае, абгрунтаванае, карэктнае:

Ён крыху вылучаўся на мясцовым шэраватым фоне. Не як белая варона, але блізка да гэтага.

Самарэалізавацца ў сумленным грамадска-карысным бізнэсе ён спрабаваў, але хутка ўпёрся ў тую акалічнасць, што трэба шмат кампраміснічаць, іначай справа дрэнь.

Зісер – адзіны ў маім полі зроку чалавек, які назваў сваю фірму прыстойна – «Надзейныя праграмы».

Нацыянальна-заклапочаныя беларусы ставіліся да яго з халадком – не толькі таму, што яўрэй і прыхадзень, але таксама таму, што ён занадта ладзіў з уладай. А не будзеш ладзіць з уладай – не будзеш паспяховым у гэтай краіне.

Блізу 1991 г. Зісер мякка клеіўся да Ашчадбанка наконт праграмы для апрацоўкі ордэраў, а я якраз працаваў у Мінскім абласным упраўленні гэтага банка на пасадзе галоўнага спецыяліста аддзела аўтаматызацыі. Мы з Зісерам разам з’ездзілі на электрычцы ў Барысаў… Добра паразмаўлялі ў тую паездку і знайшлі агульнае ў інтарэсах, грамадскай пазіцыі і некаторых дэталях біяграфіі. Я калісьці быў галоўным «нефармалам» у сваім НДІ, Зісер – у сваім. «Нефармалы» – гэта былі тыя, хто адкрыта, але ў межах закона, выступалі за «дэмакратыю» і супраць засілля КПСС.

Наконт сваёй фірмы Зісер тады сказаў, што плаціць свайму вядучаму спецыялісту больш, чым сабе. Веру, што так і было: Зісер імкнуўся быць правільным.

Тое, што Ю. З. у 2000-х быў ледзь не яўрэйскім «смотрящим по Белоруссии» (не ведаю, як перакласці слоўца з блатнога арго) ды стаў «гонарам беларускага яўрэйства», па-мойму, перабольшана. Да сярэдзіны 2010-х не дужа-то Юрый Анатольевіч гарнуўся да т. зв. «абшчыны», у сэнсе да тутэйшых яўрэйскіх суполак. Пасля сумнавядомых выказванняў Лукашэнкі ўвесну 2015 г. («не можам нармалізаваць») Зісер пакрыўдзіўся за тое, што суполкі гучна за яго не заступіліся… Крыўду ён выплюхнуў у фб увосень 2019 г., дык «рэфармісты» патлумачылі Ю. З., што ён тады ляцеў у самалёце і з ім не маглі звязацца, каб эфектыўна абараніць… Па-мойму, так сабе адмазка.

Як бы ні было, прадпрымальнік цікавіўся некаторымі (каля)яўрэйскімі праектамі і фундаваў іх. Але ў тым жа маштабе, калі не большым, ён фундаваў «неяўрэйскія» ініцыятывы – «фестываль Башмета», рэстаўрацыю арганаў. Не саромеўся сваіх сімпатый да хрысціянства і ўсходніх паганскіх практык, а з іудаізмам меў няпростыя стасункі. Менаваў сябе агностыкам.

Спачатку Ю. З. разышоўся быў з «яўрэйскім істэблішментам» у стаўленні да барысаўскага гурта «Жыдовачка». Апублікаваў іранічны пост пра актывістаў, каторым няма чаго рабіць, акрамя як цкаваць аматарскую капелу за назоў, а маглі б павесіць мемарыяльную таблічку на будынку Харальнай сінагогі, etc. Наракаў, што яго не запрасілі на пасяджэнне ў верасні 2019 г., дзе «прафесійныя яўрэі» вырашылі паскардзіцца на гурт у «інстанцыі». Аднак неўзабаве Зісер & скаржнікі замірыліся ды разам правялі клезмер-фэст, пакінуўшы «Жыдовачку» за бортам.

Мяркую, па сутнасці меў А. Бур’як рацыю і ў наступным:

Нейкі час Зісер спрабаваў зрабіцца блогерам, але справа не пайшла: яго тэксты вялікай увагі не прыцягвалі. Быў ён разумненькі, але яго крэатыўнасць рэалізоўвалася на нізкіх узроўнях складанасці: падсекчы новае і моднае ды раней улезці ў струмень. А вось хадзіць супраць цячэння і кляпаць радыкальнае сваё насуперак усяму – гэта было не яго, не Зісерава.

Да партала tut.by, запушчанага ў 2000 г., быў, напрыклад, даволі цікавы сайт open.by. Пішуць, што беларуская інтэрнэт-крама Oz.by таксама з’явілася ў 1999 г. «Бацькам байнета», як тут, я б Зісера не назваў. Тым не менш мінскі дзелавы клуб «Шэкель» (тузін дзівуноў) заявіў на сваёй fb-старонцы (17.05.2020, пер. з рус.):

Без Юрыя Анатольевіча Байнет (у арыгінале з вялікай літары – В. Р.) пачаўся б не ў 2000, а гадоў на 5 пазней. Ён задаў тэмп і першы паказаў, што ў Байнет трэба і можна ўкладваць грошы. Ён сфармаваў попыт.

Для Яўрэйскага Дзелавога Клуба і для ўсёй яўрэйскай абшчыны – гэта быў больш, чым сябар. Гэта была ролевая мадэль чалавека, яўрэя, філантропа і бізнэсмена!

Паколькі радкі ад «Шэкеля» з’явіліся ў дзень смерці Юрыя Зісера, пэўная гіпербалізацыя ў іх зразумелая й вытлумачальная… Не ведаю, як для «абшчыны», а для мяне Ю. З. быў чалавекам неадназначным, з моцнымі і слабымі бакамі. Тое самае сказаў бы пра Пятра Марцава – шматгадовага шэфа «Белорусской деловой газеты». Мабыць, у 1990–2000-х не было тут анёлаў у бізнэсе, i я не ўпэўнены, што яны сустракаюцца зараз. «Бізнэс-анёлы» – іншае…

Ну, і зноўку пра выбары-дурыбары. Як давесці электарату, што адзін чэл пасля 26 гадоў кіравання мусіць застацца яшчэ на пяцігоддзе? Слушны адказ: «ад супраціўнага», то бок расказаць, што астатнія будуць яшчэ горшымі…

Агітпроп ужо даўно не «прадае» Лукашэнку-інаватара, які павядзе ўсіх у «моцную і квітнеючую Беларусь». Акцэнт робіцца на стабільнасці; шмат разоў за апошнія гады краіна менавалася «астраўком бяспекі» (нядаўна – тут). «Мы павінны забяспечыць кожнаму чалавеку магчымасць спакойна хадзіць па сваёй зямлі, а бацькам – як гэта заўсёды было ва ўсіх нашых гарадах – спакойна не проста хадзіць па зямлі, а з маленькімі дзеткамі за руку ў любы час сутак». Звязаць збор подпісаў і пагрозу для дзетак, якім прыспічыла пагуляць за руку з бацькамі, напр., а 3-й гадзіне ночы, да Рыгорыча ніхто не дапяў; пэўна, гэта мясцовае ноў-хаў. Лалітыка – яна такая лалітыка…

А калі больш сур’ёзна – ці такая ўжо бяспечная Беларусь? Зірнем у спіс краін, расстаўленых паводле колькасці наўмысна забітых на 100 тыс. чалавек за год. Сінявокая (2,39) глядзіцца лепей за Расію ды Украіну, але значна саступае Польшчы (0,73), Чэхіі (0,6), Славакіі (1,37),  Cербіі (1,23), Харватыі (0,58)… Тут я згадаў «славянскія» краіны. Што казаць пра Скандынавію; нам трэба цягнуцца да ўзроўню ваяўнічых Азербайджана (2,2) ды Арменіі (1,69), і нават… да Буркіна-Фасо (1,3), з якой адзін выскаляка ўсё пнецца паставіць нас «на адну дошку».

Магчыма, падлеткавага хуліганства і публічных п’яных выбрыкаў такі паменшала ў параўнанні з 1990-х гадамі, але не толькі таму, што вырас штат міліцыі. Праз тэхнічны прагрэс (амаль усе цяпер з мабільнікамі, многа дзе вісяць відэакамеры…) дробныя правапарушэнні цяпер лягчэй фіксуюцца. Разам з тым няможна выключаць, што пільны кантроль пры адсутнасці эфектыўнай сістэмы псіхалагічнай разгрузкі/дапамогі цісне на маладое пакаленне, стымулюючы буйныя акты гвалту.

На маёй памяці, «астравок бяспекі» ў ХХІ ст. скаланалі:

выбухі ў Віцебску (верасень 2005, дзясяткі параненых);

выбух у цэнтры Мінска (ліпень 2008, дзясяткі параненых);

выбух у мінскім метро (красавік 2011; 15 забітых, сотні параненых);

напад юнака з бензапілой і сякерай на жанчын у сталічным гандлёвым цэнтры «Еўропа» (кастрычнік 2016; 1 забітая, 2 параненыя);

напад вучня з нажом на настаўніцу і іншых вучняў у Стоўбцах (люты 2019; 2 забітых, 2 параненых)…

І ўсё гэта нарабіла не «пятая калона». Думаю, «няшчасны выпадак» у час салюту 3 ліпеня 2019 г., калі ў Мінску загінула жанчына, а многія гледачы былі паранены аскепкамі, цалкам спісаць на «замежжа» (расійскіх піратэхнікаў) таксама не ўдасца. Давайце ўжо хоць самі сабе прызнаемся: «прагніла нешта ў дацкім каралеўстве», у т. л. з бяспекай. Так, многія ўчастковыя і следакі стараюцца, але кіраўніцтва доўгі час зашмат увагі надавала розным фетышам… той жа скульптуры гарадавога на вул. Гарадскі Вал, праз «непаважлівае стаўленне» да якой пацярпела шмат мінакоў.

Тэарэтычна, усё пачынаецца ў школе. Пра тое, чым ёсць адукацыя ў сучаснай РБ, было сказана шмат… І нямала гаворыць пра яе намер зволіць Ганну Севярынец са смалявіцкай гімназіі за верш, у якім нехта ўгледзеў «пагрозу для Колі». Са слоў Ганны, дырэктар гімназіі мяркуе, што справа настаўнікаў – абслугоўваць ідэалогію. А меркаванне педагога Яўгена Лівянта, чые заняткі нагадваюць сеанс адначасовай гульні па шахматах,  чытайце тут.

 

Г. Севярынец і Я. Лівянт

За 2,5 месяцы ў Беларусі ад COVID-19 памерла, паводле афіцыйных звестак, 312 чалавек – ужо больш, чым у Ізраілі (302), хаця 5 мая суадносіны былі іншыя: 107 супроць 237. Наўрад ці тутэйшая адміністрацыя ставіла сабе за мэту скараціць «пагалоўе», аднак яе, мякка кажучы, легкадумнасць раздражняе людзей. З другога боку, мільёны сем’яў у РБ сёлета не зведалі таго, што перажылі тысячы сем’яў цяжка хворых ды сотні сем’яў памерлых, і дзеля «санітарнай бяспекі» на бадавень не палезуць.

Агулам, грамадзянскай вайны ў нас не будзе; можа быць такая «барацьба за мір», пры якой каменя на камяні не застанецца… Адмыслова для звышпільных: на прыярытэт у гэтай выснове не прэтэндую. І рады быў бы памыліцца ў другой яе частцы.

Вольф Рубінчык, г. Мінск

15.06.2020

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 15.06.2020  16:16

Яўрэйская скрыпка з Масквы зайграе пад Барысавам (бел./рус.)

(перевод на русский язык см. ниже)

Піша Наталля Голава

Вечар пранізлівай клезмерскай музыкі і местачковых танцаў адбудзецца ў сядзібе «Бівак» у нядзелю, 8 снежня 2019 г. Афішу і кантакты глядзіце ніжэй, у канцы тэксту.

На фота by Yulia Kabakova – скрыпач Аляксей Розаў / На фото Ю. Кабаковой – скрипач А. Розов

Адразу скажу, арганізатары не спрабуюць гуляцца ў дабрачыннасць, хаця імпрэза і не прынясе ім ніякай матэрыяльнай выгоды. І, выбачайце за нядаўна падораны калегамі мем, «бясплатнага яўрэйскага фестывалю» тут не будзе. Кагосьці, напэўна, расчарую, але мы пакуль што не гатовыя дарыць людзям свята за свае грошы, грантаў не атрымлівалі, спонсараў не маем, дык лагічна, што ўкладзеныя ў івэнт асабістыя сродкі мусяць быць кампенсаваныя, пра што даводзіцца паклапаціцца загадзя. Таму ўваход на вечарыну, дзе будуць канцэрт, танцы пад жывое музычнае суправаджэнне і элегантны фуршэт, трошкі каштуе, і яно таго вартае.

Мы, барысаўскі Клуб гістарычнага танца, запрасілі госця з Масквы Аляксея Розава – скрыпача, які выдатна адчувае розніцу паміж музыкай для танцораў і музыкай для сцэны. Але і ў тым, і ў другім выпадку гэта скрыпка, што не толькі «робіць танцорам кач» альбо паказвае свой тэхнічны ўзровень слухачам, а і расказвае гісторыю, звяртаючы да вас свой асабісты месадж. Як вы ведаеце, для яўрэйскага tentser’а (асабліва таго, каму трошкі за сорак) гэта, бадай, самае важнае. Як не сільна ведаеце (што не сорамна, бо мы ў Барысаве таксама не нарадзіліся з гэтымі ведамі), то зараз патлумачу.

Цікавасць да традыцыйных яўрэйскіх танцаў (не блытаць з ізраільскімі флэшмобамі!), пра якія ў Беларусі нават самі яўрэі не надта ведаюць, у мяне з’явілася гадоў з трох таму. Дзякуючы тэорыі гэтых самых не-ўспомню-колькі-рукапоціскаў я даведалася пра лідара адраджэння клезмерскага руху Амерыкі 1970-х Зева Фельдмана – даследчыка, музыканта і харызматычнага танцора. На хвіліначку, Зеў мае беларускія карані, але дагэтуль ніколі не завітваў у Беларусь. Была радая, калі ён адказаў мне на асабісты ліст. Ліст лёсу, так бы мовіць. Бо праз дыялогі з панам Фельдманам, ягоныя навуковыя тэксты і відэалекцыі ў мяне пачалося няспыннае і бясконцае падарожжа ў к̶о̶с̶м̶а̶с̶ Хосідал. Маю на ўвазе яўрэйскі сольны танец для тых, каму, як ужо вышэй казала, за…, але пра гэта збіраюся напісаць асобны тэкст.

Фота з Facebook, аўтарка Yulia Kabakova Хосідал Зева Фельдмана на фінальным балі YSW / Фото Ю. Кабаковой – Хосидл Зева Фельдмана на финальном балу YSW

І так здарылася (незапланаваны цуд, як у жыдоўскіх казках!), што наша капэла «Жыдовачка» (дасьвіданне тым, хто толькі што плюнуў на свой манітор і закрыў старонку) патрапіла летам 2019 года ў нямецкі горад Ваймар на самы атмасферны ідыш-фестываль Еўропы – Yiddish Summer Weimar. Там мы і пазнаёміліся з Аляксеем Розавым – у Ваймары ён у час заняткаў акампаніраваў нашаму, да той пары віртуальнаму, кансультанту Зеву Фельдману, з якім таксама адбылася доўгачаканая сустрэча.

Фота з Facebook аўтарства Shendl Kopitman-Kovnatskiy – Аляксей Розаў з Зевам Фельдманам на варкшопе / Фото Шендл Копитман-Ковнацки – Алексей Розов на воркшопе

Калі вы хочаце нешта глыбокае і сапраўднае ведаць пра ідыш-культуру, нешта апрача «шабат шалом» у нядзелю і «пакажыце нам клезмерскія танцы» (не жартую, рэальная лексіка некаторых беларускіх прамоўтараў яўрэйскай спадчыны), збірайце грошы, таварышчы, плануйце летні адпачынак і адпраўляйцеся ў месца ідыш-любові – Ваймар. Але ёсць адзін нюанс. Маю смутнае падазрэнне, што вам не захочацца адтуль вяртацца ў вашую Сінявокую, быццам бы талерантную і ўсю-такую-сіянізм-фрэндлі.

Уявіце сабе карцінку. Сотня, а мо і болей людзей з усёй Еўропы, постсавецкіх краін, Амерыкі, Японіі (!) шмат тыдняў разам і ў цалкам дэмакратычнай абстановачцы вывучае ідыш, займаецца музыкай, спевамі, тэатрам, грае вялікім аркестрам і танчыць цесным, рознамоўным колам. У памяшканнях і проста на вуліцах старога горада. Без пафасу і экзальтацыі (прасціця, але мы дома трошкі этым усё яшчэ грашым). Тут няма мяжы паміж т’ютарамі і вучнямі, прафесіяналамі і аматарамі. Можна паспрабаваць усё, і, як кажа Зеў Фельдман, «Ідыш Самар Ваймар» дае вам столькі, колькі вы здольныя даць яму.

Фота з Facebook, аўтарка Yulia Kabakova – фінальны баль YSW / Фото Ю. Кабаковой – финальный бал YSW

У нас з «Жыдовачкай» на танцавальны аркестр і танцы быў цэлы тыдзень. І кожны дзень у невялікай утульнай залі, у маленькай інтэрнацыянальнай групе мы вывучалі Хосідал з Зевам Фельдманам. Слухаючы акардэон Алана Берна (гэта дырэктар фестывалю і Other Music Academy, каторая ладзіць YSW) і скрыпку Аляксея Розава, я, напэўна, упершыню зразумела, як мяняецца сутнасць руху і жэсту, калі музыкант насамрэч разумее танцораў. І, падаецца, на метафізічным узроўні адчувае танцавальную прыроду яўрэйскіх мелодый.

Да Ваймара мы планавалі зрабіць гэтай восенню ў Беларусі двухдзённыя варкшопы па клезмеру і ашкеназскіх танцах з Зевам Фельдманам, нават пачалі збіраць грошы на інтэрнэт-платформе, але стала ясна, што паспяшаліся. Так бывае, калі раптам думаеш, што ты такі прасунуты і ўсё ведаеш. Дзякуючы YSW нашае з zhydovachka-ladies бачанне моцна змянілася. Варкшопы мы вырашылі перанесці на наступны год, таму грошы працягваем збіраць. А ў гэтым годзе ладзім нешта кшталту intro, у тым ліку да нашага праекту #shtetlfolkfest, пра які ўпершыню афіцыйна паведамім акурат на вечарыне 8 снежня. Увогуле, гэтую камерную сустрэчу ў падбарысаўскім лесе прыдумалі зладзіць, каб пазнаёміць з танцавальнай яўрэйскай музыкай у выкананні выдатнага скрыпача тых, з кім сябруем і хто патэнцыйна можа зрабіцца наведвальнікам варкшопаў наступнага года.

Трэба адзначыць, што ідэя імпрэзы хутка знайшла партнёраў. «Бівак» прапанаваў пляцоўку і фуршэт. Адкрыецца ж вечар выступам стыпендыятаў Фонду Юрыя Розума, юных талентаў з Жодзіна.

P.S. Магчыма, кагосьці цікавіць, якім чынам бедныя яўрэйскія дзевушкі з правінцыі патрапілі на нятанны івэнт у Нямеччыну. А вось такі патрапілі – дзякуючы праграме МОСТ. Пішыце заяўкі, ваша мара мусіць быць падтрыманая.

Ната Голава, г. Барысаў

Ад belisrael

Вы можаце падтрымаць Нату Голаву і яе танцавальную групу, звязаўшыся з ёй ч-з старонку ў фэйсбуку (Anna Avota) – або напішыце на сайт, пасля чаго атрымаеце яе эл. адрас.

* * *

Еврейская скрипка из Москвы заиграет под Борисовом

Пишет Наталия Голова

Вечер пронзительной клезмерской музыки и местечковых танцев состоится в усадьбе «Бивак» в воскресенье, 8 декабря 2019 г. Афишу и контакты см. ниже выше, в конце белорусскоязычного текста.

Сразу скажу, организаторы не пытаются играть в благотворительность, хотя мероприятие и не принесёт им никакой материальной выгоды. И, простите за недавно подаренный коллегами мем, «бесплатного еврейского фестиваля» здесь не будет. Кого-то, наверное, разочарую, но мы пока не готовы дарить людям праздник за свои деньги, грантов не получали, спонсоров не имеем. Итак, логично, что вложенные в ивент личные средства должны быть компенсированы, о чём приходится позаботиться заранее. Поэтому вход на вечер, где будут концерт, танцы под живое музыкальное сопровождение и элегантный фуршет, платный, но оно того стоит.

Мы, борисовский Клуб исторического танца, пригласили гостя из Москвы Алексея Розова – скрипача, который отлично чувствует разницу между музыкой для танцоров и музыкой для сцены. Но и в том, и в другом случае это скрипка, которая не только «делает танцорам кач» или показывает свой технический уровень слушателям, а и рассказывает историю, обращая к вам свой собственный мессидж. Как вы знаете, для еврейского tentser’а (особенно того, кому немного за сорок) это, пожалуй, самое важное. Если не сильно знаете (что не стыдно, поскольку мы в Борисове тоже не родились с этими знаниями), то сейчас объясню.

Интерес к традиционным еврейским танцам (не путать с израильскими флешмобами!), о которых в Беларуси даже сами евреи не очень знают, у меня появился года три назад. Благодаря теории этих самых не-вспомню-скольких рукопожатий я узнала о лидере возрождения клезмерского движения Америки 1970-х Зеве Фельдмане – исследователе, музыканте и харизматичном танцоре. На минуточку, Зев имеет белорусские корни, но до сих пор ни разу не посещал Беларусь. Была рада, когда он ответил мне на личное письмо – письмо судьбы, если можно так сказать. Ведь путём диалогов с г-ном Фельдманом, его научных текстов и видеолекций у меня началось безостановочное и бесконечное путешествие в к̶о̶с̶м̶ос̶ Хосидл. Имею в виду еврейский сольный танец для тех, кому, как уже выше говорила, за…, но об этом собираюсь написать отдельный текст.

И так случилось (незапланированное чудо, как в еврейских сказках!), что наша капелла «Жыдовачка» (досвиданье тем, кто только что плюнул на свой монитор и закрыл страницу) попала летом 2019 года в немецкий город Веймар на самый атмосферный идиш-фестиваль Европы – Yiddish Summer Weimar. Там мы и познакомились с Алексеем Розовым – в Веймаре он во время занятий аккомпанировал нашему, до той поры виртуальному, консультанту Зеву Фельдману, с которым тоже состоялась долгожданная встреча.

Если вы хотите что-то глубокое и настоящее знать об идиш-культуре, что-то помимо «шабат шалом» в воскресенье и «покажите нам клезмерские танцы» (не шучу, реальная лексика некоторых белорусских промоутеров еврейского наследия), собирайте деньги, товарищи, планируйте летний отпуск и отправляйтесь в место идиш-любви – Веймар. Но есть один нюанс. Смутно подозреваю, что вам не захочется оттуда возвращаться в вашу Синеокую, якобы толерантную и всю-такую-сионизм-френдли.

Представьте себе картинку. Сотня, а может и больше людей изо всей Европы, постсоветских стран, Америки, Японии (!) много недель вместе и в очень демократичной обстановочке изучает идиш, занимается музыкой, пением, театром, играет большим оркестром и танцует в тесном, разноязычном кругу. В помещениях и просто на улицах старого города. Без пафоса и экзальтации (простите, но мы дома немножко этим всё ещё грешим). Здесь нет границы между тьюторами и учениками, профессионалами и любителями. Можно попробовать всё, и, как говорит Зев Фельдман, «Идиш Саммар Ваймар» даёт вам столько, сколько вы способны дать ему.

У нас з «Жыдовачкай» на танцевальный оркестр и танцы была целая неделя. И каждый день в небольшом уютном зале, в маленькой интернациональной группе мы изучали Хосидл с Зевом Фельдманом. Слушая аккордеон Алана Берна (это директор фестиваля и Other Music Academy, которая устраивает YSW) и скрипку Алексея Розова, я, наверное, впервые поняла, как меняется сущность движения и жеста, когда музыкант действительно понимает танцоров. И, кажется, на метафизическом уровне чувствует танцевальную природу еврейских мелодий.

До Веймара мы планировали устроить этой осенью в Беларуси двухдневные воркшопы по клезмеру и ашкеназским танцам с Зевом Фельдманом, даже начали собирать деньги на интернет-платформе, но стало ясно, что поспешили. Так бывает, когда вдруг думаешь, что ты такой продвинутый и всё знаешь. Благодаря YSW наше с zhydovachka-ladies видение сильно изменилось. Воркшопы мы решили перенести на следующий год, поэтому деньги продолжаем собирать. А в этом году устраиваем что-то вроде intro, в том числе к нашему проекту #shtetlfolkfest, о котором впервые официально сообщим именно на вечере 8 декабря. Вообще, эту камерную встречу в подборисовском лесу придумали сделать, чтобы познакомить с танцевальной еврейской музыкой в исполнении отличного скрипача тех, с кем дружим и кто потенциально может сделаться посетителем воркшопов следующего года.

Нужно отметить, что идея мероприятия быстро нашла партнёров. «Бивак» предложил площадку и фуршет. Откроется же вечер выступлением стипендиатов Фонда Юрия Розума, юных талантов из Жодино.

P.S. Возможно, кого-то интересует, каким образом бедные еврейские девушки из провинции попали на недешёвый ивент в Германию. А вот попали-такиблагодаря программе МОСТ. Пишите заявки, ваша мечта должна быть поддержана.

Ната Голова, г. Борисов

От belisrael

Вы можете поддержать Нату Голову и ее танцевальную группу, связавшись с ней ч-з стр. в фейсбуке (Anna Avota) или напишите на сайт, после чего получите ее эл. адрес.

Опубликовано 21.11.2019  14:34

В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ & МУХІ (109)

Шалом у гонар праўдзівай вясны! Сёння першае слова – чытачам.

Піша Алесь Рэзнікаў: «Мяне ўразіў 19 сакавіка выступ клейзмерскай (калі так можна назваць) дзявочай капэлы з Барысава Жыдовачка ў кавярні Гудвін у Менску. Выступ і танцы былі вельмі захапляльнымі і эмацыйнымі, быў таксама паказаны анонс бязгукавага чорна-белага фільма Чароўныя нажнічкі, прычым музыкі падчас фільмы гралі як тапёры. Фільм аздоблены прыкольнымі тытрамі… Было крууута!» Сам я фільму і танцаў не бачыў, але веру. І незнаёмыя мне «жыдовачкі» хаця б спрабуюць нешта зрабіць для рэканструкцыі яўрэйскай мінуўшчыны… Яны больш сімпатычныя, чым журналіст-краязнавец Кастусь Ш., які знайшоў у сеціве сканы даваенных яўрэйскіх газет (газеты выходзілі ў яго родным Глыбоцкім краі) ды «ўключыў іронію»: «Хоць ты ідзіш цяпер вучы». І потым у фэйсбучнай дыскусіі: «А нашто беларусу ідыш ведаць?» ¯\_(ツ)_/¯

Анатоль Сідарэвіч, гісторык & юдафіл, які займае ў беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі якраз тую ж пасаду, што І. В. Каламойскі – ва ўкраінскім «УКРОПе», яшчэ ў 2016 г. тлумачыў, навошта беларусам ідыш. Сёлета ж ён – Сідарэвіч, а не Каламойскі – падзяліўся сваім запісам з дзённіка (22 сакавіка 2019 г.):

Учора вярнуўся з Вільні. Чатыры дні працаваў у бібліятэцы імя Ўрублеўскіх. «Гоман» (тыя нумары, якіх няма ў Менску), «Przegląd Wileński», рукапісы…

Іду па Вялікай у бок вакзала і чую ці то барабан, ці то іншы ўдарны інструмент, а потым – пяянне. Галасы маладыя, бадзёрыя, спяваюць хораша. Нарэшце бачу, што на другім баку вуліцы насустрач рухаецца невялікая калона.

Людзі спыняюцца, узіраюцца. Хто і з якой нагоды гэтак пяе? Мне стукнула ў галаву, што гэта ж Пурым… На літоўска-беларуска-польскай трасянцы тлумачу людзям, што гэта židai святкуюць вялікае і вясёлае свята, свята выратавання.

Шкада, не ведаю слоў тае песні. Пра што яна – пра смерць Амана, пра Эсфір? Шкада, што не малады і часу да адпраўлення цягніка ў абрэз, а то і далучыўся б да вясёлага натоўпу, які святкуе Пурым радаснымі спевамі.

У жыцці сустракаў толькі адну жанчыну з імем Эсфір (Эстэр).

Мне было 16. Я прыехаў з Заходняй Беларусі ў Слуцак. У Слуцку на макароннай фабрыцы, дзе працавала мая цётка Валя, я ўбачыў, як робяць цеста для джэмаў і павідла. Яблыкі, шмат яблыкаў ашпарваюць з вялікага шланга, а потым гэтую масу перапрацоўвае машына…

Я ўражаны. Побач са мною стаяць мая цётка і Эсфір Ізраілеўна, з якою цётка мяне пазнаёміла. Эсфір Ізраілеўна жыве ў доме цётчынага свёкра… Я кажу:

– Гэта ж і гніль, і чэрві ў цеста ідуць…

І чую голас Эсфіры Ізраілеўны:

– Мальчик, не то черви, что мы едим, а то, что нас ест.

Колькі год прайшло, а помніцца. На ўсё жыццё ўрэзалася ў памяць. Як і вочы Эсфіры Ізраілеўны. Поўныя смутку вочы дачкі свайго народа. І зноў успомніў. Габрэйская дзяўчынка, якая з яблыкам у руцэ сядзіць у хаце ля акна і глядзіць на вуліцу. Маладзенькая, прыгожая «дщерь Иерусалимская», а вочы ўжо поўныя смутку. Гэта кадр з фільма Валерыя Рыбарава «Чужая бацькаўшчына» паводле аднайменнага рамана Вячаслава Адамчыка. Я кансультаваў той фільм. Аператарам фільма быў Фелікс Кучар. Яго бацька – Алесь (для мяне – Айзік Евелевіч) Кучар.

А. Рэзнікаў (фота В. Р., верасень 2018) і А. Сідарэвіч, фота адсюль

Ізноў пра «раскол» (матэрыял А. Багуслаўскай быў падрыхтаваны для «Дойчэ веле» і з тыдзень таму растыражаваны тутэйшымі як вялікая мудрасць). Паўтаруся, пакуль што няма ў Беларусі глыбокіх расшчылін, прынамсі глыбейшых, чым у суседніх краінах. Калі «расколы» ёсць, то лакалізаваныя, на маргінэсе, і палохаць грамадства жудкай фрагментацыяй не выпадае. Наадварот, часцяком яно занадта аднароднае і прадказальнае: ёсць «галоўны», і ёсць тыя, хто ідуць у ягоным фарватэры, нягледзячы на дэкларацыі аб нязгодзе. «Прэзідэнцкія выбары» 2015 г. прадэманстравалі, як гэта бывае, дый «Вялікія размовы» 2017 і 2019 гг…

Між тым пра раскол гукаюць ужо і тыя, каторым муляе незалежнасць Беларусі. Для такіх аўтараў ён – сінонім (або эўфемізм) хаосу, што вымагае знешняга ўмяшання. Дальбог, як-небудзь разбярэмся без парадаў расійскага Eadaily… хаця, вядома, тое, што ад аўтарытарнага рэжыму ў рамках так званай справы «рэгнумаўцаў» пацярпелі карэспандэнты гэтага агенцтва, ніяк не цешыць.

Прайшоў Дзень Волі, да якога былі прымеркаваныя не толькі два канцэрты, у гродзенскім Каложскім парку ды мінскім Кіеўскім скверы, але і шахматны турнір у Саюзе беларускіх пісьменнікаў. Спробу даць міні-канцэрт на свежым паветры пад вечар 25.03.2019 зрабілі таксама чацвёра музыкаў: Павел Аракелян, Зміцер Вайцюшкевіч, Ігар Варашкевіч і Лявон Вольскі. Яны прыйшлі на рог мінскіх вуліц Рэвалюцыйнай і Камсамольскай, пачалі расчахляць свае інструменты… Тут-то іх і падграбла доблесная міліцыя, на што гродзенскі партал з’едліва заўважыў: «Гэта вам не Гродна». Пасля пары гадзін у пастарунку музыкаў адпусцілі.

Шчыра паважаю ўдзельнікаў згаданай чацвёркі (каго больш, каго менш), аднак ад гісторыі – прысмак фальшу, як быццам некаму выгадна было выставіць іх у ролі «хлопчыкаў для біцця». У выніку «СБ» гэтак іх і абмалявала

Калі планавалася «апалітычная» творчая сустрэча ў цэнтры Мінска, то можна было паспрабаваць заранёў дамовіцца з органамі ўлады (і забарона падмачыла б рэпутацыю чыноўнікаў: чаму, напрыклад, джазістам можна музіцыраваць на плошчы Свабоды, а рокерам – не, дый Аракелян таксама «дае джазу»?). Калі пратэстная акцыя – мо ўсё ж не варта было паведамляць месца і час у сеціве, а паклікаць з сабою адно давераных людзей? Ну, зразумела было, што cход за пару кварталаў ад КДБ і міністэрства ўнутраных спраў будзе ўспрыняты як выклік, асабліва 25-га… Пасля сеціўных абвестак да затрымання музыкаў яўна рыхтаваліся, а на нестандартную сітуацыю спецслужбоўцы адрэагавалі б не адразу, мінут праз 10… За гэты час рокеры шмат чаго паспелі б выканаць.

Калі ўсё ж хацелася сумясціць прыемнае з карысным – максімальна паказаць сваё майстэрства і адзначыць Дзень Волі без санкцыі начальства – то можна было выбраць варыянт з іншай «кропкай» у цэнтры Мінска, сярод дамоў, дзе рэальна жывуць людзі. На Рэвалюцыйнай цяпер пераважна офісы, а ў двор, дапусцім, на Нямізе-8 або Старажоўскай-8 спусціліся б «народныя масы». Дый міліцыя не адразу б даехала туды (калі б увогуле вырашыла звязвацца), і меўся б шанс, што пасля кароткай гутаркі творцаў бы пакінулі ў спакоі, далі адыграць свае сеты. Лёгка даваць парады «заднім чыслом»? Ну, проста я стараюся разлічваць не на адзін ход уперад, а хаця б на 2-3…

Паколькі набліжаецца Першае красавіка, скапіраваў заметку з выдатным загалоўкам (газета «Свободные новости плюс» жжот):

Bravo, галоўны рэд. Васіль Уладзіміравіч Зданюк! Смяшнейшы хіба Аляксандр Рыгоравіч з набегам на Шклоўшчыну і абвяшчэннем «ваеннага становішча» ў сельскай гаспадарцы. А яшчэ – з заявай 22.03.2019 пра тое, што Сінявокая стала эпіцэнтрам нашага рэгіёна. Стары жарт гэта ўсё нагадала – «Ядзерная бомба заўсёды трапляе ў эпіцэнтр». Слушна заўважыў К. Жываловіч: «У нашай краіне ўсё настолькі цыклічна, што час ад часу былую папулярнасць набываюць показкі з барадой даўжэйшай, чым у старога Хатабыча».

Неўзабаве лета, і няхай бы «сонцападобны» даводзіў сваю дзеяздольнасць у іншыя спосабы, чым «чыжыкаў есці». Напрыклад, узяў бы прыклад з Маа, які ў 1966 г. фарсіраваў Янцзы, і ў чэрвені, як зусім пацяплее, пераплыў бы цераз Камсамольскае возера ў самым шырокім месцы, балазе новая рэзідэнцыя па суседстве. Каб Рыгорыч не засумаваў, гатовы плысці побач і распавядаць усялякія майсы пра ўсенародную любоў. Гэй, там, у адміністрацыі – падумайце! Другі раз магу і не прапанаваць 🙂

* * *

Блізу Дня Волі дзеля чарговага эксперыменту даў бясплатныя (але небескаштоўныя) парады рэдакцыям двух сайтаў: дзяржаўнага government.by i прыватнага tut.by. Вынік не на карысць прыватніка… Сайт Савета міністраў РБ цягам аднаго дня паправіў шэраг памылак (напрыклад, намеснік прэм’ер-міністра ў беларускай версіі стаў не «Васілявіч», а «Васільевіч», хоць і пакінулі «Ляшенка» замест правільнага «Ляшэнка»; у англамоўнай частцы пазначана цяпер, хто ў нас міністры прамысловасці, сувязі, etc). Ну, а сайт, які чамусьці лічыцца вотчынай М. Золатавай – насамрэч за яго адказвае гендырэктарка Людміла Чэкіна, якая дэ-юрэ і з’яўляецца адзінай галоўнай рэдактаркай tut.by – цягам некалькіх дзён не знайшоў часу актуалізаваць інфармацыю. Ён па-ранейшаму адпраўляе чытачоў у «блогі tut.by»… ліквідаваныя звыш трох гадоў таму.

Тутбаеўцы – як Бурбоны; тых нічога не навучыла французская рэвалюцыя, гэтых – «справа “БелТА”»… На каліва не здзівіўся, калі заўважыў у матэрыяле 27.03.2019, прысвечаным адноўленаму «інтэлектуальнаму клубу Святланы Алексіевіч», кідкае парушэнне журналісцкай этыкі:

З. Пазняк адмаўляе, што ўвогуле размаўляў з Алексіевіч, адхрышчваецца ад прапаноў «не пускаць у краіну ніводнай таблеткі». У той жа дзень, 27 сакавіка, пісьменніца прызнала, што не размаўляла з палітыкам на гэтую тэму, а пераказала словы нейкіх «заходніх журналістаў»… (зноў напрошваецца стары анекдот, ужо пра Каруза – «Рабіновіч напяяў»). За 4 дні супермегапартал не зрабіў апдэйт і не падрыхтаваў новы матэрыял, дзе даў бы слова другому боку. Падобна, тутбаеўскія спадарыні, апекшыся на адносінах з уладамі, вырашылі канвертаваць свае пакуты… не ў свабоду, а ў Пафігізмъ Самы Настаяшчы. Ну ОК; буду ведаць, каму (не) давяраць.

І яшчэ раз пра «Beauty Run», дакладней, пра «5000 жанчын», якія «прабеглі па цэнтры Мінска» 08.03.2019 (а таксама пра «5 тысяч чалавек» у Кіеўскім скверы 24.03.2019 – на пятачку ля мінскага кінатэатра «Кіеў» і 2500 святкуюшчых не змясцілася б). Вось так выглядала адзіная трыбуна cалігорскага стадыёна «Будаўнік» 30.03.2019 на футбольным матчы «Шахцёр» (Cалігорск) – «Тарпеда» (Мінск), які, паводле пратаколу, наведала 3600 гледачоў. Усяго cтадыён здольны прытуліць 4200 балельшчыкаў.

Фота з pressball.by

Найлепшы камент да гэтага здымка зафігачыў bion86: «Так у іх ёсць падземная трыбуна, там шахцёры матч глядзяць! 🙂 🙂 :)». Няблага адзначыўся і Georg: «Пачалі ўжо трэніравацца ў падліках, скора выбары 🙂»

А зараз хвіля сур’ёзнасці! «Радыё Рацыя» паведаміла, што ўбачыў свет сакавіцкі выпуск «Слонімскага краю». Краязнавец Міхась Шуляк апісаў у ім жыццё даваеннай вёскі Азярніца, насельніцтва якой было часткова яўрэйскім: «матэрыял аздоблены рэдкімі здымкамі азярніцкіх і слонімскіх яўрэяў».

«Вольфаў цытатнік»

«Жыццёвы досвед вучыць нас, / Што дармавое пастаянна / Нам абыходзіцца не танна / І даражэе з разу ў раз» (Фелікс Баторын, 2015)

«Па дзіўным супадзенні часцей за ўсё мяняюцца якраз тыя прававыя акты, якія непасрэдна тычацца жыцця грамадзян. Як мы разумеем, нестабільнасць права ў гэтай сферы – у інтарэсах дзяржавы і не ў інтарэсах грамадзяніна. Чаму? Таму што грамадзянін застаецца вечна вінаватым, ён не можа ўсачыць за хаатычнымі непрадказальнымі зменамі» (Кацярына Шульман, 26.03.2019)

«Я не люблю сацыяльных феноменаў. Я не сутыкаюся з соцыўмам – я бачу людзей» (Барыс Грабеншчыкоў, 28.03.2019)

«Сярод асноўных проблем постсавецкай публікі хачу вылучыць абсалютнае неразуменне або скажонае ўспрыняцце элітарнасці. Максімум, каго тут лічаць элітай — тых, хто паспеў завалодаць большым рэсурсам, не маючы пры гэтым неабходных інтэлектуальных здольнасцей да яго захавання, прымнажэння, як і да далейшага асабовага росту» (Аліна Вітухноўская, 29.03.2019)

Вольф Рубінчык, г. Мінск

31.03.2019

wrubinchyk[at]gmail.com

***

Рэдакцыя belisrael.info не заўсёды падзяляе погляды аўтараў

Апублiкавана 31.03.2019  23:37

Водгукі

* * *

«Хоць ты ідзіш цяпер вучы». Як на мяне – гэта не іронія, а сумная зацемка. Я сам, як тыповы беларус, ведаю пару словаў з ідышу, а вучыць лянуюся, але купіў фаліянт – слоўнік Астравуха і часам зазіраю, каб чарговы раз упэўніцца, што во, і гэтае дзіўнае неславянскае слова таксама ў беларускую прыйшло з ідыша, альбо праз яго.

Віктар Сяргейчык, г. Мінск

* * *

Пра падзел у грамадстве. Нягледзячы на тое, што рэгулярна пачытваю «Нямецкую хвалю», ад згаданых Вамі артыкулаў бачыў толькі загалоўкі, далей глядзець было нецікава. Вось на пачатку 1990-х падзел быў! І мы з сястрой час ад часу рабілі «пэрформансы»: у грамадскім транспарце адзін размаўляў на рускай, другі – на беларускай мове (аднойчы нам за гэта рэдактарка часопіса каляндар падарыла). Так, людзі чакалі бойкі, а зараз што… Ну, хіба што дзякуючы расійскаму тэлебачанню яшчэ магчымы сваркі на тэму «Крым чый?», а па«ўнутранай палітыцы» збольшага пануе згода (не, колькі разоў быў сведкам палітычных спрэчак у электрычках, але «няма таго, што раньш было!»).

Пётр Рэзванаў, г. Мінск

Дадана 01.04.2019  19:08

В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ & МУХІ (93)

Шалом усім, хто яшчэ сочыць за серыялам! Ідзе ён доўга, але ўсё ж не 8888 дзён, як у асобных палітыкаў, якія граюць ролю прэзідэнта… Харошую карцінку выставіў надоечы «антыжурналіст»:

Годны адказ на адміністратыўнае захапленне «святам бясконцасці», практыкаванае ўрадавым інфармагенцтвам. Набор фактаў ад Аляксея Карпекі – адказ больш падрабязны.

Ці звярнуў хто ўвагу на тое, што «бясконцасць» у афіцыёзным кантэксце можа намякаць на адмену прэзідэнцкіх выбараў 2020 года? Хітрыя ідэолагі праз сваё агенцтва яўна зандуюць глебу. Логіка ў вышэйшых чыноў скасабочаная, і калі статуя гарадавога з сабачкам насупраць будынка міністэрства ўнутраных спраў РБ лічыцца «жывой» (толькі не кажыце мне, што падлетак пасля затрымання 14.11.2018 сам даўмеўся прасіць прабачэння ў статуі, якую перад гэтым пляснуў), то чаму б жывому чалавеку не зрабіцца помнікам самому сабе? 🙂

Калі ўспомніць, што 13 лістапада шэф абвясціў 2019-ы «годам палітычнай вакханаліі» (прадоўжыцца, маўляў, да сярэдзіны 2020 г.), то карціна вымалёўваецца больш-менш ясная. Зміцер Дзядзенка, літаратурны жартун – ці жартаўлівы літаратар – ужо пераназваў ЦВК на чале з «паднявольнай птушкай» Лідай у «Цэнтральную Вакханальную камісію» 🙂 🙂

Дапраўды, сістэме надакучылі выбары, нават імітацыйныя, тым болей што, як паказвае расійская практыка, яны дэмаралізуюць выканаўцаў і здольныя абярнуцца нечаканай перамогай «апазіцыі». Ад любімых некалі рэферэндумаў адміністрацыя ўжо адмовілася, хоць змена Канстытуцыі наспела і пераспела (асноватворны юрыдычны тэкст неабходна было мяняць 5 год таму, перад ліквідацыяй гаспадарчых судоў, або хаця б адразу пасля яе). Дык што, «каранацыя ў чацвер»? Няўжо-такі збудзецца мой сцэнарый з «Баціканам»?

Ісці ў заклад аб лёсе Беларусі да 2021 г., як я тое прапаноўваў чытачам у канцы кастрычніка, ніхто не пажадаў. Ёсць яшчэ пару дзён, але… мяркую, аматары змрочных прагнозаў не выйдуць на сувязь. І гэта крыху суцяшае – значыць, у глыбіні душы яны і самі не вераць, што РФ паглыне РБ або адкусіць яе ўсходнія вобласці, адно хайпуюць.

…Год таму дзяўчаты з горада Б. (Барысава! – хіба Давіда Шульмана начыталіся) заснавалі капэлу «Жыдовачка», якая грае яўрэйскія мелодыі. Назоў не ўсім спадабаўся, і вось што прачытаў у fb-акаўнце капэлы: «Як граць штэтлфолк у Беларусі, звацца “Zhydovachka” і не адграбаць ад “русскоязычных белорусских евреев” а ніяк! Граць, звацца і адграбаць». Сапраўды, ёсць яўрэі, якія адрэагавалі, нібыта бык на чырвоную анучу – хтосьці нават абяцаў паскардзіцца ў адміністрацыю Цукербергіі… Спадзяюся, дзяўчаты (іх цяпер шэсць) не кінуць сваю справу. Словы «жыд», «жыдоўка» мне бачацца архаічнымі – ну дык музыканткі і аднаўляюць, як умеюць, старыя яўрэйскія танцы! Дапраўды, 100-200 гадоў таму не юзалі носьбіты беларускай мовы слова «яўрэй», хаця спробы «раскруціць» нешта падобнае рабіліся і да знакамітай пастановы ЦК 1925 г. Так, на рубяжы 1917–1918 гг. Сымон Дзякоў з Магілёўшчыны пісаў у рэдакцыю газеты “Вольная Беларусь”: «Пакуль слова “жыд” будзе існаваць, ужывацца ў друку і гутарцы, да тых часоў астанецца жывучым атрутны корань антысемітызму… Замяніце гэтае слова вельмі зычным словам “еўрэй”». Рэдакцыя ў № за 07.01.1918 адказала: «Слова жыд не мае ў сабе нічога ганебнага, і жыдоўская маса ў нас не абражаецца ад гэтае назвы».

Згаджуся з незнаёмым мне Ільёй Шведзікам (21.11.2018, fb-група «Белорусские евреи»): «Стаўленне да выкарыстання канкрэтных слоў залежыць ад эмацыйнай афарбоўкі… У цэлым, вядома, у большасці выпадкаў гэтае слова (сугучнае з беларускім “жыд” – В. Р.) у 2018 годзе на тэрыторыі былога СССР выкарыстоўваецца для прыніжэння яўрэяў, і яго выкарыстанне непрыемна мне як яўрэю. Але канкрэтна ў гэтым выпадку зусім не бачу нічога абразлівага. Бачу, наадварот, спробу адраджэння яўрэйскай музычнай традыцыі, што мне, як яўрэю, нават прыемна. Удалая спроба або не, я не ведаю ))))» Дадам, што ў канцы 2000-х гадоў пад кіраўніцтвам Дзмітрыя (Зісла) Сляповіча ў Мінску былі праведзены тры невялікія фэсты «Жыдовішча», выйшаў ідыш-беларускі слоўнік Аляксандра Астравуха з развагамі пра «жыдоўскую культуру», і свет не перакуліўся.

Сам я ў 2002 г. выдаваў газету з белмоўным падзагалоўкам «незалежная яўрэйская», а ў 2003–2009 гг. – «беларуска-яўрэйскі» бюлетэнь. Вытворныя ад «жыда» там ужываліся толькі ў тэкстах гістарычнага характару (таго ж Змітрака Бядулі…). Аднак, паклаўшы руку на сэрца, аддаю перавагу «Нашай Ніве» пачатку 2000-х з яе паведамленнямі пра «жыдоўскія сьвяты», а не цяперашняй, павярхоўна паліткарэктнай «НН», якая піша пра «яўрэяў», але дэ-факта нацкоўвае сваю аўдыторыю на нашых людзей.

* * *

У пачатку года часта ездзіў у аўтобусах, дзе хоцькі-няхоцькі слухаў у салоне бясконцыя натацыі пра тое, што расклейванне несанкцыянаваных аб’яў на апорах кантактнай сеткі (прасцей кажучы, на прыдарожных слупах) цягне за сабой штраф ад 20 да 100 базавых велічынь. Гэта сур’ёзная сума: для параўнання, звычайнае парушэнне правілаў дарожнага руху пешаходам «важыць» усяго ад 1 да 3 базавых, то бок прыблізна ад 12 да 36 долараў.

Падобна, «Мінсктранс» сваімі ролікамі, пра якія гаворыцца тут, усім жыхарам і гасцям сталіцы вушы пратрубіў. Нават паказвалі мульцік, у якім суворы дзядзька-міліцыянт бярэ за каўнер вісусаў-расклейшчыкаў. Але які плён гэта дало к канцу года, праз 9-10 месяцаў?

Слупы г. Мінска па-ранейшаму залепліваюцца рэкламай… Мабыць, гэта такая народная традыцыя.

Побач з плошчай Бангалор, каля станцый метро «Пушкінская» і «Спартыўная», лістапад 2018 г. Не самы цэнтр, аднак і не перыферыя

Хочацца падкінуць чытачам – і чытачкам – пытанне для роздумаў: чаму народ не баіцца пакарання? Варыянты адказу: а) у Мінску многа рызыкантаў; б) прыбытак ад аднаго выхаду на вуліцу з аб’яўкамі большы за штраф (што наўрад ці); в) усе ведаюць, што праваахоўным органам няма ахвоты лавіць парушальнікаў. Высоўвайце свае версіі.

Асабіста я схіляюся да трэцяга варыянту – у сталіцы пільна ахоўваюцца толькі асобныя лапікі, ля дзяржустаноў і пад. Невыпадкова тых, хто ўступаў у кантакт з вышэйзгаданым «гарадавым» на вул. Гарадскі Вал, затрымлівалі вельмі хутка. З аднаго боку, такая «выбіральнасць» цешыць, бо прадухіляе татальны кантроль над грамадзянамі. З другога… сумна ад таго, што не паўсюль на тэрыторыі РБ (ды што там РБ – Мінска) закон дзейнічае аднолькава.

Каб пазбыцца непажаданых афішак, раіў бы ўладам парадаксальны крок: не палохаць штрафамі, а наадварот, дазволіць расклейку – або зрабіць яе абавязковай для кожнага грамадзяніна 🙂 Адчужэнне «паспалітага люду» ад «інстанцый» зараз такое, што людзі пачнуць рабіць усё на злосць, г. зн. ухіляцца ад пэцкання слупоў. 😉

* * *

У сераду, 21 лістапада, зноў заехаў у Курапаты (мінулы раз наведваў урочышча летась). Паглядзеў на новы помнік, пастаўлены з санкцыі міністэрства культуры. Праекты, што ўвайшлі ў шорт-ліст, у свой час не выклікалі ў мяне энтузіязму, аднак гатовая канструкцыя са звонам, пры ўсёй яе мастацкай другаснасці адносна хатынскіх пабудоў, нечым кранае.

Асабліва прыемна было ўбачыць на ножках гэтай «вежы» надпісы на ідышы квадратнымі літарамі (muter, shvester, man ды інш. – усяго звыш 10 родных слоў). Дарэчы, і стаіць новы помнік зусім побач з манументам, узведзеным «ад імя яўрэяў» у 2004 г. – там таксама ёсць словы на ідышы. А шыльда з другога боку пацвярджае, што Курапаты ўзятыя пад ахову дзяржавай:

Потым я спусціўся з «Галгофы» ў бок рэстарана «Поедем поедим». Ён метраў за 100 ад лесу з крыжамі, спадарожныя домікі – метраў за 60. Абышоў плот – і на ўваходзе заўважыў групу пратэстоўцаў. Іх было чацвёра, у тым ліку Павел Севярынец. Ягоны паплечнік з Радашковічаў неўзабаве сышоў.

 

Валерый, Юрась, Павел

Пастаяў я з хлопцамі, пагутарыў. Павел быў настроены па-баявому – надалей настойвае на закрыцці рэстарацыі. Аптымістычна ён ацэньваў нядаўняе звальненне ключавых чыноўнікаў мінкульта (Дрыга, Яцко) – маўляў, гэта знак, што хутка ўсё зменіцца. Спыняў аўтамабілі і тактоўна прапаноўваў пасажырам буклеты. Дзеля-мадзеля і я ўзяў буклецік на мелаванай паперы – нейкая фірма раздрукавала яго для пратэстоўцаў бясплатна.

Папраўдзе, не пераканалі мяне ні размовы, ні друкаванае пасланне («рэстаран на чалавечых костках» – кідкі лозунг, але ж насамрэч парэшткі расстраляных на гэтым месцы не былі выяўлены). Вялікага сэнсу ў «асветніцка-місіянерскім» пратэсце зараз не бачу, хоць Павел і казаў, што многія ў выніку адмовіліся ад заездаў ва ўстанову, якая цяпер нясе вялікія страты. Усё ж рэстаратары нештачкі зарабляюць на кейтэрынгу… Можна як заўгодна ставіцца да Леаніда Зайдэса, але ён выглядае ўпартым, мэтаскіраваным бізнэсоўцам.

Выйсцем было б ці то дабіцца вяртання 150-метравай ахоўнай зоны праз суд, ці пабудаваць ля кальцавой дарогі аналагічны рэстаран ды перавабіць наведвальнікаў, ці штодня выводзіць да ўезду ў «Поедем поедим» па 100-200 чалавек, блакуючы шлях, каб у адказ на разгон(ы) прыходзілі б новыя пікетоўцы. Паколькі ўсё пералічанае – са сферы фантастыкі, выпадае шукаць кампрамісу (варыянт улетку я выкладваў; магчымыя, зразумела, і іншыя).

Год цяжкі, але здаралася і нямала добрага. Вось нястомны Іосіф Шкляр (аka Iossi Schkr) месяцы тры таму падрыхтаваў інфарматыўны фільм пра Валожынскую ешыву, ды яшчэ з англійскімі субтытрамі. Вось гэткі ж нястомны Алесь Астравух едзе на чарговую «літвацкую экскурсію» пад эгідай «Арт Вандроўні» (канец верасня) і ладзіць «нясумную лекцыю» пра маме-лошн у «Арт Сядзібе» (сярэдзіна лістапада).

Самому мне сёлета пашчасціла чытаць вершы на ідышы перад шырокай публікай 4 разы (у сакавіку, верасні і двойчы – у кастрычніку). Столькі ж ідышных выступаў было ў мяне за 3 папярэднія гады (2015–2017 гг.) – чым не доказ прагрэсу? 🙂

Калі сёлета чытачы выказалі цікавасць да паэмы Рыгора Кобеца «Палестына», я перанабраў яе для сайта. Зараз прапаную слаць заяўкі на паэму Тодара Кляшторнага «У дарозе» (1927), дзе быў апісаны антыяўрэйскі пагром. Твор цытаваў Андрэй Хадановіч у сваёй леташняй лекцыі, прысвечанай Т. Кляшторнаму, – гл. тут. Абяцаю набраць «У дарозе» цалкам, калі заявак да 07.12.2018 паступіць усяго тры (а не пяць). Міўца 🙂

І пра дзіўнае. Чым далей у лес, тым раней ставяць у Мінску навагоднія елкі. У 2018 г., напрыклад, святочнае дрэва каля Прытыцкага, 27 (лядовы Палац спорту) сканструявалі 12-13 лістапада, а некалі было – у канцы месяца… Катэгарычна чакаю ад сваёй аўдыторыі тлумачэнняў гэткага феномена!

«Вольфаў цытатнік»

«Розніца паміж Рашай і Беларусяй прыкладна як паміж выправіцельнай калоніяй і псыхіятрычнай лякарняй. У лякарні чысценькія ходзяць і харчуюцца з дыетычнага стала, толькі дурныя. Элемент дзікунства і там і там» (Фёдар Жывалеўскі, 14.10.2018)

«У кароткатэрміновых прагнозах памыляюся, у даўгатэрміновых не ўдзельнічаю. У інтэрнэт не зазіраю. Гэта ўсё адно, што разганяць туман рушніком. І, выбачаюся, дупай хвалі адбіваць» (Міхаіл Жванецкі, 06.11.2018)

«Весці дзённік са спазненнем – гэта, так ці інакш, літаратура» (Міхаіл Рубін, «Дзеяслоў», № 4/2018).

Вольф Рубінчык, г. Мінск

23.11.2018

wrubinchyk[at]gmail.com

Апублiкавана 23.11.2018  15:00

«Яўрэйскі» фільм Наты Голавай

07.07.2018  22:02   ВОЛЯ ТРУБАЧ

«Яўрэі падаюцца незразумелымі іншапланецянамі, пра якіх няшмат ведаюць, таму не любяць і баяцца». У Маладзечне паказалі аматарскі фільм пра яўрэйскую культуру ў беларускім мястэчку

Фота Валянціны Цвірко.

28 чэрвеня ў Маладзечне адбылася прэм’ера барысаўскай кінастужкі Наты Голавай і суполкі “МыЗаТанцы” “Чароўныя нажнічкі”. Прымаў паказ маладзечанскі этнаграфічны клуб KOLA.

Гэта была прэм’ера фільма пра яўрэйскую культуру на аснове яўрэйскіх казак. Чорна-белы фільм з тытрамі агучвала  капэла “Жыдовачка”. Пасля паказу патанцавалі яўрэйскія танцы.

Мы звярнулася з пытаннямі да рэжысёра Наты Голавай.

– Чаму кіно пра яўрэяў?

– Ніхто не чапляецца да рэжысёраў “А чаму тваё кіно пра праваслаўных?”. Ці пра рускіх, немцаў. Яўрэі падаюцца незразумелымі іншапланецянамі, пра якіх няшмат ведаюць, таму не любяць і баяцца. Былі сітуацыі, калі людзі адмаўляліся ўдзельнічаць у праекце менавіта праз тое, што ён яўрэйскі.

Часта атрымліваю рэкамендацыі тыпу “Вы няправільна назвалі капэлу, мусіце звацца не «Жыдовачка», а «Евреечка». Запытваю, чаму гэта? Наш любімы беларускі традыцыйны танец у клубе – “Жыдовачка”. І другі любімы – “Жыдок”. І трэці – жыдоўская полька. Чаму нам так не звацца? Гэтыя сітуацыі даюць упэўненасць, што яўрэйскае кіно трэба здымаць. І не адно.

Алег Іваноўскі.

– Як складалася атмасфера фільма? Дзе адбываліся здымкі?

– Сцэнар «Чароўных нажнічак» напісаны паводле прачытанай сотні яўрэйскіх казак. Там былі і зусім старадаўнія сюжэты, і магічныя гісторыі пачатку 20 стагоддзя пра беларускія мястэчкі. Выбрала асноўныя элементы, уласцівыя яўрэйскім казкам. Сачыніла гісторыю пра беднага краўца, якому з неба звалілася і шчасце, і выпрабаванні. Гэта, па маіх назіраннях, нармальная сітуацыя для жыдоўскай казкі, дзе не адсочваюцца прычынна-выніковыя сувязі.

Герой атрымлівае цуд ці катастрофу ў жыцці проста так. Проста таму, што ён жыд, напэўна.

Сцэнар пісаўся з улікам  даступных лакацый, інтэр’ераў, мэблі, рэквізіту. І мясцовых артыстаў. Дзякуй богу, у Барысаве, які больш чым напалову да рэвалюцыі быў жыдоўскім, месцамі захавалася характэрная тагачасная архітэктура, атмасферныя дворыкі ў старой частцы горада. Не ўсё яшчэ сапсаванае сайдзінгам і ўсялякай «прыгажосцю».

– Як ты падбірала акцёраў? Галоўны крытэрый – быць яўрэям?

– Герой на экране мусіць быць тыпажным. Ён жа не іграе запар дзве гадзіны сваю ролю, як у тэатры. І няма адлегласці, як паміж сцэнай і залай. Глядач убачыў, злавіў вобраз – і паехалі. Астатняе дапрацуюць драматургія, ракурсы, мантаж.

Галоўныя героі – з вуліцы. І яны нядрэнна справіліся з задачамі. Як і многія праекты, што грэюць мне душу, гэта напалову аматарскі праект, і цікава было назіраць, як цягам двух-трох тыдняў звычайныя людзі набіраліся акцёрскіх навыкаў. А што тычыцца «яўрэйскага» выгляду персанажаў, у мяне ёсць падазрэнне, што ўсе людзі ў нашых мясцінах трошкі жыды. Проста многія і не трошкі.

– Пагаворваюць, што ў фільма не было фінансавання. Як жа атрымалася зняць фільм?

– Так, грошай у чыстым выглядзе не было. Я нешта выдаткавала, мо, якія 100 ці 150 рублёў на розныя патрэбныя для працэсу рэчы. Увесь бюджэт – асабісты час і навыкі ўдзельнікаў, паліва, аўто, строі, рэквізіт. Кожны прынёс тое, што змог.

Час – самы дарагі ўнёсак. Былі здымачныя дні, якія цягнуліся і па 20 гадзін.

І дзякуй цэнтру творчасці дзяцей і моладзі, пры якім існуе наш клуб гістарычнага танца, што дазволіў скарыстацца памяшканнем, дзе здымалася шмат сцэн і месцілася «кінабаза» з усім  здымачным барахлом.

Тэатр «Відарыс» таксама дапамог і пляцоўкай, і рэквізітам, і святлом, і касцюмамі. І мясцовы тэлеканал СКІФ дазволіў запісаць саўндтрэк для трэйлера ў сваёй студыі, а Леў Машкетаў вазіўся з запісам, бо мы яшчэ толькі-толькі вучыліся іграць разам і трэба было, каб больш-менш прыстойна гучалі. Таму, я кажу – МЫ зрабілі кіно. Так, гэта мая ідэя і мой сцэнар, і мая прапанова суполцы паўдзельнічаць у чарговай авантуры. Але ў праект уклалася шмат людзей.

Ната Голава.

– Чаму і каму ты параіш паглядзець гэта кіно?

– Сваёй настаўніцы па рускай мове і літаратуры, што выкладала ў 5-7 класе. Помню, як атрымала сшытак з адзнакай за сачыненне на тэму «Как я провела лето» і прачытала пасланне чырвонага колеру ад яе: «По-моему, ты всё списала!».

Гэта было першае і дагэтуль апошняе абвінавачванне ў плагіяце. Было крыўдна, бо пачуцці, з якімі пісала тады школьную працу, тыя ж, з якімі ствараліся цяпер «Чароўныя нажнічкі». А больш я нікому нічога раіць не хачу, магу толькі запрасіць усіх, хто гатовы паглыбіцца на гадзіну ў музыку і атмасферу жыдоўскага мястэчка. Якім мы яго бачым.

Водгук наведніка паказу інжынера Алега Чырыцы:

– Фільм выбіваецца з бясконцага шэрагу кіно неардынарнасцю. Але нягледзячы на незвычайнасць, ён прымусіў мяне паверыць акцёрам і створанаму рэжысёрам свету. Атмасфера – гэта тое безумоўнае, чым прываблівае кіно. За гадзіну я паспеў палюбіць і Шмуліка, і Рэбеку, і ўсіх астатніх. І ўсе такія шчырыя, такія сапраўдныя. Усё зроблена вельмі дакладна, вытанчана і з густам. І трэці дзень, калі я еду на працу, у маіх навушніках іграюць яўрэйскія матывы. Дзякуй за гэта капэле “Жыдовачка”, і дзякуй велізарны Наце Голавай за гэта прэўкраснае чарадзейства!

Арыгiнал

Апублiкавана 10.07.2018  16:56

Ёсць і такое меркаванне
Давід Алег Лісоўскі (19.07.2018). Экзотыка заўсёды ў трэндзе  Праблема ў тым, што фiльм мае прэтэнзыю паказаць “як выглядала габрэйскае мястэчка”, а тут не пахне анi габрэямi, анi мястэчкам. Паглядзеўшы фоткі ў вялікім фармаце, знайшоў такі цэлых 2 трапных вобразы (на фотцы з аркестрам – паненка з віяланчэльлю і паненка са скрыпкай). Позіркі, строі, лад – усё цалкам трапнае. Але толькі 2, на жаль. Астатнія дзявочыя вобразы атрымаліся ну зусім не ў той стэп. Хлопцы наогул катастрофа… Міні-капялюшык ані выглядае па-габрэйску, ані робіць габрэйскага ўражаньня.